Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında 1995 yılındaki COP1 Berlin zirvesiyle başlayan küresel iklim müzakereleri süreci, tarihi boyunca somut ve bağlayıcı bir yaptırımdan ziyade egemenlerin serbest kürsüsüne dönüşmüştür. Sürecin dönüm noktalarından sayılan 1997 Kyoto Protokolü ve 2015 Paris İklim Anlaşması gibi küresel metinler, devletlerin kendi rızalarına dayalı (gönüllülük esaslı) emisyon azaltım taahhütleri üzerine kurgulandığı için nihai hedeflerine ulaşamamıştır. Bugün gelinen noktada Antalya’da düzenlenen COP31 zirvesi, bu otuz yıllık birikimin yapısal krizini devralmaktadır. Bu zirveyi kendisinden öncekilerden ayıran temel mahiyet farkı, küresel kirliliğin zirve yaptığı bir dönemde jeopolitik gerilimlerin ve ekonomik korumacılığın gölgesinde yapılmasıdır. Nitekim atmosfere en çok sera gazı salan ilk iki küresel güç olan Amerika Birleşik Devletleri ve Çin başta olmak üzere, dünyanın en büyük kirletici aktörlerinin birçoğu ulusal çıkarlarını gerekçe göstererek bu zirvelere ya liderler düzeyinde katılım sağlamamakta ya da alınan tavsiye kararlarına tamamen mesafeli durmaktadır.
Bugüne kadar düzenlenen otuz konferansın bilançosuna bakıldığında, insanlığın elinde somut kararlardan ziyade içi boşaltılmış diplomatik belgelerden başka bir şey kalmadığı açıkça görülmektedir. Dünyayı en çok kirleten küresel güçlerin, bağlayıcı taahhütler içeren iklim anlaşmalarını ya hiç imzalamamış ya imzaladıktan sonra çekilmiş ya da onaylasalar bile gerekliliklerini tamamen sümen altı etmiş olmaları bu yapısal iflasın en net kanıtıdır. Örneğin, tarihsel ve mevcut emisyonlarda aslan payına sahip olan Amerika Birleşik Devletleri, Kyoto Protokolü'nü hiçbir zaman onaylamamış, Paris Anlaşması’ndan ise bir dönem resmen çekilerek küresel iklim rejimini felç etmiştir. Hindistan ve Çin gibi devasa kömür ekonomileri ise emisyon azaltım takvimlerini sürekli olarak 2060 ve 2070 gibi uzak vadeli geleceklere erteleyerek mevcut kirlilik üretim faturasını taşımaya devam etmektedir. Dolayısıyla, uluslararası çevre diplomasisinin ışıltılı salonlarında egemenlerin kendi yarattıkları yıkımı perdelemek için sahneledikleri o büyük kurgunun yeni perdesi Antalya’da açılırken, sahnedeki aktörlerin samimiyetsizliği de geçmişin bu başarısızlık mirasıyla tescillenmektedir.
Adına COP31 denilen bu görkemli performans yönetişim tiyatrosu, ekolojik felaketlerin gerçek faillerini deşifre etmek yerine, küresel barbarlık sisteminin meşruiyetini yeşil bir makyajla yeniden üretme ayininden başka bir şey değildir. Salonlarda yankılanan dil kasıtlı olarak edilgen, korkak ve öznesizdir. "Kirlilik artıyor", "denizler asitleniyor", "ormanlar yok oluyor" derken fail ısrarla saklanır. Oysa dünyayı yok oluşun eşiğine sürükleyen soyut bir insanlık değil; sanayi devriminden bu yana atmosferi kendi vahşi sermaye birikimleri uğruna parselleyen küresel egemenler, sınır tanımayan tekeller ve fosil yakıt devleridir. Suç kolektifleştirilip kitlelere yayılırken, gerçek katil tam da bu zirvelerin kalabalığında görünmez kılınmaktadır.
