PKK'nin silah bırakma ve fesih kararı aldığı Terörsüz Türkiye süreci, Suriye'de SDG'nin Şam yönetimiyle entegrasyon çabalarının son aşamasına ulaştığı ve bölgedeki Kürt siyasi hareketlerinin yeni bir döneme girdiği tarihsel bir süreçte, Irak Kürdistan Bölgesi'nde farklı bir kriz yaşanıyor. Uzun zamandır devam eden ekonomik sıkıntılar, işsizlik, yolsuzluk ve hayat pahalılığına yönelik toplumsal hoşnutsuzluk, Kürt siyasi hareketinin kendi içindeki iktidar mücadelesiyle birleşerek yeni bir gerilim alanına dönüştü.
Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) Başkanı Bafıl Talabani'nin öncülük ettiği son siyasi hamleler, ilk bakışta KDP yönetimine karşı bir muhalefet girişimi gibi görünse de meselenin çok daha derin sosyal ve siyasal boyutları bulunuyor.
KDP yetkilileri, Bafıl Talabani’nin son dönemlerde eleştiri dozunu aşan ifadelerini; “bu herif yeni bir iç savaş, yeni bir kardeş kavgası istiyor” deyince, Bafıl Talabani sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada özetle şunları söyledi:
Kürdistan Yurtseverler Birliği, meşru ve tüm Kürt halkına hizmet edecek bir hükümetin tesis edilmesi için çok uğraştı. Bölgesel barış için, Bağdat karşısında vatandaşlarının hak ve hukukunu koruyacak eli güçlü bir hükümet için 15 defadan fazla Erbil ziyareti gerçekleştirdim. Cari hükümet iki yıldır en basit sorunları bile çözme becerisinden yoksundur. Bu hükümet çökmüştür. KYB yönetimince aldığımız karar gereği bu dakika itibariyle hükümetten çekiliyoruz. Siz bölge başkanını atarsanız biz de bölge başkanı atarız. Siz bakanları atarsanız biz de bakanları atarız... KDP’ye bir mesajım vardır: Askeri hazırlıklara girişerek halkı korkutmayın. Kimse size saldırmaz. Kimse sizinle iş de yapmaz…
Yaşanan tüm bu gelişmeler ne anlama geliyor?
21 Eylül 2026'da Erbil'de düzenlenen görkemli bir törenle Peşmerge güçlerinin birleştirilmesi ve ortak komuta altında yeniden yapılandırılmasının tamamlandığı ilan edilmişti. Bu gelişmenin üzerinden henüz iki ay geçmeden yaşanan son gerilim, bölge siyasetini yakından takip etmeyenler açısından sürpriz sayılabilir.
Kürt bölgesini yöneten bu iki büyük Kürt partisi arasında yaşanan kriz gerçekten de iddia edildiği gibi yeni bir iç savaşa (şerênavxwe/şerêbiratî) evrilir mi? Bugünkü koşullarda böyle bir ihtimal çok zor. Yaşanan tüm bu gelişmelerin özeti şudur: Kürt bölgesinin bir bütün olarak yaşadığı zemin kaybından en çok KYB yönetimi altındaki Süleymaniye bölgesi etkilenmektedir. Bu durum Bafıl Talabani’yi idari ve ekonomik kaynaklar üzerindeki pozisyonunu yeniden tahkim etme arayışına yöneltmektedir. Ancak siyasi ve idari parçalanmanın derinleşmesine bağlı olarak bölgedeki sorunların daha da derinleşmesi, hatta Süleymaniye ve Erbil’in zaten cari olan iki başlı yönetiminin fiili olarak ayrılması ihtimali göz ardı edilmemelidir.
KYB, hükümetten ayrılıp ayrılmamasının; bölge yönetimini kendi oluşturduğu siyasi teamüller ve güç ilişkileri çerçevesinde büyük ölçüde kontrol altında tutan KDP açısından bir anlam ifade etmediğinin elbette farkındadır.
Nitekim Ekim 2024 seçimlerinden bu yana yeni hükümetin kurulamamış olması, Kürdistan Bölgesi'ndeki idari yapının niteliğini anlamak açısından önemlidir. Yaklaşık iki yıllık aradan sonra 4 Kasım'da yeniden toplanan parlamentoda başkanlık divanı seçilmiş olsa da hükümetin kurulmasına ilişkin kriz henüz aşılmış değildir. Dikkat edilirse bu siyasi tıkanıklık, bölgedeki fiilî/idari işleyişi pek etkilemiyor. Çünkü bölgenin yönetimi, önemli ölçüde sözünü ettiğimiz geleneksel güç hiyerarşisi üzerinden yürütülmektedir.
Bafıl Talabani, sesini daha fazla duyurmak ve KDP üzerindeki baskıyı arttırmak amacıyla Süleymaniye Stratejik Formu (SSF2026) adıyla, uluslararası bir forum düzenledi. Ayrıca, Yeni Nesil Hareketi (Nwey Nwe) Genel Başkanı Şaswar Abdulwahid’i de yanına alarak bölgedeki ve Irak’taki diğer partileri ziyaret turuna çıktı.
