Sarah Sultan & Najwa Awad / Yaqeen Institute
Çeviri: Barış Hoyraz – Haksöz Haber
4.BÖLÜM
Kur’an’a bağlılık
Allah’ın Peygamberi Muhammed’e ﷺindirilen sözü olan Kur’an, hayatımızı aydınlatır ve kalplerimizi iyileştirir. Allah onu şöyle tanımlar: “Şüphesiz bu, muazzam bir kitaptır. Hiçbir açıdan çürütülemez. [Bu], Her Şeye Hâkim, Hamd Edilmeye Layık Olan’dan bir vahiydir.”42
Kur’an’a bağlılığı beslemek, Allah ile olan güçlü bağı daha da sağlamlaştırır ve bu dünyada ve ahirette salih olmanın bir yoludur. Allah, Kur’an’ı şöyle tanımlar:
“Bu, şüpheye yer bırakmayan bir kitaptır; Allah’ın yoluna uyanlar için bir hidayettir.”43
“Ey insanlar! Rabbinizden size bir öğüt geldi; bu, kalplerdekileri iyileştiren, müminler için bir hidayet ve rahmettir.”44
Daha önce de belirtildiği gibi, Allah ile bir ilişki kurmak çocuklarımızın dayanıklılığını güçlendirir. Birine karşı güçlü ve sağlıklı bir bağ geliştirebilmek için onu tanımak gerekir. Allah, Kur’an’daki sözleri aracılığıyla O’nu daha derin bir düzeyde tanıma fırsatı sunar bize. İndirilmiş en büyük ayet olan45 Ayatel Kursi Ayeti’ndeki sözleri aracılığıyla Allah hakkında bilgi edindiğinizde hissettiğiniz duyguyu bir düşünün:
“Allah! O’ndan başka ilah yoktur; O, Hayy’dir, [her şeyin] Rızık Vericisidir. O’nu ne uyku ne de uyuklama yakalar. Göklerde ve yerde ne varsa O’na aittir. O’nun izni olmadan kim O’na şefaat edebilir? O, onların önündekini ve arkalarındakini bilir; onlar ise O’nun iliminden, O’nun dilediği dışında hiçbir şeyi kavrayamazlar. O’nun Arayı [hükümranlığı] gökleri ve yeri kaplar; bunların idamesi O’na zor gelmez. O, Yüce’dir, Ulu’dur.”46
Bu ayette Allah, İsimleri ve Sıfatları, bilgisi ve kudretini güzel bir şekilde anlatmaktadır. Bu, O’na olan güvenimizi ve O’nu tanımamızı güçlendirir; bu da hayatın zorluklarına karşı bir bağışıklık oluşturur.
Allah şöyle buyurur: “Ey insanlar! Rabbinizden size kesin bir delil geldi ve size açık bir ışık (yani Kur’an) indirdik. Öyleyse Allah’a iman eden ve O’na sımsıkı sarılanlar – O, onları kendi rahmetine ve lütfuna kabul edecek ve onları kendisine doğru düz bir yolda hidayet edecektir.”47
Çocuklarımız, Allah’ın doğrudan sözlerine ulaşabileceklerini gerçekten anlayarak O’nunla daha derin bir ilişki kurabilirler. Böylelikle, Kur’an’da sunulan hikmet, hidayet ve güven verici mesajlar, zor anlarda çocuklarımız için bambaşka bir anlam derinliği kazanır.
