Sarah Sultan & Najwa Awad / Yaqeen Institute
Çeviri: Barış Hoyraz – Haksöz Haber
İslami ebeveynlik stratejileri -4
5.BÖLÜM
Topluluk ve grup aidiyeti
Dini kurumlar ve okullar gibi grup ve topluluk aidiyeti,67 duygusal desteğin önemli kaynakları olabilir. Kişi zorluklarla karşı karşıya kaldığında, kaynakları, problem çözme yeteneği ve başa çıkma becerisi sınırlı hale gelir. Bir gruba katılmak, kişinin kendini daha az yalnız hissetmesini sağlayabilir, dayanışmayı artırabilir ve fiziksel kaynaklar, sosyal bağlantılar ve nesiller arası bilgeliği içeren bir ağdan yararlanmasını sağlayabilir. Bir gruba üye olmanın stres, travma ve kaygıyla başa çıkma yeteneğini geliştirdiği tespit edilmiştir.68
Bir grubun parçası olmanın ayrıca depresyonu önlemeye, depresif dönemleri hafifletmeye ve nüksetmeyi önlemeye yardımcı olduğu gösterilmiştir. Özellikle ergenlerde grup desteği, ruh sağlığını, akademik başarıyı ve özgüvenini güçlendirir.
İslam’da şiddetle tavsiye edilen ve zorunlu olan toplu faaliyetler, örneğin Cuma hutbesine katılmak ve cenaze (cenaze) namazını kılmak, sadece iyi ameller için harika bir kaynak olmakla kalmaz, aynı zamanda bir grubun parçası olmanın getirdiği dayanıklılık faydalarından yararlanmanın da uygun bir yoludur:
Mikro Ölçek: Eğitmenler, Müslüman akranlar, Müslüman Öğrenci Dernekleri, çalışma çemberi (ḥalkalar) grupları ve yakın arkadaşlar. Bu ilişkiler, birincil bakım verenle olan ilişkinin dışında yakın bağlar sağlayabilir ve çocuğunuzun ihtiyaç duyduğu anlarda rehberlik ve destek gördüğünü hissetmesine yardımcı olabilir. Ebeveynler, kendi kişisel katılımlarının yerine bu bağları asla ikame etmemelidir; ancak sağlıklı ebeveyn figürlerinin yokluğunda, bu ilişkiler dayanıklılık geliştirme açısından çok etkili olabilir.
Orta Ölçek: Yerel cami, İslam okulu ve/veya toplum kuruluşları. Bu ölçekteki ilişkiler, çocuğunuzun yerel topluluğun bir parçası olduğunu hissetmesine yardımcı olabilir ve ona aidiyet duygusu kazandırabilir. Bu, azınlık olarak yaşadıkları bir yerde büyüyen Müslümanlar için özellikle önemli olabilir. Bu tür bağlantılar, daha güvenli bir kimlik ve aidiyet duygusunun gelişmesine katkıda bulunabilir.
Makro Ölçek: Ümmet. Daha büyük çocuklar ve ergenlik çağına giren gençlerin, zaman ve mekânın ötesine geçen bir topluluğun parçası olduklarını bilmeleri önemlidir. Müslümanlar, sadece düşünce, davranış ve inanç bakımından ortak noktalar paylaşan küresel bir grubun parçası değil, aynı zamanda Peygamber Muhammed ﷺ’in ümmetindeki her Müslüman’ı –şimdiki, geçmişteki ve gelecekteki– kapsayan, tarihlerin ötesine uzanan bir kardeşlik topluluğunun da parçasıdır. Ümmetin her bir ferdinin, Allah’ın kendisine bahşettiği nimetlere göre üstlenmesi gereken bir rolü vardır. Çocuğunuzu, doğal yeteneklerini ve ilgi alanlarını kullanarak ümmetine katkıda bulunmaya teşvik etmek, ona daha güçlü bir amaç ve aidiyet duygusu kazandırabilir.
VI. Önemli hususlar
Çocuğunuzla bir bağ kurma yolculuğuna yatırım yaparken akılda tutulması gereken bazı önemli hususlar vardır.
Bunlardan ilki, bağ kurmanın teorik olarak ebeveynin ya da çocuğun hayatının herhangi bir aşamasında geliştirilebilmesine rağmen, erken çocukluk döneminde kurulan bağın zihinsel ve manevi sağlık üzerinde en güçlü etkiyi bıraktığıdır. Ebeveynler, çocukları artık ergenlik çağında olsa bile pes etmemelidir; ancak zaman geçtikçe, büyümüş “çocuklarına” (İslami açıdan: genç yetişkinlere) yeni düşünce kalıplarını aşılamanın daha zor hale geleceğini bilmelidirler. En iyisi, çocuğunuzun doğduğu günden itibaren onunla aranızda sağlam bir bağ kurmaya başlamak ve çocuğunuzun anlayabileceği yaşa geldiğinde (yaklaşık 3 yaşında) onunla Allah arasında da bir bağ kurmaya başlamaktır.
