MÜCAHİT GÖKDUMAN

MÜCAHİT GÖKDUMAN

“Akıl” çağının korkulu rüyası: Psikiyatri

Ruh/akıl hastalıklarıyla ilgilenen ve tıbbın şemsiyesi altında icra edilen Psikiyatri bilimine/pratiğine karşı toplumsal ön yargılar ve safsatalar, son yıllarda kırılmış olmasına karşın varlığını ve etkisini sürdürüyor. Geleneksel bir tepki olarak ortaya çıkan “ben deli miyim, ne işim var orada” söylemi halk nezdinde karikatürize edilerek alay konusu edilmeye başlansa da bu perspektifin izlerini sanal medyadan sinemaya, eğitimden haber diline değin pek çok alanda sürmek mümkün. Bu anlayışa göre ruh sağlığı ile ilgili bir değerlendirmeye tabi tutulmak, tavsiyede bulunulmak ya da ilaç kullanması önerilmiş olmak; akıl sağlığının topyekun kaybı ya da delirmeyle özdeş tutuluyor. Sanki böyle bir pratiğe kapı aralamak-Psikiyatri polikliniğinde kısa süreli bulunmak dahi olsa-kişinin yakınlarına, çevresine, kurumlara ve topluma kendi aleyhinde bir koz vermesi anlamına geliyor. Çünkü onun böyle bir uygulamadan geçmesi, akli ve cezai ehliyetinin iptal olması tehlikesini doğurabileceği gibi kişi nezdinde, bunu bilen çevresinin onu bir süreliğine göz hapsi altında tutmasını beraberinde getirebiliyor. Yani Psikiyatri pratiğiyle muhatap olmak, toplumsal etiketlenmenin ve sınıflandırmanın bir aracı olarak görülebiliyor. Psikiyatrik rahatsızlıklar da tıbbi bir durum olmasının ötesinde ilişki kurma biçimlerini, sosyal hiyerarşiyi, meslek kültürünü ve aile yapılanmasını etkileyen bir güç/güçsüzlük unsuru olarak ortaya çıkabiliyor. Bu açıdan bakıldığında Psikiyatri pratiğinin ve ruh/akıl hastalıklarının ya da belli başlı günlük/sosyal/mesleki zorlanmaları içeren ve kliniğin konusu olan problemlerin toplum tarafından “çemberin dışında bir yerde” konumlandırıldığını söylemek, büyük bir iddia olmayacaktır.

Ruh/akıl sağlığıyla ilgili bir meselenin parçası olmak ya da onunla irtibatlı bir zeminde bulunmak, neden problemli görülüyor? Bu korumacı refleks, toplum tarafından akla/zihne/sağlıklı düşünceye verilen kıymetin bir göstergesi olarak okunabilir mi? Bu soruya müsbet cevaplar üretmek zordur. Çünkü aklın ve zihnin yüceltildiği bu çağda gerçekten bu alanlara sahici ve sağlıklı yatırımlar yapılmamaktadır. Uyaran bombardımanı olarak tanımlanabilecek ve başını “akıllı” telefonların çektiği bilgilenme ve ilişki kurma biçimi, akl-ı selime ne kadar hizmet etmektedir? Navigasyon kullanmadan adres bulabilenlerin sayısı ne kadar kalmıştır? Sigara, alkol, uyuşturucu ve kumar gibi alışkanlıkların sağlıklı muhakeme becerisine olumlu katkı sağladığı düşünülebilir mi? Düzensiz, aşırı kalorili beslenme formlarının ve hareketsiz hayat tarzının beyin sağlığıyla bağdaşmadığı açıktır. Üretmeyen, okumayan, yazmayan, sorgulamayan, tartışmayan, gezmeyen toplum kesimlerinin akıl hastalıklarından önce korkmaları gereken başka tehlikeler bulunmaktadır. Diğer bir deyişle Psikiyatri muayenesinden geçmemiş olmak, bu anlamda hayatında hiç ilaç kullanmamış bulunmak; akıl sağlığının yerinde olduğunun ya da bu alana gerekli özenin gösterildiğinin teminatı değildir.

Psikiyatri’ye gerekli koşullarda başvurabiliyor olmak, akıl sağlığı ile ilgili bir zaaf ya da zayıflık değil aksine kişinin beynine/zihnine/aklına ve sosyal ilişkilerine verdiği değerin bir göstergesidir. Böylece kişi, sorumluluk almakta ve hayatına yön verme noktasında bir irade göstermektedir. Aslında Psikiyatri pratiğiyle muhatap olmakla kişinin tercihi, kimliği ve karakteri gibi unsurların doğrudan etkilenmesi pek söz konusu değildir. Bir muayene, düzenli doktor kontrolü veya ilaç kullanımı gibi süreçler kişinin hayat serüveninde birtakım duraklara ve yollara işaret etmektedir. Bireyin bu süreçleri nasıl değerlendireceği yine kendi tercihi ve iradesine kalmıştır. Bu açıdan bakıldığında Psikiyatrik yaklaşımların ve tedavilerin kişiyi uyuşturduğu, hareket alanını iptal ettiği, onu hayattan kopardığı gibi söylemler gerçekçi bir temelden yoksundur.

Psikiyatrik hastalıkların tabiatı; kompleks, girift ve bazen de ilerleyici, kronikleşmeye müsaittir. Birçok Psikiyatrik hastalık; kişinin bünyesinde, zihninde, üretkenliğinde ve sosyal ilişkilerinde yeni bir format inşa eder. Duygu, düşünce ve davranış dengesi bu formla yeniden şekillenir, hayat bulur. Eğer bu yeni problemli biçim, kendisine yaşama alanı temin eder ve kökleşirse onu onarmak ve yeniden inşa etmek zorlaşır. Haliyle bu durumun bireye, onun yakınlarına ve topluma ağır faturaları çıkar. Psikiyatrik hastalıkların tamamına yakını kişinin kendisiyle, insanla ve eşyayla olan dengesini etkiler. Bu açıdan bakıldığında meselenin olumsuz kolektif sonuçları, ekonomik ve sosyal yıkımları kaçınılmaz hale gelir. Her türden bağımlılık, psikotik rahatsızlıklar, duygudurum bozuklukları, travmatik süreçlerin etkili olduğu tablolar; sorunlu aile ilişkileri ve toplumsal uyum problemleri beklemekle, görmezden gelmekle ya da normalleştirilmekle düzelmez. Bu sorunları kişideki irade yoksunluğu, ahlaki zaaflar ya da sosyokültürel farklılıklarla izah etmek beyhudedir. Nasıl ki bir karaciğer hastalığı bu sebeplerle izah edilemiyorsa ruh sağlığı ile ilgili problemler de bu indirgemeci yaklaşımla açıklanamaz.

Psikiyatri bilimi ve pratiği; kişiye, onun varoluş gayesini/anlamını sunmak, ahlaki tekamülünü sağlamak, zihinsel özgürleşme gibi büyük iddialarla gelmediği gibi onu etiketlemek, toplum dışı bir konuma oturtmak, kontrol etmek gibi bir amaç da gütmemektedir. Psikiyatri’nin iddiası/hedefi; kişinin hayat serüveninde zihinsel, duygusal, davranışsal süreçlerini iyileştirmek ve ruhsal düzlemde yaşam imkanlarını genişletmek, kolaylaştırmaktır.

YAZIYA YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Yazılar
MÜCAHİT GÖKDUMAN Arşivi

Gazze: Bir okul

30/01/2024 14:00