Bu hafta Gazze'de öldürülen bir İsrailli Dürzi askerinin cenaze töreninde yas tutanlar İsrail bayrağının yanında onun yüzünün yazılı olduğu tişörtler giydiler. Sevenleri Wessam Mahmud'un mavi-beyaz Davud yıldızıyla kaplı tabutunu öptü.

Sahnede dikkat çeken şey, geçit töreni İsrail'in kuzeyindeki Dürzi köyü Beit Jann'dan geçerken önde gelen Suriyeli ve Lübnanlı Dürzi liderlerinin duvarı süsleyen portreleriydi.

Suriyeli Dürzi figürleri Sultan el-Atraş ve 1977'deki ölümünden önce Filistinlilerin ateşli bir savunucusu olan Lübnan İlerici Sosyalist Partisi (PSP) kurucusu Kemal Canbolat'ın resimleri, önemli bir Dürzi topluluğuna ev sahipliği yapan Lübnan'da tepkiye neden oldu.

Kemal'in oğlu ve Lübnan'daki Dürzi topluluğunun fiilî lideri Velid Canbolat bir gün sonra X'te şunu yazdı: “Filistinli Dürzilerin, bir IDF (İsrail ordusu) askerinin tabutunu örten İsrail bayrağının arkasına Sultan el-Atraş ve Kemal Canbolat'ın portrelerini dikmesinden o kadar utanıyorum ki!”

Paylaşımına “Bu iki büyük Arap kahramanının anısına ne büyük bir hakaret!” diye ekledi.

Mahmud, İsrail ordusunun Ekim ayından bu yana 37 binden fazla Filistinliyi katlettiği Gazze'nin güneyindeki Refah kentinde savaşırken öldürüldü.

Middle East Eye’nin iletişime geçtiği Canbolat, daha fazla yorum yapmayı reddetti.

Levant Dürzileri hakkında araştırma yayınlayan siyaset bilimci Tobias Lang, “Her İsrail savaşında Dürziler (askerler) ölür. İsrail savaş birimlerinde çok sayıda Dürzi var.” diyor.

Her ne kadar Sultan el-Atraş'ın posterleri Dürzi İsrailliler arasında yaygın olsa da Lang şunları söyledi: “Sanırım Canbolat'ı tetikleyen şey babasının fotoğraflarının kullanılmasıydı. Bu oldukça alışılmadık bir durum. Hafıza her zaman seçicidir; Kemal Canbolat Lübnan ve Filistin yanlısı solun sembolü ve aynı zamanda bir Dürzi lideri olarak görülebilir.”

Ancak Lang'e göre İsrail'in Dürzi vatandaşları için Kemal Canbolat'ın görselleri yaygın olarak kullanılmıyor: “Kemal Canbolat'ın resmini IDF bağlamında görmek alışılmadık bir durum.”

Savaş Hattında Çatlak

Levant'ta Arapça konuşan bir etnik-dinsel grup olan Dürziler, Orta Çağ Mısır'ında ortaya çıkan ve esas olarak Suriye, Lübnan ve İsrail'de bulunan İslam'ın bir koluna bağlılar.

The Times of Israel'e göre İsrail'in yaklaşık 150 bin Dürzi vatandaşı var ve İsrail işgali altındaki Suriye Golan Tepelerinde İsrail vatandaşlığını reddeden ve hukuki bir belirsizlik içinde yaşayan 24 bin kişi daha var. Dürzi kökenli Suriyeli bir gazeteci Middle East Eye'ye “Dürziler hâlâ Suriye devletini kendi evleri olarak görüyor.” dedi. Halen Suriye'de yaşayan aile üyelerini korumak için isminin gizli kalmasını istedi.

İsrail'in Müslüman ve Hristiyan Filistinli vatandaşlarının aksine, Dürzi erkek vatandaşlar, Tel Aviv'in toplumu entegre etmek için çaba gösterdiği 1950'lerden bu yana devletin zorunlu askerlik hizmetine alınıyor. Kaç İsrail askerinin Dürzi olduğu belli değil.

Lang, devletin “eğitim sistemi ve tabiî ki zorunlu askerlik yoluyla” “farklı bir İsrail Dürzi kimliği” anlayışına sebep olması nedeniyle Dürzilerin İsrail yasalarına göre Araplardan ayrı bir vatandaşlık sınıfına dâhil edildiğini düşünüyor.

Suriyeli gazeteci, bu dinamiğin Gazze'deki mevcut savaştan çok daha öncesinden beri geldiğini söyledi.

Kendisi de Dürzi topluluğunun bir üyesi olan Lübnanlı uluslararası ceza avukatı Nadine Kheshen, “Fakat Filistin'deki Dürzi halkının yekpare olmadığını belirtmek önemlidir.” dedi.

