İslami ebeveynlik stratejileri: Çocukların Allah’a ve ebeveynlerine olan bağlarıyla güvende hissetmelerini sağlamak -3

Sarah Sultan & Najwa Awad / Yaqeen Institute
Çeviri: Barış Hoyraz – Haksöz Haber

İslami ebeveynlik stratejileri: Çocukların Allah’a ve ebeveynlerine olan bağlarıyla güvende hissetmelerini sağlamak -1

İslami ebeveynlik stratejileri: Çocukların Allah’a ve ebeveynlerine olan bağlarıyla güvende hissetmelerini sağlamak -2

3.BÖLÜM

Güvenlik sağlayan bir koruyucu

Sağlıklı çocuk bağlanmasının gelişimi için bir başka gerekli unsur da, güvenli bir sığınak sunan ve güvenilir bir koruyucu görevi gören bir bakım vericidir. Çocuklar savunmasızdır ve onların çıkarlarını ön planda tutan, tutarlı bakım verenlerden maddi, fiziksel, duygusal, manevi ve entelektüel yardıma ihtiyaç duyarlar. Bu kulağa sağduyu gibi gelse de, psikoterapistler olarak ne sıklıkla “ebeveynleştirilmiş” çocuklarla karşılaştığımızı bilseniz şaşırırsınız — bu çocuklar, ebeveynlerinin duygusal olgunlaşmamışlığı veya ihmali nedeniyle uygunsuz bir şekilde ebeveynlerinin bakımını üstlenmek zorunda kalmışlardır.

Bir ebeveyn olarak, aşağıdakileri yaparak güvenli bir sığınak ya da koruyucu olduğunuzu gösterebilirsiniz:

• Çocuğunuz endişeleriyle size geldiğinde ona inanın. Endişelerini onaylayın ve ciddiye alın.
• Çocuğunuzun görüşlerine ve bakış açılarına değer verin. Birisi çocuğunuza karşı bir suçlamada bulunsa bile onu direk olarak küçümsemeyin. Gerçek ve adalet yaşa bağlı değildir.
• Kurallarınızı (örneğin, sağlıklı sınırlar koymak) beğenmese bile, her zaman onun çıkarlarını göz önünde bulundurduğunuzu çocuğunuza temin edin.
• Çocuğunuz duygusal veya fiziksel olarak incindiğinde onu teselli edin.
• Yetişkinlere ait konular (örneğin, mali durum, sağlık, evlilik sorunları vb.) hakkındaki tartışmaları yetişkinler arasında olsun ve çocuğunuzu bu meselelere asla dâhil etmeyin.

Allah’ın en üstün Koruyucu, el-Velî olduğunu göstermek için,²⁹ ebeveynler aşağıdaki ayet ve hadislerden bazılarını çocuklarıyla birlikte incelemelidir (bunu çocuklarınızla nasıl paylaşabileceğinize dair bir örnek bu yazının sonunda verilmiştir):

“Allah, müminlerin Koruyucusudur; onları karanlıktan aydınlığa çıkarır. Kâfirlerin koruyucuları ise, onları aydınlıktan karanlığa sürükleyen sahte ilahlardır. Onlar, Cehennem’in sakinleri olacaklardır. Orada ebediyen kalacaklardır.”^{30 “}Hayır! Allah sizin Koruyucunuzdur ve O, en iyi yardım edendir.” ³¹

De ki: “Bize, Allah’ın bizim için takdir ettiği şeyden başka hiçbir şey isabet etmez. O, bizim Koruyucumuzdur.” Öyleyse müminler, Allah’a güvenip sığınsınlar.³²

Ek etkinlikler arasında şunlar da yer alabilir:

