Kur’an ve Sünnet’te Allah’ın varlığı -4

Kur’an ve Sünnet’te Allah’ın varlığı -4

“Onlara uzak ufuklarda ve kendi içlerinde ayetlerimizi göstereceğiz; ta ki bunun hakikat olduğu onlara açıkça belli olana kadar. Rabbinizin her şeye şahit olması yetmez mi?”

Yaqeen Institute
Çeviri: Barış Hoyraz


4. Bölüm

Teleolojik Söylem

Makroskobik yıldızlardan mikroskobik mikropların dünyasına ve aradaki her şeye kadar uzanan kozmosun dokusu, düzeni sağlayan bir dizi evrensel, doğal yasa içerir. Bu yasaların sonucu olarak, evrendeki pek çok şey belirgin bir amaç sergiler. Gözlerimiz görmek için yaratılmıştır. Kulaklarımız duymak için yaratılmıştır. Akciğerlerimiz nefes almak için yaratılmıştır. Ağaçlarımız meyve vermek ve temiz hava sağlamak için yaratılmıştır. Suyumuz yaşamı sürdürmek için yaratılmıştır ve bu örnekler uzayıp gider. Evrenin farklı yerlerinde defalarca deneyimlediğimiz bu kadar çok açık amaç örneği varken, tüm evrenin kendisinin de bir amaç uğruna var olduğu sonucuna varmak mantıklıdır.

Gerçekten de, teleolojik dil günlük yaşamda ve özellikle yaşam bilimlerinde kaçınılmazdır. Biyologlar ve tıp uzmanları, çeşitli organların “rolü” ve “işlevi”nden (bu rol ve işlevi kim belirledi?) bahsederler; aynı şekilde genetik “kodlar” ve “bilgi”den de söz ederler (bunu kim kodladı ve bilgilendirdi?). Sık sık ateist felsefelerin savunucusu olarak gösterilen Charles Darwin bile, tasarım ve amaç diline sık sık başvurmadan bilimsel fikirlerini aktaramamıştır.46

Evrenin teleolojisini fark etmek bizim için doğal ve sezgiseldir.

Buna uygun olarak Kur’an, Yaratan’ın muazzam tasarımını ve gücünü gösteren doğadaki ayetlere ısrarla dikkat çeker. Amacımızı fark etmek ve inanç kazanmak için tüm bu ayetler üzerinde derinlemesine düşünmeye (tefekkür) davet ediliriz.

Allah şöyle buyurmuştur:

“Göklerin ve yerin yaratılışında, gecenin ve gündüzün birbirini izlemesinde, gerçekten de ayetler vardır; bunlar, ayakta, otururken ve yatarken Allah’ı anan, göklerin ve yerin yaratılışını derinlemesine düşünen, akıl sahipleri içindir: “Rabbimiz! Sen tüm bunları amaçsız yaratmadın — Sen bundan çok uzaksın! — Öyleyse bizi Cehennem azabından koru.”47

Dolayısıyla gerçek iman, bazılarının sandığı gibi aklın terk edilmesinin bir sonucu değildir. Din ile bilim arasındaki görünürdeki ikilem, asılsız bir ikilemdir.48

Aksine, akıl yeteneğini sağlam bir yürekle birlikte kullanmak, Allah’a giden bir yoldur ve İslami bir erdemdir. Erken dönem Müslümanlardan biri olan Ebu’l-Ala şöyle derdi: “Bir mümin için İslam’dan sonra, sağlam bir akıl sahibi olmaktan daha iyi bir şey yoktur.”49

Bu amaçla Kur’an, okuyucularının akıl (el-akıl) yeteneğine ve özellikle de varoluşun amacını derinlemesine düşünme becerisine açıkça hitap eder.

Allah şöyle buyurmuştur:

“Göklerin ve yerin yaratılışında; gecenin ve gündüzün birbirini izlemesinde; insanlara mal taşımak üzere denizlerde seyreden gemilerde; Allah’ın, çorak olan yeryüzüne hayat vermek ve üzerine her türlü canlıyı yaymak için gökten indirdiği suda; gök ile yer arasında belirlenen rotalarında ilerleyen rüzgârların ve bulutların değişmesinde: tüm bunlarda, akıl sahipleri için ayetler vardır.”50

Ve Allah şöyle buyurdu:

“O’nun ayetlerinden biri, sizi topraktan yaratmış olmasıdır ve bakın ki, insan oldunuz ve yeryüzüne yayıldınız. O’nun ayetlerinden bir diğeri de, aranızdan kendinize huzur içinde yaşayabileceğiniz eşler yaratmış olmasıdır; O, aranızda sevgi ve merhamet koymuştur. Bunda, düşünenler için gerçekten ayetler vardır. O’nun ayetlerinden bir diğeri de göklerin ve yerin yaratılması ile dillerinizin ve renklerinizin çeşitliliğidir. Bunda, bilenler için gerçekten ayetler vardır. O’nun ayetlerinden biri de, gece ve gündüz uyumanız ve O’nun nimetini aramanızdır. Bunda, işitenler için gerçekten ayetler vardır. O’nun ayetlerinden biri de, size hem korku salan hem de umut veren şimşeği göstermesidir; ölümden sonra yeryüzünü yeniden canlandırmak için gökten su indirmesidir. Bunda, akıl yürütenler için gerçekten ayetler vardır.”51

