Yıldız Ramazanoğlu, İz Yayıncılık tarafından 2025 yılında yayımlanan Geçip Giden Şeyler kitabında, geçmişin belleğinden damıttıklarıyla şimdiki zamanın nabzını tutuyor. On bir bağımsız hikâyeden oluşan kitap; mutsuzluk, umut, merhamet, zulüm, savaş, barış ve adalet gibi insanlığın kadim meselelerini felsefe, tarih ve coğrafyalar üzerinden birbirine bağlıyor. Geçmişle bugünün, bireysel yaşantılarla toplumsal hafızanın, insanla tabiatın birbirine değdiği bu hikâyelerde yazar, çağının kaydını tutarken insanın hiç değişmeyen taraflarına tanıklık ediyor.
Yıldız Ramazanoğlu, modern kentlerde kendine ve çevresine yabancılaşan kırılgan insanların hikâyelerini yazan bir estetist. Onun kahramanları, etik bir sorumlulukla kentin damarlarında gezinirken modern ve geleneksel dayatmalar arasında kendi ritmini arıyor. İnsanlığın çoğul hâllerine açılan hikâyelerin tamamında yol ve yolculuk izleği dikkat çekiyor. Yazarın Derin Siyah kitabındaki “Yol” hikâyesinde yer alan o manidar cümle, yıllar sonra bu kitabın sayfalarında hissediliyor.
“Hikâye yazıyorum kalbimden.”
Ramazanoğlu hikâyeciliğinin poetik özeti bu cümlede saklı adeta. Çünkü o, kalbi sökülmüş bir çağın hikâye anlatıcısı olarak mutsuzluklar arasında kendine bir huzur damarı arayan anları kaydediyor. Kötülük sağanağına tutulmuş modern insanı, merhamet şemsiyesi altında buluşmaya davet ediyor. Hikâyelerinde, insanın yalnızca başına gelenleri değil, başına gelenler karşısında onun neye dönüştüğünü, neleri kaybettiğini ve hangi imkânları hâlâ içinde taşıdığını da sorguluyor.

Geçip giden nedir?
Kitap kapağı, insanda biri dizi çağrışım uyandırıyor. Geçip giden nedir? Yaşanmışlıklar mı, dostluklar mı, ömür mü, sağlık mı, insanlar mı, aile mi, mekânlar mı, zaman mı, değerler mi, hikâyeler mi? Bukapak, nihayete ermekte olan bir devri ve kendi değerleriyle gelen çağın başucundaki belirsizliği ve karmaşayı haber veriyor sanki. Hikâyelerin asıl meselesi yalnızca geçip gidenleri anlatmak değil, geçip gittiği sanılanların insanın hafızasında ve vicdanında bıraktığı izleri sürmek. Her hikâye, yanı başımızdan sessizce geçip giden gündelik hayatın ayrıntılarına dikkat kesilmeyi salık veriyor. Vaktin evladı olmayı, nasibine düşen anın hakkını vermeyi, mesuliyet duymayı, ibret almayı; hayatta kalmaktan ziyade umut ve yol üzerinde olmayı sinematografik bir dille anlatıyor.
Kitabın biçimsel özelliklerinden biri, her hikâyenin sonunda içerikle ilgili bir kelimenin yer alması. İlk hikâyede böcek fobisi yüzünden donakalan bir tren dolusu insanın hâlini anlatan metin “böcek” kelimesiyle bitiyor. Son hikâyede ise şiddetli ağrıları nedeniyle terapiste giden bir fizik öğretmeninin rüya tasvirlerinin ardından “insan” kelimesi geliyor. Hikâye sonlarına yerleştirilen bu kelimeler, yalnızca anlatıları özetleyen işaretler değil; metinlerin anlam dünyasına açılan birer kapı gibi. Aynı zamanda modern zamanların insandan soyutlanmış tabiat sevgisine de bir itiraz sanki. Hikâye kahramanları hayvanlarla, ağaçlarla derin bağlar kurarken insanlarla sığ ilişkiler kuruyorlar. On bir hikâyenin sonunda yer alan kelimeler, temsil ettikleri değerler silsilesiyle metinleri birbirine bağlayan görünmez bir tutkal işlevi görüyor. Farklı zamanlarda ve mekânlarda geçen hikâyeler, bu kelimeler aracılığıyla ortak bir vicdan alanında buluşuyor.