Kur’an, sürekli değişen standartlar ve beklentilerle dolu bir dünyada sarsılmaz bir rehberlik sunar. Gerçekten de Kur’an ve tefsiri, şifa, huzur ve sükûnet arzuladığımız zamanlarda bize dayanak olur. Dayanıklılık kaleleri işte bu sağlam temelin üzerine inşa edilir.48
İbn Abbas (Allah ondan razı olsun) şöyle demiştir:
“Allah, Kur’an’a uyan kişiye, bu dünyada saptırılmayacağını ve ahirette lanetlenmeyeceğini garanti etmiştir.” Ardından şu ayeti okudu: “Böylece, kim benim rehberliğime uyarsa, ne [bu dünyada] sapar ne de [ahirette] acı çeker.”49
Yine de bazı insanlar, Allah’ın Sözü hakkındaki olumsuz önyargıların engeli nedeniyle Kur’an’la bağ kuramıyor ve dolayısıyla Allah’la da bağ kuramıyor. Kur’an’a bağlılığın zihinsel ve duygusal sağlık açısından faydaları olduğunu akademik olarak kabul etsek de, bu bağı nasıl kuracağımız da en az bunun kadar önemlidir. Kendi yetiştirilme sürecinize geri dönüp baktığınızda, Kur’an ayetleri hangi bağlamlarda alıntılanırdı? Bazı çocuklar için Kur’an, ilham vermekten ziyade korkutmak amacıyla yetişkinler tarafından bir silah olarak kullanılır; öteki dünyadaki cezalarla ilgili uyarılar, yaramaz çocuklardan itaat koparmak için kullanılır. Birçoğunun, ezberlemekte zorlandıkları ve Pazar okulu sınıfında okuma yapmaktan korktukları anıları vardır. Birçok çocuk, Kur’an’ı okumayı ve ezberlemeyi öğrenme sürecinde hatalar yaptıkları için tokatlanır, bağırılır ve sert bir şekilde cezalandırılır. Bu süreçteki acı anılar, ilerleyen yıllarda Kur’an’la bağ kurmayı zorlaştırabilir. Ebeveynler ve cemaat üyeleri genellikle Arapça okuma ve telaffuzu aşırı derecede ön plana çıkarırken, anlamayı ve kişisel bağı yeterince önemsemezler; bu da çocukların okumaları, ezberlemeleri ve hatırlamaları istenen kelimelerden kendilerini yabancılaşmış hissetmelerine yol açar. Kur’an’a bir bağ kurmak ve dolayısıyla Allah’a olan bağlılığı güçlendirmek, sevgi ve ödülü feda ederek korku ve cezayı ön plana çıkaran bir öğretim yöntemiyle başarılmamalıdır. İbn el-Kayyim bunu şu güzel sözlerle ifade etmiştir:
Yüce Allah’a doğru yolculuğa çıkan kalp, bir kuşun kalbi gibidir. Sevgi onun başıdır; korku ve umut ise iki kanadıdır. Baş sağlıklı olduğunda, iki kanat da iyi uçar. Baş kesildiğinde kuş ölür. İki kanadından biri zarar gördüğünde ise kuş, her avcıya ve yırtıcıya karşı savunmasız kalır.51
Ayrıca, çocuklarımızın çeviri ve tefsir yoluyla Kur’an’ı anlamaları büyük önem taşır. Kur’an’da Allah, örnek almaya çalıştığımız birçok salih selefimizin yolculuklarını anlatır. Zorluklara rağmen sabırla mücadeleyi anlatan bu Kur’an kıssaları, hayatın zorlukları karşısında bize teselli verir. Çocuklarımızın bu hikâyeleri öğrenmelerine yardımcı olmak, Kur’an ile çok daha güçlü bir duygusal bağ kurmalarını sağlar. (Anlaşılması kolay hikâyeler ve derslere ilişkin bazı örnekler için lütfen “Konuşma Başlangıçları ve Hikâyeler” başlıklı makalenin son bölümüne bakınız).