• Allah’ın kötü insanlara ve şeylere karşı sağladığı korumayı gösteren peygamberlik hikâyelerinin yanı sıra, Müslümanların kendilerine komplo kuran güçlü düşmanlar karşısında sergiledikleri sabrı anlatan anlatıları ele almak. Allah’ın koruması ve hidayetini güzel bir şekilde vurgulayan birkaç hikâye, peygamberler Yusuf (Yūsuf), Musa (Mūsa) ve İbrahim’in (Ibrāhīm) hikâyeleridir (selam üzerlerine olsun).
• Çocukların, Allah’ın bizim Velî’miz olarak her zaman istediğimiz şekilde tezahür etmediğini anlamalarına yardımcı olmak. O, insanlığın sınırlı algısından değil, İlahi Olan’ın sonsuz hikmetine uygun bir bakış açısıyla bize yardım eder. Dolayısıyla, Allah’ın himayesinin varlığı, isteklerimizin yerine getirilmesiyle eşanlamlı değildir. Nitekim O’nun yardımı ve himayesi, çoğu zaman dünyevi acı ve kayıplar şeklinde tezahür eder. Örneğin, Burûj Suresi’nde³³ bahsedilen Hendek Halkı, Allah’a olan sarsılmaz inançlarına rağmen zalim bir hükümdar tarafından katledilmiştir. İnsanlar bunu başarıdan ziyade büyük bir kayıp olarak görebilirler; ancak Allah, onların şehitliklerini ve cennete girmelerini büyük bir zafer olarak ilan etmiştir.³⁴
• Dolayısıyla, O’nun yardımı ve desteği, bizi düşmanlarımıza karşı dışsal olarak galip kılmak olarak anlaşılmamalı; aksine, hiçbir düşmanın Allah’a ibadet etme irademizi alt edememesini sağlamak olarak anlaşılmalıdır.
• Yaşa uygun peygamber biyografisi (sîret) versiyonlarını okuyun. Peygamberimiz Muhammed’in ﷺ bebeklik döneminden yetişkinlik döneminin sonlarına kadar hayatı boyunca yaşadıkları hakkında konuşun.
• Allah’ın ilgili isimlerini, örneğin Koruyucu (el-Muhaymin), Yetenekli, Kudretli (el-Kadir), Hâkim, Adalet Dağıtan (el-Hakem) ve Yardımcı, Destekçi (el-Vali) gibi isimleri keşfetmek ve bunlar hakkında konuşmak. Makalenin sonunda örnekler verilmiştir.
• Çocuğunuza, Allah’ın himayesini aramasına yardımcı olacak duaları öğretin ve kendi başlarına Allah’a dua edebilmelerini sağlayın. Çocukların kolayca ezberleyebileceği mükemmel bir dua şudur:

Bismillah, O’nun adıyla yeryüzünde ve göklerde hiçbir şey zarar veremez; O, Her Şeyi Duyan ve Her Şeyi Bilen’dir

Bism-illāhi al-ladhī lā yaḍurru maʿa ismihi shayʾun fī-l-arḍi wa lā fī-l-samāʾi wa huwa al-Samīʿu al-ʿAlīm.

Türkçe çevirisi: Allah’ın adıyla, O’nun adıyla ne yeryüzünde ne de göklerde hiçbir şey zarar veremez; O, Her Şeyi Duyan, Her Şeyi Bilen’dir. (Üç kez tekrarlayın)

Abân b. Osman şöyle dedi: ʿ Osman ibn ʿAffān’ın [babası] şöyle dediğini duydum: Allah’ın Resulü’nün ﷺ şöyle dediğini duydum: “Kim, ‘Allah’ın adıyla, O’nun adı anıldığında yeryüzünde ve göklerde hiçbir şey zarar veremez; O, Her Şeyi Duyan, Her Şeyi Bilen’ der ve bunu üç kez tekrar ederse, sabaha kadar ani bir musibete uğramaz; kim bunu sabah söylerse, akşama kadar ani bir musibete uğramaz.”³⁵

Güvenli bir dayanak

Bağlanmanın bir başka yönü de, bakım veren kişinin belirsizlik karşısında bir rahatlık hissi sağlamasıdır. Ebeveyn-çocuk bağı bağlamında bu, çocuğun keşfetme arzusu olsa bile, yabancı ortamdan sığınacak bir yer aradığında bakım verenine dönebileceği anlamına gelir. Güvenli bağlanma sayesinde çocuk, rahatsızlık veya acı yaşadığında da teselli ve rahatlama için bakım verenine güvenebilir.