Ramazanoğlu'nun hikâyeleri, insanın özündeki iyiliği açığa çıkaracak, yaratılmış her varlıktaki hikmeti düşündürecek bir dilin imkânlarını arıyor. Bu nedenle onun kahramanları idealize edilmiş, kusursuz insanlar değil. Fiziksel engellilerden zihinsel hastalara, öğretmenlerden doktorlara, çocuklardan yaşlılara uzanan geniş yelpazeli sosyal gruplarla yüzleştiriyor okurunu. Kahramanlar yalnız mağduriyetleriyle değil;korkularıyla, zaaflarıyla, çelişkileriyle, sevinçleriyle ve iyilik ihtimalleriyle birlikte bir bütün olarakele alıyor.
Kadınların dünyası ve aydın sorumluluğu
Geçip Giden Şeyler'in belirgin özelliklerinden biri, hikâyelerin çoğunun eğitimli, huzursuz ve arayış içindeki kadınların çevresinde şekillenmesi. İpek Kirpikler'de tren yolculuğuna çıkan depresyonlu kadın, etrafında belirmiş‘distopik tabloyu görmezden gelip kitap mı okusam’ diye düşünen, gördüklerini mizana vuran entelektüel bir karakterdir. Âşık Hayaletler'de seramik kursuna gitmek üzere evinden çıkan, bir kavgayı ayırırken yaralanan sanatkâr bir kadın vardır. Yasin Bey Mercan ve Kabatay'da doktor kocasından boşanarak yurt dışına gitmiş eğitimli bir Leman hayali karşılar bizi. Maraşlı Selma, kitap imzalamak için memleketine gelen bir yazara anlatır hayatını. Salgın Henüz Geçmedi'nin kahramanı akademisyendir. Utangaç Çekingen ve Oklu'da ise eşinden ayrıldıktan sonra akademik kariyer hayallerinin peşinden Amerika'ya giden bir anne vardır.
Gülperi'ye öyküsü, dünyanın yükünü omuzlamış eğitimli kadınların bir araya geldiği toplantıyı anlatır. Savaşların dehşetini sona erdirmek için çalışan kadınlardan birinin canlı yayın esnasında hayatını kaybettiği bu hikâyede, entelektüel bir annenin sanatkâr kızına verdiği tavsiyeler anaç bir dille işlenir.
Ramazanoğlu'nun“deli cesaretli” kadınları, her hikâyenin içinden farklı bir kimliklegörünür. Fakat hikâyeler, didaktik ve buyurgan kadın aktivizmi dilinden uzaktır. Sosyal gerçeklik, gündelik hayat, aile sorumlulukları ve idealleri arasında sıkışan kadınların üretme çabaları,ve çözümsüzlükleri zarif bir akıcılıkla dikkatlere sunulur. Yazar, kadınları yalnızca toplumsal rollerinin mağduru ya da bu rollere başkaldıran kişiler olarak ele almıyor; onların düşünme, üretme, sorgulama ve dünyaya dahil olma biçimlerini de anlatıyor.Hikâyelerin geneline vurulmuş olan anne mührü, kadın duyarlılığına daha derin bir anlam yüklüyor.
Modern hayatın ikircikli insanı
Ramazanoğlu'nun kurmacasında ideal ve romantik bir dünya yok. Baştan sona hikâyeler boyunca insanın ikircikli ve puslu hâlleri sorgulanıyor; zamane gerçekliği kadim hakikatlerle farklı veçhelerden yüzleştiriliyor. Akışkan modernitenin kısa ömürlü aidiyetleri ve rolleri kitabın genel atmosferine mührünü vuruyor. Alzheimerlı annenin geçmişte yaşayan hafızası, Maraşlı Selma'nın Kıtmir'i, jeolog Mustafa'nın gözleri görmeyen Hasan Hoca'sı, Ayten öğretmenin her yere yetişmeye çalışan kolları, hız çağı insanına bir fener tutuyor.
Hikâyelerdeki insani çatı ve çatışmalar, hayata, değerlere, kendine ve topluma yabancılaşmış insanlar üzerinden kurulurken acının ve ahlaki bilincin evrensel ortak dili açığa çıkıyor.