Zorlu anlarda Kur’an’a yönelmek ve aniden kendinize özel bir şekilde yankı uyandıran, kalbinize nazikçe şifa veren ve ilerlemeye devam etmeniz için size ilham veren bir ayet okumak, inanılmaz derecede güçlü bir deneyim olabilir. Allah, Peygamberimiz’e ﷺ, büyük zorluklar yaşadığı dönemlerde dayanıklılığını güçlendirmek amacıyla açıkça sureler indirmiştir. Vahyin zamanlaması rastgele değildi. Örneğin, Yusuf Sûresi, ona çok sevdiği iki kişinin vefatının ardından onu teselli etmek ve zorlukların ardından zaferin de geleceğini göstermek amacıyla “Hüzün Yılı”nda indirildi. Allah ile bu şekilde bağ kurarak, çocuklarımıza Kur’an ile kişisel bir ilişki kurma ve onun huzurunu deneyimleme fırsatı sunarız; böylece onlar, ebedi hikmetin bu değişmez sözlerinde kendilerini sağlam bir temele dayalı hissederler.
“Şüphesiz ki, Allah’ı anmak kalplere huzur verir.”52
“Yüce Allah’ı anmak için bir araya gelen hiçbir topluluk yoktur ki, melekler onları çevrelesin, merhametiyle örtüp üzerlerine huzur versin ve onları Allah’a, O’na yakın olanlardan bahsetsin.”53
El-Barāʾ b. ʿĀzib şöyle rivayet etmiştir: Bir adam Kehf Suresi’ni okuyordu; ahırında bulunan bir hayvan ise huzursuzlanmaya başladı. Adam baktığında, üzerinde bir sis ya da bulutun gölge gibi durduğunu gördü. Bunu Peygamberimiz’e ﷺ anlattı; Peygamberimiz de şöyle buyurdu: “Okumaya devam et; zira o, Kur’an ile birlikte inen sükûnet idi.”54
Ebeveynler olarak, çocuklarımızda Kur’an’a olan sevgi ve bağlılığı şu şekilde geliştirebiliriz:
El-Barāʾ b. ʿĀzib şöyle rivayet etmiştir: Bir adam Kehf Suresi’ni okuyorken, ahırındaki bir hayvan huzursuzlanmaya başladı. Adam baktığında, sanki bir sis ya da bulut gibi, bir gölge halinde ahırın üzerinde asılı duran bir şey gördü. Bunu Peygamberimiz’e ﷺ anlattı; Peygamberimiz de şöyle dedi: “Okumaya devam et; çünkü o, Kur’an ile birlikte inen huzurdu.”54
Ebeveynler olarak, çocuklarımızda Kur’an’a olan sevgiyi ve bağlılığı şu şekillerde geliştirebiliriz:
- Kur’an’da cennet ehlinin nitelikleri olarak örnek verilen olumlu özellikleri belirlemek ve bu özelliklerin günlük yaşamda nasıl ortaya çıkabileceğini ele almak. Çocuklara bu özellikleri hiç sergilemiş olup olmadıklarını sormak ve bu özelliklerin ne zaman yararlı olabileceğini hayal etmelerini istemek (örneğin, sırada sabırla beklemek). Daha büyük çocuklarla birlikte cehennem ehlinin özelliklerini de belirleyin ve bu özelliklerden (örneğin kibir) kendimizi korumanın yollarını tartışın.
- Ailece sık sık Kur’an zamanı ayırmak. Çocuğunuzun yaşına bağlı olarak bu, arabada sureleri dinlemek, her gün birlikte birkaç ayet okumak, belirli bir surenin tefsirine dair bir dersi dinlemek ve birlikte birkaç ayetin anlamını öğrenmek gibi etkinlikleri içerebilir.