Ebeveyn-çocuk ilişkisindeki sıcaklık şu yollarla gösterilebilir:

• Sarılmak, el çakmak veya birbirine yakın oturmak gibi fiziksel temas.
• Çocuğunuz sıkıntı içindeyken ona yardım etmeye yönelik samimi ilgi göstermek — hasta olduğunda ona bakmak, incindiğinde gözyaşlarını silmek ve zor duygular yaşadığında empatiyle ona uyum sağlamak.
• Ne yapacağı konusunda kararsız kaldığında sözlü olarak ona destek verdiğinizi belirtmek: “Bunu yapabilirsin”, “Ben arkandayım”, “Hata yapsan bile arkandayım.”
• Çocuğunuza, yaşı ne kadar büyük olursa olsun veya hataları ne kadar büyük olursa olsun, her zaman size başvurabileceğini söylemek.

Ne yazık ki, dünyanın pek çok yerinde ebeveynler, sıcaklık ve sevgi yoluyla Allah’a bağlılığı pekiştirmenin önemini göz ardı ediyor. Birçok aile, çocuklarını istenmeyen davranışlardan caydırmak için yalnızca Allah’ın azabına odaklanıyor. Allah’ı hoşnut etmeyen amellerin sonuçlarını vurgulamaya yer olsa da, Allah’ın rahmetini öne çıkararak sevgi ve güven temeli oluşturmak hayati önem taşır:

Ömer ibn el-Hattab’ın rivayetine göre: Bazı savaş esirleri Peygamberimiz’in ﷺ huzuruna getirildi ve aralarında ihtiyaç sahibi çocukları emziren bir kadın vardı. Esirler arasında bir çocuk gördüğünde onu göğsüne alıp emzirirdi (kendi çocuğunu kaybetmiş, ancak daha sonra bulmuştu). Peygamber ﷺ bize şöyle dedi: “Sizce bu kadın oğlunu ateşe atar mı?” Biz de, “Hayır, eğer onu [ateşe] atmamak için gücü varsa, atmaz.” dedik. Peygamber ﷺ bunun üzerine şöyle buyurdu: “Allah, kullarına karşı bu kadının oğluna karşı gösterdiği merhametten daha merhametlidir.”³⁶

De ki: [Ey Peygamber], “Eğer Allah’ı [içtenlikle] seviyorsanız, beni izleyin; Allah sizi sevecek ve günahlarınızı bağışlayacaktır. Şüphesiz Allah, çok bağışlayıcı ve çok merhametlidir.”³⁷

Rabbinizden af dileyin ve O’na tövbe edin. Şüphesiz Rabbim merhametlidir ve sevgidir.³⁸

Beni hatırla; ben de seni hatırlayayım. Bana şükret ve asla nankör olma.³⁹

Ebu Hureyre (Allah ondan razı olsun) şöyle rivayet etmiştir: Allah’ın Elçisi ﷺ şöyle buyurdu: “Allah şöyle der: ‘Kulum Beni hatırladığında, Ben de onun Bana dair düşündüğü gibiyim.’ Allah’a yemin ederim ki! Allah, kulunun tövbesinden, çölde kaybolan devesini ansızın bulan birinizin sevincinden daha çok memnun olur. ‘Bana bir arşın yaklaşan kişiye, ben bir dirseklik yaklaşırım; bana bir dirseklik yaklaşan kişiye, ben bir fathom yaklaşırım; ve bana yürüyerek gelen kişiye, ben koşarak giderim.’”⁴⁰