İpek Kirpikler'de üvey annesi tarafından korkutulan öksüz bir çocuğun koynuna atılan böcekle empati kurması, hikâyedeki korku duvarını yıkan önemli bir unsur. Utangaç Çekingen ve Oklu hikâyesinde de evdeki varlığı neredeyse kabahat sayılan yarı yetim Salih'in mezarlıktaki kirpiyle kurduğu dostluğu anlatılıyor. Korkutulmuş bir çocuğun böcekle, evinde kendisine yer bulamayan bir çocuğun mezarlık kirpisiyle yakınlık kurması, Yasin Bey’in annesiyle yaşamak yerine kedisiyle yaşaması, insanın insandan esirgediği şefkatedikkat çekiyor. Bu dostluklar, hayvan sevgisinin ötesinde, dışlanmışlık ve yalnızlık karşısında kurulan sessiz dayanışmalar olarak da okunabilir.
Yazar, estetik cerrahiler ve kozmetik ürünler üzerinden tüketim kültürünü de eleştiriyor. İpek Kirpikler'deki şu ifadeler, bu eleştirinin ironik ve keskin dilini yansıtıyor:
“Arı sokmuş gibi şişmiş üzerimize gelen kırmızı dudaklar, yüzün en korkutucu bileşeni olabilir mi? Kaşlar, boyayla on sene önce olsa ürkütecek kalınlıkta yeniden yaratılmış, saçlarda sevimsiz olan ne varsa çağrıştıran o sarılık. Azeri, Farisive Arap kadınların, Avrupa ve Amerika'da batan markaları şaha kaldırdığı söyleniyor…”
Bu satırlarda bedenin küresel tüketim kültürünün müdahalesine açılması, güzellik anlayışının tek tip suretlere indirgenmesi ve kadınların endüstriyel müşterilere dönüştürülmesi ironik bir bakışla ele alınıyor.
Ramazanoğlu'nun kahramanları yalnızca Türkiye'den seçilmiyor. Türkiye'nin etkileşim alanındaki coğrafyalardan insanlar da yazarın duyarlılık dünyasına dâhil ediliyor. İpek Kirpikler'in Naşa ve Şatar'ı Türki Cumhuriyetlerden ikenGülperi'ye Yazılan Mektup'ta canlı yayın sırasında hayatını kaybeden kadın İrlandalıdır. Böylece hikâyelerin kadrosu ulusal sınırları aşarken acı, kayıp, yabancılaşma ve merhamet, insanlığın ortak meseleleri olarak ele alınır.
Ramazanoğlu'nun hikâyeleri, modern insanın en büyük trajedilerinden biri olan yetişememe ve kaybetme duygularını daha görünür kılıyor. Hızı ve tüketimi kutsayan dünyaya karşı yavaşlayarak durmanın, geçip gidenlere şefkatle bakmanın estetik ve poetik sığınağını kuruyor. Karakterlerin mutsuzluk nedenleri kişisel olduğu kadar evrensel: Kayıplar, sınır ihlalleri, hayati sorumluluklar, aile içi iletişimsizlik, sağlık endişeleri, yaşlıların toplumdan ayrıştırılması, yersiz korkular, parçalanmış zihinler, dağılmış aileler ve ataerkil ilişkiler gündelik hayatı biçimlendiren ortak meseleler olarak karşımıza çıkıyor.
Yazar, bitmeyen savaşlar, yollar, dehlizler, koşturmalar, salgınlar, depremler, darbeler, yangınlar, ölümler, adaletsizlikler ve nezaketsizlikler arasında iyi bir kalbin adaletini ve zarafetini yansıtacak bir zemin arıyor. Kahramanını bazen yerin metrelerce altındaki karanlık bir haykırış odasında kendisiyle konuşmaya, kendi sesini duymaya, kendi içindeki yarasayla barışıp dost olmaya bırakıyor. Çünkü modern dünyada kimse kimseyi duymuyor. Kişi kendini dahi işitmiyor. Böylece dış dünyanın karmaşasıyla insanın iç dünyasındaki çatışmalar arasında bir bağ kuruyor. Bu bakımdan kitaptaki hikâyelerin her biri alegorik okumaya elverişli bir anlam katmanı taşıyor.