- Kur’an’ı bir istikrar kaynağı olarak benimsemek. Örneğin, sakin anlarda (yani yatmadan önce) Kur’an dinlemek, çocukların rahatlamasına olanak tanır ve istikrarlı, tutarlı bir rutin sağlar. Kur’an, duygusal çalkantıların yaşandığı anlarda da hem Allah ile hem de ebeveynleri olarak sizinle bir bağ hissi sağlamak için başvurulmalıdır (örneğin, zor bir durum yaşandığında “innâ li-llâhi ve innâ ilayhi râci’ûn” ayetini okumak)55
- Bazı ayetlerin sizde nasıl bir yankı uyandırdığını ve günlük hayatınıza nasıl yansıdığını tartışın. Örneğin, şükür duygusu dayanıklılık geliştirilmesinde önemli bir rol oynadığından,56 Fatiha Suresi’ndeki “Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur” ayeti hakkında konuşurken57 çocuklarınıza Allah’a ne için şükrettiklerini sorabilir ve sizin en çok değer verdiğiniz nimetlerden bazılarını sıralayabilirsiniz.
- Cenneti anlatan ayetleri birlikte okuyun ve çocuğunuzun bu ayetleri dinlerken zihninde canlandırdıklarını paylaşmasını sağlayın. Cennette ne için dua ettiklerini sorun. Daha küçük çocuklar için, cennetteki evlerinin bir resmini çizmelerini teşvik edin ve bu resmi sık sık görebilecekleri bir yere asın. Bu, terapide kaygıyı yönetmek için sıklıkla kullanılan “güvenli alan” egzersizine benzer; dolayısıyla duygusal düzenlemeye ve dolayısıyla dayanıklılık geliştirmeye yardımcı olabilir.58
- Çocuğunuza Kur’an’da en sevdiği bir ayet olup olmadığını sorun. Eğer yoksa, bir tane seçmesine yardım edin. Bu ayeti yazmasını veya yazdırmasını, süslemesini ve odasında göze çarpan bir yere, hem faydalı bir hatırlatma hem de Kur’an’la kişisel bir bağ kurmanın bir yolu olarak asmasını sağlayın. Bu ayeti bir mantra gibi tekrarlamak, duygusal düzenlemeyi desteklemeye ve refahı artırmaya yardımcı olabilir.59
Peygamberimize ﷺ bağlılık
Allah’a bağlılığımızın en önemli yollarından biri, O’nun Peygamberine ﷺ olan bağlılığımızdır. Bu, bir Müslümanın, Peygamberimizi ﷺ sevmedikçe imanının tam olmadığına işaret eden birçok hadise dayanmaktadır.
Enes ibn Mâlik’in rivayetine göre: Allah’ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: “Ben, çocuğundan, babasından ve tüm insanlardan daha sevimli olana kadar hiçbiriniz gerçek anlamda iman etmiş sayılmazsınız.”60
Enes rivayet etti: Peygamberimiz ﷺ şöyle buyurdu: “Aşağıdaki üç özelliğe sahip olan kimse, imanın tatlılığını tadacaktır:
1. Allah ve Resulü’nü her şeyden daha çok seven kimse.
2. Bir kimseyi sırf Allah rızası için seven ve o kişinin de kendisini sırf Allah rızası için sevdiği kimse.
3. Ateşe atılmaktan nefret ettiği kadar, küfre dönmekten de nefret eden kimse.”61
Abdullah b. Hişam şöyle rivayet etti: Peygamberimiz’in ﷺ yanındaydık ve o, Ömer ibn el-Hattab’ın elini tutuyordu. Ömer ona şöyle dedi: “Ey Allah’ın Elçisi! Sen, kendim hariç her şeyden daha değerlisin benim için.” Peygamberimiz ﷺ şöyle buyurdu: “Hayır, ruhumun elinde olan Allah’a yemin ederim ki, ben sana kendi nefsinden daha sevimli olana kadar [tam iman sahibi olamazsın].” Bunun üzerine Ömer ona şöyle dedi: “Ancak şimdi, Allah’a yemin ederim ki, sen bana kendi nefsimden daha sevimlisin.” Peygamberimiz ﷺ şöyle buyurdu: “Şimdi, ey Ömer, artık sen bir mümin oldun.”62
Bizden Peygamberimizi ﷺ sevmemiz istenir. Bu, Müslümanlar için bir tür duygusal zorluk teşkil eder: Peygamberimiz ﷺ artık aramızda yaşamadığında, O’na karşı nasıl bu kadar derin bir sevgi besleyebiliriz? Bu, bir çocuk için bir yana, yetişkin bir insanın bile kavraması ve başarması zor bir şeydir. Yine de temeller erken yaşlarda atılabilir.
