Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla
Hamd yalnız ve yalnız âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Salât ve selâm Allah’ın Rasûlüne ve Onun pak aile halkına ve ashabına olsun. Rabbi-miz bizden kabul buyur. Çünkü sen her şeyi işitensin, her şeyi bilensin.
Adını ilk âyetindeki “mü’minûn” ifadesinden almış Mekke’de nâzil olmuş 118 âyettir.
Kurtulan 'Müminler' Hz. Muhammed'in (s.a) mesajını kabul edip, Onu rehber edinerek gösterdiği yolda gidenlerdir.
Bu açıklama, yapıldığı ortam gözönüne alınmadan önce tam olarak kavranamaz. Bir yanda, zengin ve refah içinde yüzen Mekke şefleri, hayatın lezzetlerinden alabildiğine yararlanan ve işleri hep yolunda giden İslâm düşmanları, öte yanda ise çoğunluğu doğuştan yoksul veya İslâm'a olan acımasız düşmanlığın sonucu yoksullaşmış müslümanlar vardı. Dolayısıyla, surenin başlangıcı olan "Muhakkak müminler kurtuldu; gerçek başarıya ulaştı" ifadesiyle Kâfirlere başarı ve başarısızlığın gerçek ölçüsünün onların kafalarındaki gibi olmadığı anlatılıyordu. Onların başarı sandıkları şey yanlış değerlendirmelere dayanmasının yanısıra, geçici ve mahiyeti gereği sınırlıydı da; sonunda varacağı nokta ise tam bir başarısızlıktı.
Bu ayetlerde anılan niteliklere sahip olanların dünyada ve ahirette kurtuluşa erecekleri ifade olunmaktadır.
Onlar ki, huşu içinde namaz kılarlar.” Kalpleri namazda, Allah’ın huzurunda bulunmanın heybeti ile titrer. Bu yüzden durulur ve derinden ürperir. Allah’ın huzurunda O’nun ululuğuna bürünür ruhları. Zihinlerini kurcalayan tüm uğraşlar kaybolur. Bu kutsal huzurdayken, çevrelerinde bulunan, âkıllarında yereden her şey bir kenara çekilir, kaybolur. Allah’dan başkasını görmezler. Sadece O’nu hissederler. Ancak namazdaki sözlerin anlamlarından zevk alırlar. Allah’ın ululuğu karşısında bunun dışında hiçbir şey barınmaz içlerinde.
Namaz içinde "Huşu" halinde olmaktan maksat, Allah´tan korkarak ve sükunet içinde namaz kılmaktır. Bu da namaz kılanın, kalbini sadece namaza vermesi, namaz dışındaki her şeyi kalbinden çıkarması ve namazı diğer bütün şeylere tercih etmesiyle olur. İşte o zaman namaz kılan kişi, rahatlık hisseder ve kıldığı namazdan zevk alır. İşte bu şeklide namaz kılan kimse hem kalben hem de vücutça sükunet hisseder, huzur içinde olur. Âyet-i Kerime´de işte böyle bir müminin kurtuluşa ereceği beyan edilmektedir.
"Hâşi'ûn", bedenin olduğu kadar kalbin de bir durumu olan huşû'dan gelir. Kalbin huşûsu, korkmak ve güçlü bir şahsın karşısında heybet hissine kapılmaktır. Bedenin huşûsu ise, böyle bir şahsın huzurunda baş eğmek, bakışları aşağı çevirip sesi alçaltmaktır. Namazda hem kalbin, hem de bedenin huşû içinde olması istenir ve namazın özü de budur. Rivayet olunduğuna göre, Hz. Peygamber (s.a) namaz kılarken sakalıyla da oynayan bir adamı görünce, "Kalbinde huşû olsaydı, bedeni onu gösterirdi" buyurmuşlardır.