Ve Allah şöyle buyurdu:

“Yeryüzünde, birbirine komşu tarlalar, bağlar, ekin tarlaları, kümeler halinde ya da tek tek duran hurma ağaçları vardır; hepsi aynı suyla sulanır; ancak biz bunlardan bazılarını diğerlerinden daha lezzetli kılıyoruz: işte bunda, akıl sahipleri için gerçekten de ayetler vardır.”52

Ve Allah şöyle buyurdu:

“O, emriyle geceyi ve gündüzü, güneşi, ayı ve yıldızları hepsini sizin yararınıza kılmıştır. İşte bunda, akıl sahipleri için gerçekten ayetler vardır.”53

Gördüğümüz her şeyde, her düzeyde Allah’ın ayetleri vardır: güneş, ay, yıldızlar, gezegenler, gece ve gündüz, dağlar, okyanuslar, rüzgâr, bulutlar, yağmur, her bitki ve hayvan, her tür meyve, yiyecek ve içecek, insan genomundaki mucizeler, sevgi, hikmet ve güzellik gibi erdemler ve sayılamayacak kadar çok şey. Bu ayetleri ne kadar çok incelersek ve üzerinde derinlemesine düşünürsek, inancımız o kadar güçlenecektir.

Allah şöyle buyurmuştur:

“Onlara uzak ufuklarda ve kendi içlerinde ayetlerimizi göstereceğiz; ta ki bunun hakikat olduğu onlara açıkça belli olana kadar. Rabbinizin her şeye şahit olması yetmez mi?”54

Doğada Allah’ın eserinin izlerini vurgulamak, Yaratıcı’nın varlığını doğrulamanın birincil ve en güçlü akılsal yöntemidir. İbn Teymiyye şöyle yazar: “İşaretler yoluyla Yaratıcı’yı teyit etmek bir zorunluluktur; zira bu, Kur’an’da vahyedilmiştir ve Allah bunu kullarının doğasında yerleştirmiştir. Her ne kadar tümdengelimsel argümanlar doğru olsalar da, bunların yararı yetersizdir.”55

Daha karmaşık felsefi argümanlar, her ne kadar mutlaka yanlış olmasalar da, çoğu sıradan insan felsefi tartışmanın terminolojisi ve yöntemleri konusunda eğitimli olmadığından o kadar etkili değildir. Aynı pasajda İbn Teymiyye, İbn Sina (ö. 1037), el-Razi (ö. 1210) ve Allah’ın varlığı için tamamen felsefi argümanlar ortaya koyan diğerlerinin, kendi değerlendirmesine göre zayıf ya da etkisiz olan argümanlarını eleştirmeye devam eder.

Bu bağlamda, büyük imamlara sık sık neden Yaratan’a inandıkları sorulurdu ve onlar da Allah’ın ayetlerine dikkat çekerek cevap verirlerdi.

İmam Mâlik (ö. 795), Halife Hârûn Reşîd tarafından Yaratan’ın varlığı hakkında sorgulandığında, Mâlik ona yaratıkların farklı dillerinde, farklı seslerinde ve farklı melodilerinde delil aramasını söyledi.56

İmam Şafiî’ye (ö. 820) Yaratan’ın varlığı sorulduğunda şöyle cevap verdi: “Bir çilek çalısının yapraklarının hepsi aynı tada sahiptir. Solucanlar onu yiyip ipek üretir. Arılar onu yiyip bal üretir. Keçiler, develer ve inekler onu yiyip yavru doğurur. Geyikler onu yiyip misk üretir. Oysa bunların hepsi tek bir şeyden gelir.”57

Bir çalı yapraklarının bariz mucizesi ve onun ürettiği diğer tüm mucizeler, bu çalıların tam da bu amaç için tasarlandığını gösterir.