İşin ironik tarafı; KYB’nin şikayet ettiği yolsuzluk, yetkilerin kötüye kullanımı, ekonomik kaynaklar üzerinde oluşturulan aile tekeli gibi usulsüzlüklerin, kendi idaresi altındaki Süleymaniye’de ziyadesiyle mevcut olmasıdır. Dolayısıyla Bafıl'ın bu çıkışını, daha dürüst ve şeffaf bir yönetim talebinden ziyade KYB'nin siyasi ve ekonomik nüfuz alanını genişletme arayışı çerçevesinde değerlendirmek gerekiyor.
Kürt bölgesinin geleceği ne vadediyor?
21 Ocak 2006'da, ABD'nin de teşvik ve arabuluculuk rolü üstlendiği görüşmeler sonucunda, KDP ve KYB arasında iki ayrı yönetimin birleştirilmesine yönelik anlaşma imzalandı. Mayıs ayında Neçirvan Barzani başbakanlığında ortak hükümetin kurulmasıyla resmî birleşme gerçekleşmiş oldu. Ancak aradan yirmi yılı aşkın süre geçmesine rağmen iki parti arasındaki yetki, kaynak ve nüfuz paylaşımı sorunu çözülemedi.
25 Eylül 2017’de yapılan Bağımsızlık Referandumu’nun hezimetle neticelenmesi, hem iki parti arasındaki mesafeyi daha da arttırdı hem de Irak Kürt Bölgesel Yönetiminin elini her alanda zayıflattı. Bunun başında, referandum sonrasında Bağdat'ın Kürdistan Bölgesi üzerindeki mali ve idari baskısını artırması, petrol ihracatı ve bütçe gelirlerinin paylaşımı konusunda yaşanan anlaşmazlıkların derinleşmesiyle ortaya çıkan ekonomik sıkıntılar geliyor.
Kürdistan Bölgesi'nin Bağdat karşısındaki konumunu zayıflatan etkenlerden biri de kendi içlerinde yaşadıkları siyasi ve idari parçalanmışlıktır. Bugün Kürdistan Bölgesi resmî olarak tek bir federal yönetim çatısı altında bulunsa da fiilî güç dağılımı, büyük ölçüde Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasındaki bölüşüm üzerinden şekillenmektedir.
Bu çift başlılık, özellikle Bağdat'la ilişkilerde büyük bir zaaf olarak kendisini göstermektedir. Erbil ile Süleymaniye'nin stratejik hesapları, siyasi öncelikleri ve bölgesel aktörlerle ilişkilerinin farklı oluşu, Kürdistan Bölgesi'nin Bağdat karşısında ortak bir tutum geliştirmesini zorlaştırıyor.
Kürtlerin yaşadıkları coğrafyada maruz kaldıkları inkâr, asimilasyon, baskı ve ayrımcılık politikaları karşısında dile getirdikleri talepler, elbette tarihsel ve toplumsal bir gerçekliğe dayanmaktadır. Ancak KDP ve KYB'nin bitmek bilmeyen rekabeti, zaman içerisinde toplumsal ilişkilerden ekonomik kaynakların paylaşımına, güvenlik yapılanmasından bölgesel ittifaklara kadar genişleyen bir nüfuz mücadelesine dönüşmüştür.
Dahası, işsizlik, maaşların gecikmesi, hayat pahalılığı, yolsuzluk iddiaları ve kamu kaynaklarının dağılımındaki adaletsizlik gibi halkın ekonomik ve sosyal talepleri de bu siyasi rekabetin gölgesinde kalmaktadır.
Kürtlerin uzun yıllardır maruz kaldıkları haksızlıklar karşısında geliştirdikleri hak ve özgürlük talepleri, kendi içlerinde adil ve çoğulcu bir siyasi düzen kurma sorumluluğunu da beraberinde getiriyor. Başkalarından talep edilen demokratik hakların, hukuki güvencelerin, eşitliğin ve adaletin öncelikle kendi siyasi yapılanmalarında hayata geçirilmesi gerekiyor.
Bununla birlikte bugün Kürdistan Bölgesi, kendine ait siyasi kurumları, güvenlik yapılanması ve anayasal statüsüyle Irak'ın diğer bölgelerinden ayrışan bir konuma sahiptir. Ancak bağımsızlık arayışı, Bağdat'la yetki ve kaynak paylaşımı, Kürt siyasi hareketinin kendi içindeki rekabeti ve bölgesel güçlerin müdahaleleri, Kürtlerin Irak içerisindeki siyasi geleceğine ilişkin tartışmaları sona erdirmiş değil.
Bütün bunlar, Kürtlerin siyasi geleceğinin dışarıdaki güç dengelerinden ziyade, kendi içlerinde nasıl bir siyasi ve toplumsal düzen kuracaklarıyla ilgili olduğunu göstermektedir. Zira kardeş kavgasını önlemenin yolu, öncelikle kardeşlerin birbirlerinin hak ve hukukunu tanıdığı adil bir düzen kurmaktan geçiyor.