Ebu Hureyre, Allah’ın Resulü’nün ﷺ şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Allah bir kulunu sevdiğinde Cebrail’i çağırır [şöyle der]: ‘Şüphesiz falanca kişiyi seviyorum, sen de onu sev.’ O da şöyle dedi: “Böylece Cebrail göklerde seslenir. Ardından ona duyulan sevgi yeryüzündeki insanlara iner. Bu, Allah’ın şu sözündeki gibidir: ‘Şüphesiz iman edenler ve salih amel işleyenler, Rahim Olan onlara sevgi bahşedecektir (19:96).’ Ve Allah bir kulundan nefret ettiğinde, Cebrail’i çağırır [şöyle der]: ‘Şüphesiz falanca kişiden nefret ediyorum.’ O da göklerde seslenir. Sonra ona karşı nefret yeryüzüne iner.”⁴¹

Ebeveynler, aşağıdakileri yaparak Allah’ın hem teselli hem de sıcaklığın kaynağı olduğunu göstermeye yardımcı olabilirler:

• Allah’ın, büyük küçük tüm yarattıklarına nasıl rızık verdiğini örneklerle göstererek, Allah’ın yarattıkları için en iyisini istediği bilincini geliştirmek.
• El-Latîf (İnce, En Nazik), el-Rahmân (En Merhametli), el-Rahîm (En Şefkatli), el-Vadûd (En Sevgi Dolu), el-Raʾûf (En İyiliksever) ve el-Şakûr (En Minnettar) gibi Allah’ın isimlerini keşfetmek ve tartışmak.
• Zor zamanlarda her zaman Allah’a dua edilebileceğini ve O’ndan teselli aranabileceğini açıklamak. Çocuklar her zaman Allah’a dertlerini anlatabilir, O’ndan destek isteyebilir ve O’ndan yardım dileyebilir.
• Allah’ın En Merhametli olduğunu ve günahlardan kaçınılması gerekse de Müslümanların asla Allah’ın merhametinden umutsuzluğa kapılmamaları veya günahlarının Allah’ın affedemeyeceği kadar büyük olduğunu düşünmemeleri gerektiğini çocuklarla konuşmak.

Bütüncül tamamlayıcı unsurlar

İslamla Bütünleşik Dayanıklılık Modelimizin (IIRM) temel ilkesi, Allah’a ve birincil bakım verenlere olan güvenli bağın, bu dünyada (dunyā) ve ahirette (ākhira) dayanıklılık ve başarı için ideal olduğudur. Ancak Müslümanlar olarak, Hz. Muhammed’e ﷺ ve Kur’an-ı Kerim’e olan bağımız olmadan inancımız tam olmaz. Topluma olan bağ da manevi ve psikolojik açıdan önemlidir. Burada “bağ” derken, ebeveyn ve Allah’a olan bağdan bahsederken kullandığımız spesifik ve teknik tanımdan ziyade, aşk ve bağlantı anlamındaki günlük dil anlamını kastediyoruz. Aşağıdaki bölümde, Peygamber ﷺ, Kur’an-ı Kerim ve Müslüman topluluk bağlamında ele alacağımız bağ türü budur. Her alt bölüm, ebeveynlerin çocuklarıyla tüm bu ilişkileri nasıl geliştirebileceklerine dair önerilerle sona erecektir.

Devam Edecek >>>

Dipnotlar:

29. A resource to explain Allah being al-Walī in detail can be found here: Hassan Elwan and Osman Umarji, “Comic Cop of Loving Lord: The Influence of Parenting on Our View of God Submission and Contentment,” Yaqeen, June 20, 2023, updated August 9, 2023, https://yaqeeninstitute.org/read/paper/cosmic-cop-or-loving-lord-the-influence-of-parenting-on-our-view-of-god-submission-and-contentment.

30. Kur’an 2:257.

31. Kur’an 3:150.

32. Kur’an 9:51.

33. Kur’an 85.

34. Kur’an 85:11.

35. Sunan Abī Dāwūd, no. 5088.

36. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 5999.

37. Kur’an 3:31.

38. Kur’an 11:90.

39. Kur’an 2:152.

40. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 7505; Ṣaḥīḥ Muslim, no. 2675.

41. Jāmiʾ at-Tirmidhī, no. 3161.