Zamanın ve mekânın hikâyesi
Geçip Giden Şeyler'in zaman algısı Bergson'un zaman anlayışını çağrıştırıyor. Zaman, kronolojik ve doğrusal bir çizgide ilerlemekten ziyade insanın öznel deneyimleriyle biçimleniyor. Geçmişin hafızası, kişisel hatıralar ve şimdiki an, bilinç akışıyla bir şiirin mısraları gibi karakterlerin dünyasını inşa ediyor. Aynı evde, aynı saatte, farklı zamanları yaşayan insanların hâlleri iç içe geçiyor. Hikâyelerde zaman bazen geçip gitmiyor, bazen küçük anlar bir asra bedel oluyor. Böylece zaman, takvimlerin ve saatlerin ölçtüğü nesnel akıştan çıkarak insanın hafızasında ve ruhunda yeniden kuruluyor.
Bu tekinsiz zamanlarda yaşayan kahramanların dünyasından adeta şu çağrı yükseliyor: “Her insan bir dünyadır. Dünyayı mamur edenler vardır. Sevincine omuz verebilenleri pamuklara sar.”
Kitaptaki mekânlar da âdeta zamanın aynası işlevini görür.Arızalanan metrolar, yürümeyen merdivenler, kart okutularak girilen plazalar, sessiz siluetlerle dolu asansörler, leyleklere uçma hakkı tanımayan yapılar, eksi beşteki metruk mescitler karakterlerin zihinsel ve toplumsal dünyalarının güncel yansımalarıdır. Kitaptaki şehirler, insanı yoğurup biçimlendiren canlı bir organizma gibidir. Binlerce yıllık çınarın serencamı üzerinden şehrin hafızasına ve aidiyet duygusuna gönderme yapılır. Ramazanoğlu, insanı tabiatından ve yaratıcısından koparmayan bir geleneğin izini sürer. Koca çınar dövene elsiz, sövene dilsizdir. Hafız Hasan Hoca ise gözlerinden şikâyet etmeden gönlünü hakikate aralamıştır. Jeolog Mustafa, zümrüt yeşili elbiseler ve parıltılı taçlar giymiş hafızları rüyasında görürken bir ölüm haberiyle uyanır. Böylece tabiat, rüya, ölüm, hikâyelerin anlam dünyasında birbirine bağlanır.
Hikâyelerde gerçekçi olay örgülerinin içine yerleştirilen gerçeküstü unsurlar, anlatının sınırlarını genişletir. Maraşlı Selma duvarlarla konuşur. İnsan dışı varlıklarla derin bağlar kurulur. Baba olmaya hazırlanan genç bir adam yarasayla söyleşir. Asırlık çınar dile gelip iyi insanları gölgesinde toplar. Bu unsurlar, gerçekliğin sınırlarını esnetirken insanın kendisi dışındaki varlıklarla kurduğu ilişkiyi de sorgulamaya açar.
Anlatım teknikleri ve kültürel arka plan
Ramazanoğlu, karakterlerin zihin dünyalarını, duygu ve düşüncelerini okuyucuya aktarmak için iç konuşma tekniğinden yararlanır. İpek Kirpikler'deki şu bölüm, karakterin kararsızlığını, kendisiyle hesaplaşmasını ve ironik bakışını yansıtır:
“Onlar kadınsa ben neyim mi demeli, belli etmeden kaşları gözleri süzerek kadınlığın ne olduğunu iyice bir öğrenmeli mi, bu distopik tabloyu görmezden gelip bir kitap mı açmalı, yoksa da bütün bu emek ve özen karşısında saygıyla eğilmeli mi? O harika ipek kirpiklerden neden takmıyorum? Tembellik ve canı tatlılık, başka bir şey değil.”
Klasik sahneleme yönteminin yerine, anlatıcının araya girişini azaltan ve karakterleri doğrudan konuşturan diyaloglara da başvurulur. Elmanın Kurtlarını Ne Yapmalı hikâyesindeki şu konuşma, karakterin kendisini tanımlama biçimiyle toplumsal roller arasındaki mesafeyi ortaya koyar:
“- Kim olduğunuzu anlatın, kendiniz hakkında fikir verin.
- Fizik öğretmeniyim, hiç evlenmedim, keman çalıyorum.
- Başka?
- Yurttaşım, sorumluluklarım var. Anneme bakıyorum. Bazen beni yutup varlığıma kastediyor, fakat genç yaşta dul kaldı, bakmasa mıydım? Öğrencilerimin ilerlemesi için evde de projeler geliştiririm. Ülkedeki eşitsizliklerin, haksızlıkların giderilmesi için bazı inisiyatiflerle…
- Bunlar sizin üstünüze yapışan rolleriniz. Ruhunuzun her köşesine iyice bakın. Siz kimsiniz?”
