Dr. Damla Taşkın / STAR Açık Görüş eki

Amerika Birleşik Devletleri çok uzun süredir iki farklı anlatının gerilim hattında ilerliyor: Bir tarafta kurumsallaşmış gibi görülen demokratik süreçler, diğer tarafta bu süreçlerin arka planında tesirli olduğu iddia edilen güç ağları ve mekanizmaları. Özellikle 2011 sonrasında yaşanan gerilimler, iç güvenlik zafiyetleri, suikast girişimleri ve "özel dosya korkusu" bu gerilim hattında büyük çatlaklar oluşturdu. Burada esas soru ise şudur: Şahit olduğumuz bu kaotik olaylar, gerçekten sistematik bir "tasfiye pratiği" mi, yoksa kriz anlarında üretilen ve politik mobilizasyonu besleyen bir algı yönetimi mi? İşte bu sorunun cevabı ABD iç ve dış yönetişim sistemini ve müesses nizam konusunu daha açık bir şekilde anlamamızın kilididir.

Meşhur "müesses nizam" ne anlama gelir?

Son yıllarda oldukça meşhur bir retorik anlatı olan "Müesses nizam" (Deep State) kavramı toplumdaki gizli kontrol gücünü ifade eder. Siyasetten orduya kadar tüm dominant güç yapılarını yasalardan ziyade köklü sosyal bağlarla işlemesini savunur. Ayrıca karar alma süreçlerinde süreklilik sağlayan bürokratik elitler, güvenlik aygıtları, finansal güç ağları ve etkili çıkar gruplarının oluşturduğu bir küme olarak tanımlanır. Bu küme içerisinde CIA, FBI, Pentagon (Savaş Bakanlığı), Dışişleri Bakanlığı ile çok uluslu büyük şirketler (Facebook, Google, Apple gibi) ve ana akım medya kanalları yer aldığı belirtilir.

Dolayısıyla bu perspektiften bakıldığında, "müesses nizam" mutlak bir gizli örgüt değil; aksine, görünür ve görünmez güç ilişkilerinin kesişim kümesidir. Bu durum müesses nizam kümesinin demokrasiye destek sağladığı veya iktidarı yönlendirdiği yönündeki hipotezi de oluşturmaktadır. Çünkü ilginç bir şekilde Amerikan siyasi tarihine bakıldığında, travmatik kırılma anlarının çok güçlü anlatılar ürettiği görülüyor. Tarihsel olarak genel bir bakışta bulunduğumuzda 1960'ların suikastleri, Soğuk Savaş'ın gölgesinde devlet-toplum ilişkisini derinden etkilemiştir. Örneğin John F. Kennedy'nin 1963'te suikasta uğraması ve ardından Martin Luther King Jr. ile Robert F. Kennedy gibi figürlerin de benzer şekilde hedef alınması, kamuoyunda devletin güvenlik kapasitesine dair kritik soru işaretleri oluşturmuştur. Akabinde kurumsal yapılar istihbarat, bürokrasi, askeri kompleks ve dijital medya gibi alanlarda daha görünür hale gelmiştir.

Trump dönemi ve müesses sistem tartışması

ABD'de daha yakın bir geçmişe baktığımızda ikinci kez başkanlık görevini üstlenen Donald Trump en az üç kez fiziksel saldırıya ve sayısız saldırı girişimine maruz kalmıştır. Bu saldırıla sadece dış tehditlerle de sınır kalmamış; iç yapılanmalardan da pekçok darbe almıştır. Örneğin Mike Waltz'un istifasına yol açan Signalgate Skandalı, Kristi Noem ve Pam Bondi'nin görevden alınmasına neden olan Epstein şüpheleri, Elon Musk ve Vivek Ramaswamy'nin bütçede şahsi çıkar sağlama iddiaları Trump ekibinin tasfiye edilmesine yol açmıştır. Tüm bunların haricinde yine kendi ekibine yönelik toplumsal şiddet olayları düzenlenmiş ve en yakın propaganda figürü Charlie Kirk canlı yayın önünde suikaste uğrayıp hayatını kaybetmiştir. Tüm bu suikast dosyasının en üst sırasında ise 2024 seçim mitinginde Donald Trump'ın kulağından vurulması ve değişim iktidarının başlaması yer almaktadır. En son olay ise Beyaz Saray Muhabirleri Derneği sırasında gerçekleşen silahlı suikast girişimi olmuş ve bir koridor uzaklığında ciddi bir ulusal güvenlik açığı yaşadıklarını göstermişlerdir.

Açıkça görülüyor ki Amerikan siyasetinde en sert kırılmalar, sistem karşıtı söylemlerin artışıyla paralellik gösteriyor. Öyle ki MAGA'cıların "Önce Amerika" yaklaşımı, küreselcilik karşıtı bir refleksi temsil ederken; buna karşı oluşan direnç de sistemin kendi iç dinamiklerini koruma ve yönetme güdüsü olarak refleks geliştiriyor.

Şantaj, dosyalar, şiddet ve algı

Müesses nizam, varoluş misyonu tanımıyla ABD'nin iç ve dış politikasında kendi menfaatine uygun süreklilik ister. Ancak Donald Trump gibi sistem dışında öngörülemez liderlere karşı cephe alabilir. Aldıkları cepheler ise bazen görünür bazense örtülü ve politik olmaktadır. Buna örnek olarak "Epstein dosyaları" ve "25.madde kanıtları" gibi tartışmalar verilebilir. Bu girişimler aslında modern siyasette bilgi ve itibarın nasıl bir güç veya saldırı aracına dönüştüğünü de gösteriyor. Çünkü bu tür dosyalarda asıl soru bu araçların varlığından ziyade, ne ölçüde sistematik ve merkezi bir yapı tarafından yönetildiği sorusudur. Zira ABD müesses nizamı, demokratik seçimlerle seçilmiş hükümetlerin ötesinde süreklilik isteyen ve stratejik yönünü köklü aileler, elitistler ve şirket çıkarları tarafından yönetilen bir yapıyı temsil etmektedir.

Sonuç: Demokrasi krizi mi, algı savaşı mı?

Bugün Amerika'da yaşananları tek bir çerçeveye indirgemek gerçekten zor. Her ne kadar müesses nizam yönetişimi var olsa da ; aynı zamanda sert bir siyasi politik rekabet ve kurumlara yönelik güven erozyonu da var. Bununla birlikte MAGA'cıların sıklıkla kullandığı propaganda ve şovenist güçlü anlatıların ve demokratların eleştirel medyatik girişimlerin çarpıştığı devasa bir alan var. Dolayısıyla "Suikast rejimi" gibi iddialar, bu karmaşık tabloyu açıklamaya çalışan yorumlardan biridir. Nitekim geniş bir coğrafyayı ve küresel ekonomik güç dengesini yöneten ABD'nin "gölge yapı" tarafından yönetilip yönetilmediği ve adli vakalarla ilişkili olup olmadığı çözülmesi gereken en önemli denklemdir. Son tahlilde müesses nizamın varlığı ve yöntemlerinden ziyade bu yapının Amerikan demokratik meşruiyetine ne denli etki ettiğinin anlaşılması önemlidir.