İmam Ahmed (ö. 855) Yaratıcı’nın varlığı hakkında sorulduğunda şöyle cevap verdi: “Kapısı ve çıkışı olmayan, pürüzsüz ve aşılmaz bir kale düşünün. Dışarısı beyaz gümüş gibi, içi ise saf altın gibidir. Bu şekilde inşa edilmiştir ve bakın! Duvarları çatlar ve içinden güzel bir şekle ve hoş bir sese sahip, işiten ve gören bir hayvan çıkar.”58

Allah’ın ayetlerinde yer alan güçlü deliller, bunları anlamak ve onlara inanmak için özel bir felsefi eğitim ya da bilgi gerektirmez. Daha önce de belirttiğimiz gibi, bunları fark etmek doğal ve sezgiseldir. Bilinen bir hikâyede, genellikle okuma yazma bilmeyen göçebe kabilelerden birine mensup bir Bedevi’ye bir keresinde Yaratan’ın varlığı sorulduğunda, o şöyle cevap vermiştir: “Allah’a hamdolsun! Deve dışkısı, devenin varlığını kanıtlar; ayak izleri de yürüyen kişinin varlığını kanıtlar. Yıldızları barındıran bir gökyüzü, yolların bulunduğu bir toprak ve dalgaların olduğu bir deniz? Bütün bunlar, İyilik Sahibi ve Bilici’nin varlığını kanıtlamaz mı?”59

Teleolojik argümanın sadeliği, İbn Mu’taz (ö. 908) tarafından özlü şiirsel dizelerle bile ifade edilmiştir:

Allah’a itaatsizlik edilmesi ne garip,

Ve tartışmacının (jāḥid) tartışması ne garip,

Her şeyde bir işaret vardır,

O’nun Tek (Wāḥid) olduğunu göstermek için.60

İbn Kesir (ö. 1373), tefsirinde tüm bu anekdotlardan bahsettikten sonra şu yorumu ekler:

Bir bölgeden diğerine fayda sağlayarak akan nehirler, Allah’ın yeryüzünde farklı tat, koku, şekil ve renklere sahip çeşitli hayvan ve bitkileri yaratması, toprak ve suyun birliği; tüm bunlar, Yaratan’ın varlığını ve O’nun müthiş gücünü, yaratıklarına karşı hikmetini ve merhametini, onlara karşı şefkatini, iyi muamelesini ve iyiliğini gösterir. O’ndan başka ilah yoktur. O’nun gibisi yoktur. Ben O’na güveniyorum ve O’na yöneliyorum. Kur’an’da bunu belirten ayetler çok fazladır.61

Bu noktada, birisi evrenin gerçekten tasarlandığını kabul edebilir, ancak neden tek bir Yaratıcı olsun ki? Neden birçok farklı Allah olmasın? Bu sorunun cevabı, evrenin doğa kanunlarının kasıtlı, tutarlı ve amaç bakımından birleşik olması gerçeğinde yatmaktadır.

Allah şöyle buyurdu:

“Eğer göklerde veya yerde O’ndan başka Allahlar olsaydı, hem gökler hem de yer harabeye dönerdi: Arş’ın Rabbi olan Allah, onların söylediklerinden çok uzaktır.”62

Evrendeki tüm güçler, ortak bir amaç doğrultusunda birlikte çalışır: dünyanın yaratılması ve yaşamın sürdürülmesi. Bütün bunların arkasında tek bir akıllı gücün olduğunu çıkarabiliriz. Bir tanrının yerçekimini, başka bir tanrının elektromanyetizmayı yarattığını ve diğer tanrının da ortak ve birleşik bir amaç uğruna diğer tüm doğa güçlerini yönettiğini gösteren hiçbir şey yoktur. Birçok yaratıcının varlığının, keyfi ya da belki de birbiriyle çelişen doğa olaylarına yol açmasını beklerdik. Bu açıklama, doğada belirgin bir düzenin olmadığı görünen eski toplumlar için makul gelmiş olabilir.

Devam Edecek >>>

Dipnotlar:

46. Hanby, Michael. Allah Yoksa Bilim de Yok mu?: Teoloji, Kozmoloji, Biyoloji. (Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2013), 212.

47. Ali İmrân Sûresi 3:190-191; Abdel Haleem, Kur’an, 76.

48. Sacks, Jonathan. Büyük Ortaklık: Bilim, Din ve Anlam Arayışı. (New York: Schocken Books, 2011), 1.

49. İbn Ebi Şeybe. El-Müsannaf. (Riyad: Maktabat el-Rüşd Nâşirûn, 2006), 5:266 #25942.

50. Bakara Suresi 2:164; Abdel Haleem, Kur’an, 26.

51. Rum Suresi 30:20-24; Abdel Haleem, Kur’an, 407.

52. Ra’d Suresi 13:4; Abdel Haleem, Kur’an, 250.

53. Nahl Suresi 16:12; Abdel Haleem, Kur’an, 269.

54. Fussilat Suresi 41:53; Abdel Haleem, Kur’an, 483.

55. İbn Teymiyye, Mecmu’u’l-Fetava, 1:48.

56. İbn Kesir. Tafsîr el-Kur’an el-Azîm, 106.

57. A.g.e., 106-107.

58. A.g.e., 107.

59. A.g.e., 106.

60. A.g.e., 107.

61. A.g.e., 1:107.

62. Enbiya Suresi 21:22; Abdel Haleem, Kur’an, 324.

HABERE YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Haberler
Bunlar da İlginizi Çekebilir