“Dürzi dininde etrafınızdaki nüfusla asimile olmanız gereken bir prensip var.” Bu, bazı topluluk üyelerinin “işgale asimile olduğu, diğerlerinin ise orduda hizmet etmeyi vicdanen reddedip bu yüzden hapse girdiği” anlamına geliyor.

Her ne kadar İsrail'in Dürzi vatandaşları yıllar boyunca Lübnan ve Suriye'deki topluluklarıyla bir miktar dayanışma içinde olduklarını ifade etseler de bu duygu her iki yöne de gitme eğiliminde değil.

Filistinlilerin Tarafında Dürziler

Beyrut'un yukarısındaki dağlarda, çoğunluğu Dürzi olan Baysur kasabasında, yaklaşık bir düzine eski yarı otomatik tüfek, Riyad Malaeb'in oturma odası duvarını düzgün bir sıra halinde süslüyor.

Silahların, 1980'lerin başındaki “Dağ Savaşı” alt çatışması da dâhil olmak üzere Lübnan iç savaşı sırasında PSP savaşçısı olarak görev yaptığı dönemden kalma olduğunu söyledi.

Bu, PSP'yi ve solcu grupları İsrail'in desteklediği Hristiyan Lübnan güçleriyle karşı karşıya getirdi. Bu çatışma sırasında Malaeb, diğer tarafta “İsrail'le çalışanlarla” savaşmak için yakındaki Dammur nehrini geçerek “denizci” manasındaki “Bahhar” lakabını kazandı. Şu anda Baysur Belediye Başkan Yardımcısı olan Malaeb, gençliğinde savaş sırasındaki eylemlerinden gurur duyduğunu söyledi.

Malaeb, İsrail askeri Mahmud'un cenazesinde görülen olağandışı görüntü hakkında “İsrail'de Kemal Canbolat'ın fotoğrafını kaldıran [insanlarla] birlikte değiliz, katledilen Filistin halkının yanındayız.” dedi.

Velid Canbolat da bizzat sınırın güneyindeki Dürzileri, 7 Ekim'de Hamas'ın güney İsrail topluluklarına yönelik saldırısının ardından Filistinlilere karşı silaha sarılmamaları konusunda tavsiyede bulundu. 8 Ekim'deki bir X gönderisinde, “İşgal altındaki Filistin'de İsrail ordusuna askere alınan Dürzi Arapları” savaşa katılmamaya çağırdı.

Çatışmalar, sivillere yönelik saldırıları, hastanelerin, sivillerin evlerinin ve altyapılarının, ibadethanelerin ve kampların bombalanmasını da içeriyor; Uluslararası Adalet Divanı tarafından potansiyel soykırım olarak soruşturulan savaş suçları arasında yer alıyor.

Kheshen, “Dürzi savaşçıların teknik olarak yerli olup olmaması önemli değil çünkü onlar işgalci güçlerle birlikte savaşıyorlar.” dedi. “Yani günün sonunda onlar işgalin üyeleri olarak kabul edilecekler.”

Topyekûn Bir Lübnan Savaşı mı?

Bu arada Lübnan ile İsrail arasında yeni bir topyekûn savaş riski de artıyor. Sınırın her iki tarafındaki Dürzi kasabaları vuruldu.

Bu hafta başında Baysur'da düzenlenen Kurban Bayramı toplantısında siyasetçi Ghazi Aridi, Dürzi eski hükümet bakanı ve Canbolat'ın yakın arkadaşı, yerel Dürzi şeyhlerine ve ileri gelenlerine Lübnan'daki bir savaşın, şiddetlenmesi halinde yıkıcı olabileceğini öne sürdü.

Kasabadaki bayram kutlamalarının ardından özel bir evde kahve içerken yerel halka “Hizbullah'la savaş Hamas'la savaştan farklıdır.” dedi. “Hamas kuşatıldı, oysa Hizbullah…” Tartışmanın konusu kısa sürede değişti.

Daha fazla yorum yapması için Aridi'ye ulaşılamadı.

İsrail ordusu salı günü, Hizbullah ile İsrail güçleri arasındaki sınır ötesi saldırılar yoğunlaşırken, Lübnan'a yönelik potansiyel bir saldırı planını “onayladığını ve doğruladığını” duyurdu.

Tüm bunların ortasında Canbolat ve PSP nerede duruyor? Eski PSP liderinin, güney Lübnan'daki hava savaşının İsrail'le topyekûn bir çatışmaya dönüşmesi halinde Hizbullah'ı dolaylı olarak desteklediği görülüyor.

Canbolat, mayıs ayı sonlarında Katar gazetesi eş-Şark'a verdiği demeçte “Uzun bir savaş olacak. Ve muhtemelen yakında sıra bize gelecek.” dedi.

Middle East Eye / 21 Haziran 2024 / Çeviren: Yusuf Ahmet Kaya