Yukarıdaki hadiste ifade olunduğu üzere, huşû her ne kadar kalbin durumuysa da, şüphesiz beden onu ortaya kor. Şeriat hem kalpte huşûnun sağlanmasına, hem de kalbin 'oynak' durumuna rağmen namazdaki fizîkî hareketlerin yerine getirilmesine yardımcı olmak açısından bazı kurallar koymuştur. Sözgelimi, namazdayken ne sağa dönülür ne sola; baş yukarı kaldırılmaz, göz her ne kadar sağa sola kayarsa da mümkün olduğunca secde yerine bakmak gerekir; yine namazdayken yer değiştirilmez, iki yana eğilinmez, elbiseyle oynanmaz. Aynı şekilde, secdeye varılırken oturulacak veya secde edilecek yer temizlenmez. Kazık gibi dimdik durmak, Kur'an ayetlerini "lâhn" üzere ve şarkı söyler gibi okumak, üst üste geğirmek ve esnemek de doğru değildir. Namazı hızlı hızlı kılmak da tasvip edilmemiştir. Namazın her bir rüknü yavaş yavaş ve huzur içinde yerine getirilmeli ve bir rükn tamamlanmadan diğerine geçilmemelidir. Şu kadar ki, namazda kişiye zarar verecek bir şeyden korkulursa bu bir elle giderilebilir, fakat eli tekrar tekrar kımıldatmak ve her iki eli birden kullanmak nehyedilmiştir.
Bu tür bedensel davranış kurallarının yanısıra, namaz esnasında ilgisiz şeyler düşünmekten de kaçınmak gerekir. İnsanın tabiî zayıflığı nedeniyle kendiliğinden zihne bir takım düşünceler gelirse, böylesi durumlarda zihnin ve kalbin bütünüyle Allah'a yönelmesi ve zihnin dille tam bir uyum içinde olması için elden gelen yapılmalı, ilgisiz düşüncelerin farkına varıldığında hemen dikkatler namaza yöneltilmelidir.
FİZİLALİL KUR’AN
Mü’minûn Suresi’nin 1. ve 2. ayetleri Zemahşerî’nin el-Keşşâf adlı tefsirindeki tahlilleri şu şekildedir.
1.Ayet: "قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ" (Müminler Kesinlikle Kurtuluşa Ermiştir)
"Kad" (قَدْ) Edatının İşlevi: Zemahşerî, bu edatın mazi (geçmiş zaman) fiiliyle birlikte geldiğinde tahkik (kesinlik, gerçekleştiğini teyit etme) ifade ettiğini belirtir. Allah Teâlâ sanki gelecekte (ahirette) vuku bulacak olan kurtuluşu, hakikatinden hiçbir şüphe bulunmadığı için şimdiden olmuş ve kesinleşmiş bir olay gibi haber vermektedir. Bu üslup, vaadin kesinliğini pekiştirir.
"Felâh" (الفلاح) Kavramı: Zemahşerî’ye göre felâh; insanın arzuladığı nihai hayra kavuşması, her türlü korku, hüzün, sıkıntı ve kötülükten ebediyen kurtulup selamete ve mutluluğa ermesi demektir.
Müminlerin Öne Çıkarılması: Sure doğrudan "Kurtuluşa erenler müminlerdir" müjdesiyle başlar.
2. Ayet: "الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ" (Onlar ki Namazlarında Huşu İçindedirler)
Huşu (الخشوع) Kelimesinin Anlamı: Zemahşerî, huşu kavramını; kalbin Allah’ın azameti karşısında duyduğu derin saygı, korku, sükûnet ve tevazu olarak açıklar. Bu hal, bedene ve organlara da yansır; kişinin namaz kılarken sağa sola bakmaması, sakin olması ve başka şeylerle zihnini meşgul etmemesini sağlar.
İfade İnceliği (Hangi Namaz Kılanlar?): Ayette doğrudan "Namaz kılanlar kurtuluşa erdi" denilmemiş, "Namazlarında huşu içinde olanlar" kaydı düşülmüştür. Bu durum, şekilsel olarak namaz kılan ama kalbi başka yerlerde olan, namazın ruhunu ve bilincini yakalayamayan kimselerin bu kurtuluşun dışında kalabileceğine ya da gerçek felâhın ancak huşu ile kılınan namazla mümkün olacağına işaret eder.
Zemahşerî, ayetteki "ellezîne hum..." (kişiler ki onlar...) yapısının isim cümlesi formunda gelmesine dikkat çeker. Bu gramatik yapı, huşunun müminler için geçici, anlık bir durum olmadığını; onların karakterine sinmiş, süreklilik arz eden kalıcı bir sıfat olduğunu gösterir.
EL KEŞŞAF TEFSİRİ