Peygamberimiz’e ﷺ olan bağlılığımızı, O’nun kusursuz davranışlarına, asil karakterine ve ilham verici azmine bağlanarak geliştiririz. Peygamberimiz ﷺ, her zaman olumlu bir tutum sergileme, kişilerarası ilişkilerinde mükemmellik gösterme, ruh sağlığını koruma ve şiddetli ve çoğu zaman kanlı direniş karşısında hedeflerini (İslam’ın mesajını yaymak) gayretle takip etme becerisinde görüldüğü gibi, dayanıklılığın bir örneğiydi. Sahabelerine danışması ve Allah’a olan koşulsuz güveni, sık sık dua etmesi ve ibadetiyle birleştiğinde, zor zamanlarda manevi temelli başa çıkma yöntemlerini nasıl uygulayacağımızı bize hatırlatır.
Sevdiğimiz birinin zorlukları aşmasını görmek, özellikle de o kişi bizim için en iyisini istiyorsa, kendi zorluklarımızı aşmamız için bize motivasyon verebilir. Peygamberimiz ﷺ, bizleri ve çocuklarımızı da içeren ümmetine çok derinden değer verirdi.
Şüphesiz ki, aranızdan bir peygamber size gönderilmiştir. O, sizin ıstırabınızı dert eder, esenliğinizi önemser ve müminlere karşı şefkatli ve merhametlidir.63
Enes b. Mâlik rivayet etti: Allah’ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: “Keşke kardeşlerimle buluşabilseydim.” Peygamberimizin sahabeleri, “Biz senin kardeşlerin değil miyiz?” dediler. Peygamberimiz ﷺ şöyle buyurdu: “Siz benim sahabelerimsiniz, ancak benim kardeşlerim, beni hiç görmemiş olsalar da bana iman edenlerdir.”64
ʿAbd Allāh b. ʿAmr b. al-ʿĀṣ (Allah onlardan razı olsun) şöyle rivayet etmiştir: Peygamber ﷺ, Yüce Allah’ın, İbrahim (as) hakkında söylediği şu ayetleri okudu: “Rabbim! Çünkü o putlar insanlardan birçoğunun sapmasına sebep oldular. Şimdi kim bana uyarsa, o bendendir. Kim de bana karşı gelirse, artık sen çok bağışlayan, çok merhamet edensin.” (14:36) ve İsa’nın (as) şu sözlerini okudu: “Eğer onları azap edersen, onlar Senin kullarındır; eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen, yalnızca Sen, Her Şeye Gücü Yeten, Her Şeyi Bilensin” (5:118). Sonra o ﷺ ellerini kaldırdı ve şöyle dedi: “Ey Allahım! Ümmetim, ümmetim,” ve ağladı; Yüce Allah şöyle buyurdu: “Ey Cibril! Muhammed’in yanına git ve ona sor: “Seni ağlatan nedir?” Bunun üzerine Cibril ona gelip [ağlama sebebini] sordu ve Allah’ın Elçisi ﷺ, Allah’ın zaten çok iyi bildiği halde, söylediklerini ona bildirdi. Bunun üzerine Allah şöyle buyurdu: “Cibril, Muhammed’in yanına git ve şöyle de: ‘Şüphesiz, ümmetin konusunda seni memnun edeceğiz ve asla seni üzmeyeceğiz.’”65
Ebu Hureyre şöyle dedi: Allah’ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: “Her peygambere, kabul edilecek bir dua bahşedilmiştir; o da (Rabbine) dua eder ve duası kabul edilir. Ben ise duamı, Kıyamet Günü ümmetim için şefaat etmek üzere sakladım.”66
Ebeveynler olarak, çocuklarımızın Peygamberimiz’e ﷺ olan sevgisini ve bağlılığını şu şekilde geliştirebiliriz:
- Peygamberimizin (s.a.v.) hayatını (sîret) birlikte okumak; önce erken çocukluk dönemine ait basit hikâyelerle başlayıp, daha sonra daha ayrıntılı biyografilere geçmek.