Ancak, ebeveynlerinize veya Allah’a olan bağınız herhangi bir şekilde zedelenmişse, çocuğunuzla sağlıklı bir bağ kurma olasılığınız azalır. Kendi ebeveynlerimizle veya Allah’la ilişkilerimiz gergin olduğunda, farkında olmadan çocuklarımıza sağlıksız davranışlar sergileyebiliriz. İç gözlem, bir ebeveynin sahip olduğu en iyi araçlardan biridir; bu nedenle, kendi Allah’a ve sevdiklerinize karşı bağlanma tarzınız üzerinde düşünün ve sizin tarafınızda herhangi bir iyileşmeye ihtiyaç olup olmadığını belirleyin. Bu iyileşme sadece çocuğunuzun iyiliği için değil, aynı zamanda kendi zihinsel ve manevi sağlığınız için de önemlidir.
VII. Vaka çalışmasına yeniden bakış
Mona ve İbrahim, çocuklarıyla olan ilişkilerini düşünmeye başladılar ve otoriter ebeveynlik tarzlarının sağlıklı çocuklar yetiştirmeye veya doyurucu bir ev ortamı oluşturmaya elverişli olmadığı gerçeğini kabul ettiler. Çocukları, kendilerinin büyüdüğü dünyadan farklı bir dünyada yaşıyordu ve kendilerine uygulanan ebeveynlik tarzı, çocukları için işe yaramayacaktı. Çocukları, Allah’a bir bağları olmadığı ve “Müslüman olmak zorunda olmak” yerine “Müslüman olmak isteme” duygusuna sahip olmadıkları için zorluklar yaşıyordu. Mona ve İbrahim, hâlihazırda yaptıklarını sürdürmenin daha kolay olacağını biliyorlardı, ancak daha korkutucu ama daha ödüllendirici olan yeni bir şey deneme yolunu seçtiler.
Başlangıçta Allah’ı sevmekten bahsetmek ve Kur’an’daki ve peygamberlik hikâyelerinin ardındaki hikmeti açıklamak garip gelmişti. Ancak Mona ve İbrahim daha açık ve esnek hale geldikçe, çocukları da çok yavaş yavaş yumuşamaya başladı. Çocuklarına karşı sergiledikleri sert tavır bir gecede ortadan kalkmadı; yol boyunca yaşanan hataları ve aksaklıkları hafifletmek için büyük bir kararlılık, azim ve sabır gerekti, ancak Mona ve İbrahim bunun sürecin doğal bir parçası olduğunu biliyorlardı. Zaman geçtikçe, Allah hakkında daha fazla sohbet etmeye devam ettikçe ve daha fazla aile etkinliği ve tartışmasına katıldıkça, çocuklarının kendilerine söylenmeden kendi başlarına ibadet etmeye başladıkları bir değişim fark etmeye başladılar.69
Buna paralel olarak, Mona ve İbrahim de çocuklarıyla aralarındaki bağı güçlendirmek için bilinçli bir çaba gösterdiler. Eskiden karşılıklı çıkar ilişkisi olan bağlar, artık daha sevgi dolu, güvenli ve karşılıklı hissettiren ilişkilere dönüşüyordu.
VIII. Konuşma Başlangıçları
Bazen teoriyi pratiğe dökmek göz korkutucu bir görev gibi gelebilir. Lütfen bu makaledeki her şeyi tek seferde uygulamaya çalışmanın doğal olmayacağını ve sizi bunaltabileceğini unutmayın. Allah ile bir ilişki kurmak uzun soluklu bir yolculuktur. Aceleye getirilemez. Bu yolculuğunuzda size yardımcı olmak için bir konuşma başlangıçları listesi hazırladık. Bu öneriler, hâlihazırda uyguladığınız aile geleneklerine harika bir katkı sağlayabilir. Örneğin, pek çok aile gibi siz de her Cuma günü rahatlamak ve hafta sonuna başlamak için bir film izliyor veya oyun gecesi düzenliyorsanız, öncesinde bu konuşturma başlıklarından birini kullanarak kısa bir ders verebilirsiniz. Ailece haftalık bir soruyu tartışmadan önce, geçen haftayı ve yaklaşan hafta sonunu kısaca gözden geçirerek başlayabilirsiniz. Bu sorular, ideal olarak önemli konular hakkında konuşmanın ve aile olarak bağ kurmanın kapısını açacaktır.
Aşağıda, temalara göre ayrılmış örnek konuşma başlatıcılarının bir listesini ekledik. Ancak bunları rutininize dâhil etmeden önce lütfen aşağıdaki ipuçlarını dikkate alın:
- Herhangi bir mini dersin süresini dinleyicilerinize uygun hale getirin. Bu sohbetler çok uzun sürerse, yorucu oldukları için ne siz ne de çocuklarınız bunları iple çekmeyeceksiniz. Genellikle 15-20 dakika civarı uygun bir süredir.