Bu konuşmada insanın kendisi hakkındaki bilgisiyle gerçekten kim olduğu arasındaki mesafe sorgulanır.
Hikâyelerde çatışma ve zıtlıklar, bireyin iç dünyasından toplumsal ve evrensel meselelere uzanır. Savaş eleştirisi, çınar hikâyesinde Dahhak üzerinden, Yasin Bey Mercan ve Kabatay hikâyesindeABD’in iki yaşlı başkan adayı üzerinden somutlaşır. Yazara göre çatışmaların önemli bir bölümünde iletişim ve empati yoksunluğu belirleyicidir. Gülperi'ye Yazılan mail, iletişim için yeni kelimeler arayan kadınların buluşmasını resmeder. Hikâyelerin genelinde baskın bir kadın duyarlılığı dikkat çeker. Anne figürü farklı biçimlerde bütün hikâyelere iz bırakır. Sesi duyulmayan, görülmeyen kız çocuklarının suskunluğu ve içlerinden söyledikleri de bu duyarlılığın önemli bir parçasıdır.
Hikâyelerde otorite temsili de dikkat çeker; ancak bu sistemler doğrudan anlatılmak yerine alegorik bir dille görünür kılınır. Böylece okuyucunun hafızası uyandırılır. Trende kitap okurken donakalmış kentli kadın, başöğretmen ve general karısı gibi tasvirler dolaylı anlatım örneklerinden biridir.
Hikayelerde duvarlarda Van Gogh ve Salvador Dalí gibi ressamların tablolarına yer verilir. Bulantı, Dönüşüm, Maraş Destanı ve Evliya Çelebi Seyahatnamesi gibi eserlere göndermeler yapılır. Böylece hikâyelerin düşünsel ve estetik dünyası farklı sanat kollarıylazenginleşir.
Ahlaki yozlaşma, yazarın ironik anlatımıyla hikâyelerin farklı katmanlarında görünür olur. Takı endüstrisindeki aldatma geleneği, doğru kadına düşemediğinden defalarca evlenmek zorunda kalan erkekler, kütüphaneden randevu almak için hileye mecbur kalan akademisyenler, kafe açmak uğruna kent meydanındaki anıt çınarı kesmeyi oylayan encümen üyeleri,yozlaşma örnekleridir.
Gelenek ve örf de kişilik inşasının bir parçası olarak hikâyelerde yerini alır. Maraş kızlarının altın kemerle tartılması, evlilik için kapısı aşındırılması, okumuş kızlara evlenirken altın istemenin saçma bulunması gibi örnekler, geleneksel değerlerin ve toplumsal kabullerin örnekleridir.
Ramazanoğlu, geleneksel hikâyelere, Kur'an kıssalarına ve Peygamberimizin hayatına yaptığı telmihlerle anlatısının kültürel ve inanç temelli arka planını da güçlendirir. Hastalık tasvirlerinde ise yazarın eczacılık kimliğinin izleri belirginleşir. Depresyon, kaygı bozukluğu, fobiler, travmalar, bulantı, Alzheimer, demans, kalp krizi, baş ağrısı ve salgın hastalıklar, kahramanların gündelik hayatına nüfuz eden unsurlar olarak karşımıza çıkar. Yazar, kentin damarlarında dolaşan dikkatli bir seyyah gibi çevresini süzer, ayrıntıları toplar ve bunları kurmacanın içinde anlamlı bir düzene yerleştirir. Ekoloji bilgisi, bitki öz suyu, dantel böceği, ev ve sokak kedileri, mezarlıkta kirpiye tekme atan insanlar ve kirpinin dikenlerini çıkarması gibi ayrıntılar, bu gözlem gücünün anlatıya yansımasıdır.
Geçip gitmeyenlerin hikâyesi
Geçip Giden Şeyler, büyük seslerin arasında sesi kaybolanları görünür kılar. Kayıplarınizlerini sürerken aslında kalıcı olanların peşindedir: Hakikatin, merhametin, sorumluluğun, iyiliğin. Kitap, bütün karmaşık hâllerine rağmen insanın yeniden fıtri olan güzelliğe yöneleceğinden umutludur. Bu sebeple çelişkilerle dolu insanın kendisine, çevresine ve hemcinslerine yaptıkları üzerinden insanlığımıza ayna tutar.Okurunu aynadaki yansımasına bakmaya davet eder.