- Peygamberimiz’in ﷺ hayatı boyunca yaşadığı zorlukları (peygamberlik mesajını ilk kez duyduğunda yaşadığı stres, Hatice veya İbrahim’in vefatı, Kureyş’in acımasız zulmü vb.) ve bunlarla başa çıkma yöntemlerini (dua etmek, Allah’a yakarmak, güvenilir kişilerden yardım istemek vb.) tartışmak. Peygamberimiz’in ﷺ deneyimleri hakkında daha fazla ayrıntı için, bu yazının sonunda listelenen kitap önerilerinden bazılarını göz önünde bulundurun.
- Peygamberimiz’in ﷺ azmi, adanmışlığı ve dürüstlüğü gibi en takdire şayan özelliklerinden bazılarını belirleyin ve konuşun. Bu niteliklerin neden arzu edilir olduğunu ve çocuğunuzda ya da çocuğunuzun tanıdığı kişilerde nasıl görünebileceğini konuşun.
- Peygamberimizin ﷺ ümmete olan sevgisini ve bunun çocuğunuzu da nasıl kapsadığını tartışın. Cennette onunla karşılaşmanın mutluluğunu çocuğunuzla birlikte hayal edin.
- Çocuğunuzun Peygamberimize ﷺ daha yakın hissedebilmesi için ona Peygamberimizi ﷺ anlatın.
Dipnotlar:
42. Kur’an 41:41–42.
43. Kur’an 2:2.
44. Kur’an 10:57.
45. Sunan al-Tirmidhī, no. 2878.
46. Kur’an 2:255.
47. Kur’an 4:175.
48. Karen Caldwell and Karolyn Senter, “Strengthening Family Resilience through Spiritual and Religious Resources,” in Handbook of Family Resilience, ed. Dorothy S. Becvar (New York: Springer, 2012), 441–55.
49. Kur’an 20:123.
50. Muṣannaf Ibn Abī Shaybah, no. 34781.
51. Muḥammad b. Abī Bakr Ibn al-Qayyim al-Jawjiyya, Madārij al-Sālikīn (Beirut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1996).
52. Kur’an 13:28.
53. Ṣaḥīḥ Muslim, no. 2700.
54. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 3614; Ṣaḥīḥ Muslim, no. 795.
55. Kur’an 2:156.
56. Jane Taylor Wilson, “Brightening the Mind: The Impact of Practicing Gratitude on Focus and Resilience in Learning,” Journal of the Scholarship of Teaching and Learning 16, no. 4 (2016): 1–13.
57. Kur’an 1:2.
58. Sophie A. Kay, “Emotion Regulation and Resilience: Overlooked Connections,” Industrial and Organizational Psychology 9, no. 2 (2016): 411–15.
59. Julie Lynch, Lucia Prihodova, Pádraic J. Dunne, Caoimhe O’Leary, Rachel Breen, Áine Carroll, Cathal Walsh, Geraldine McMahon, and Barry White, “Mantra Meditation Programme for Emergency Department Staff: A Qualitative Study,” BMJ Open 8, no. 9 (2018): e020685.
60. Sunan Ibn Mājah, no. 67.
61. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 16.
62. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 6632.
63. Kur’an 9:128.
64. Musnad al-Imām Aḥmad, no. 12169.
65. Ṣaḥīḥ Muslim, no. 202.
66. Ṣaḥīḥ Muslim, no. 199b.