- Mini derslerin içeriğini de dinleyicilere uygun hale getirin. Küçük çocuklar doğal olarak sanat ve el işlerine ilgi duyarlar; bu nedenle, örneğin keçeli kalemlerle resim çizmek onlar için çekici olabilir. En büyük ve en küçük çocuğunuz arasında büyük bir yaş farkı varsa, sorumlulukları bölüşmeyi düşünün; böylece bir ebeveyn büyük çocuklarla, diğer ebeveyn ise küçük çocuklarla ilgilenebilir.
- Bu etkinliği veya sohbeti hazırlık açısından çok zahmetli hale getirmeyin; çünkü büyük olasılıkla sonuna kadar devam edemeyeceksiniz. İlgili ayetleri, hadisleri veya hatta bu makaleden alıntıları seçerek 5-10 dakikalık bir hazırlık yapın.
- Çocuğunuzdan gelen zor bir soruya takılırsanız endişelenmeyin. Çocuğunuza konuyu daha ayrıntılı inceleyeceğinizi ve ona geri döneceğinizi söyleyin. Bu, ikiniz için de bir öğrenme fırsatı olabilir.
Yakınlık Kurmak
- Fiziksel, manevi ve duygusal yakınlık (proximity) sizin için ne anlama geliyor?
- Allah’ın bize yakın olduğunu ve bizi duyabildiğini nasıl anlarız?
- Dualarınızın kabul edildiği durumlara örnekler verebilir misiniz? (konu: dualara cevap verilmesi)
- Bir dua neden kabul edilmemiş gibi görünebilir? Dualar hangi farklı şekillerde kabul edilebilir?
- Hangi ibadetler sizi Allah’a daha yakın hissettirir?
- Sizi bize (aile, ebeveynler, kardeşler) daha yakın hissettiren ibadetler nelerdir?
- Sizi topluluğa daha yakın hissettiren ibadetler nelerdir?
- 0 ile 10 arasında bir ölçekte, bir aile olarak ne kadar yakın olduğumuzu hissediyorsunuz? Bu yakınlığı artırmak için neler yapılabilir?
- Şu anda yaşadığın ve konuşmanın faydalı olabileceği herhangi bir şey var mı?
- Konuşması zor olabilecek bir şey olursa, bunu bizimle nasıl konuşmayı düşünürsün? Hangi adımları atarsın?
- Sözlerimiz ve davranışlarımızla birbirimize değer verdiğimizi ve birbirimize yakın olduğumuzu nasıl gösterebiliriz?
- Allah’a O’nu sevdiğimizi ve O’na şükran duyduğumuzu nasıl gösterebiliriz?
Güvenlik
- Fiziksel, manevi ve duygusal güvenlik sizin için ne ifade ediyor?
- Allah, güvenlik duygumuzu korumamız için bize hangi araçlarla nimet vermiştir?
- Hadi birlikte Allah’ın isimlerine bir göz atalım. Güvenlikle ilgili hangileri dikkatinizi çekiyor? Dualarınızda ya da korktuğunuzda kullanmaya başlayabileceğiniz bir isim seçin.
- Allah’ın peygamberleri koruduğu örnekler aklınıza geliyor mu?
- Allah’ın sizi güvende tuttuğu veya zarardan koruduğu örnekler aklınıza geliyor mu?
- Fiziksel ve duygusal güvenliği sağlamak için ailece aldığımız önlemler nelerdir?
- 0 ile 10 arasında bir ölçekte, bu ailede ne kadar güvende hissediyorsun? Güvenlik hissini artırmak için neler yapabiliriz?
- Evden dışarıda veya aileden uzaktayken, kendini güvende hissetmek için nelerden yararlanabilirsin?
- Genel olarak duygusal olarak güvende hissetmek için kullanabileceğin araçlar nelerdir (dua, derin nefes alma, topraklama vb.)?
Dipnotlar:
67. Clare Marriott, Catherine Hamilton-Giachritsis, and Chris Harrop, “Factors Promoting Resilience Following Childhood Sexual Abuse: A Structured, Narrative Review of the Literature,” Child Abuse Review 23 (2014): 17–34, https://doi.org/10.1002/car.2258.
68. Tegan Cruwys, Genevieve A. Dingle, Catherine Haslam, S. Alexander Haslam, Jolanda Jetten, and Thomas A. Morton, “Social Group Memberships Protect against Future Depression, Alleviate Depression Symptoms and Prevent Depression Relapse,” Social Science and Medicine 98 (2013): 179–86, https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2013.09.013.
69. For more on motivation and inculcating intrinsic religious motivation: Jihad Saafir and Osman Umarji, “How to Raise Religious Teens: A Self-Determination Theory Approach,” Yaqeen, October 24, 2022, updated March 30, 2023, https://yaqeeninstitute.org/read/paper/how-to-raise-religious-teens-a-self-determination-theory-approach.