Bu tiyatronun trajikomik sahnesi ise egemenlerin suç mahalline gelme gereği bile duymaması, onların adına serflik yapan organik aydınların, fonlanmış akademisyenlerin ve kiralık bürokratların hariçten gazel okumasıdır. Dünyayı bu raddeye getiren egemen akıl, kiraladığı bu entelektüel aparatlar vasıtasıyla kürsülere çıkıp mağdur ülkelere ahlak dersi vermekte, suçlunun adını koymadan soyut bir iklim ahlakçılığı yapmaktadır. Bu küresel riyakarlığın ve suç ortaklığının en somut, ete kemiğe bürünmüş kanıtı ise uluslararası halkla ilişkiler ve algı yönetimi mekanizmalarında gizlidir. Dünyanın en büyük PR (halkla ilişkiler) şirketi olan Edelman'ın iklim zirvelerinin arka planındaki rolü bu durumun en çıplak tescilidir. Edelman, bir yandan bu görkemli küresel iklim konferanslarının iletişim stratejilerini yönetip insanlığa "yeşil bir gelecek" ve "çevre hassasiyeti" masalları kurgularken, diğer yandan eş zamanlı olarak dünyanın en büyük petrol kartellerinin, fosil yakıt devlerinin ve kirletici lobilerinin imajını parlatmak için yüz binlerce dolarlık gizli kontratlara imza atmaktadır. Sermayenin bu ikiyüzlü iletişim stratejisi, küresel iklim panayırının dünyayı kurtarmak için değil, kirlilik üreten egemenlerin suçunu aklamak, yani "yeşil badana" (greenwashing) yapmak için kurulduğunu açıkça faş etmektedir.
Bu küresel riyakarlık tablosunun tam ortasında ise az gelişmiş veya gelişmekte olan çevre ülkelerinin sergilediği o naif, edilgen ve kendini kanıtlama heveslisi duruş yer almaktadır. Kendi yerel coğrafyaları derin yapısal ve ekonomik sorunlarla boğuşurken devasa bütçeler harcayarak bu zirvelere ev sahipliği yapmak; dışarıya şatafatlı vitrin sergileyen, kendi evinde açken dışarıda ödünç lüks elbiselerle salınan züppelerin psikolojisini çağrıştırmaktadır. Tarihsel emisyon sorumluluğu yüzde 1'in bile altında olan, petrolü ve yüksek kirletici teknolojisi bulunmayan coğrafyalar, egemenlerin suç ortaklığına soyunurken aslında küresel bir çevre adaletsizliğinin taşıyıcısı haline gelmektedir. Bir yanda küresel kürsülerde iklim liderliği edebiyatı parlatılırken, diğer yanda Eurostat verilerine göre Batı dışı coğrafyaların, yıllık yüz binlerce tonu aşan hacimlerle gelişmiş dünyanın çöplüğü konumuna getirilmesi bu çelişkiyi açıkça ortaya koymaktadır. Kendi topraklarını ve denizlerini küresel sermaye düzeninin atıklarıyla zehirleyen yapıların, uluslararası arenada iklim savunuculuğu rolüne soyunması derin bir politik basiretsizliktir.
Bu naif ve gereksiz koşturmanın arkasında yatan yegâne gerçeklik, çevre hassasiyeti değil, egemenlerin koyduğu yeni kapitalist kurallara boyun eğme korkusudur. Gelişmekte olan ekonomiler, Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) adını verdiği yeni yeşil ticari duvarların arkasında kalma endişesiyle bu masadadır. Lokomotif sanayi sektörlerinde milyarlarca avroyu aşabilecek devasa bir karbon vergisi yüküyle tehdit edilen tüm çevre ülkeler, küresel finansörlerin gözüne girmek ve uluslararası fonlardan ucuz kredi devşirebilmek için bu elbiseyi giymek zorunda hissetmektedir. Oysa bu teslimiyetçi pragmatizm, küresel sömürü mekanizmasını beslemekten başka bir işe yaramamaktadır. Batı, kirlettiği coğrafyalara adil bir tazminat ödemek yerine, "Yeşil Finansman" adı altında bu ülkeleri yeni nesil teknolojiler üzerinden kendine borçlandırarak modern bir sömürgecilik bağımlılığı yaratmaktadır.
COP31, çevre kirliliğini çözecek radikal ve protest bir iradenin değil; kapitalist barbarlığın halklara reva gördüğü kozmetik bir illüzyonun adıdır. Gerçek suçluların hesap vermediği, katilin deşifre edilmediği ve faturanın yine bu kirlilikte hiçbir payı olmayan yoksul coğrafyalara kesildiği bu düzende, egemenlerin çizdiği sınırlarda sergilenen hiçbir diplomasi dünyayı kurtaramaz. Vitrin ne kadar göz kamaştırıcı, takınılan ahlaki maske ne kadar kusursuz olursa olsun; sokağın kuraklığı, denizlerin çürümesi ve egemenlerin küresel barbarlığı bu süslü tiyatro sahneleriyle ortadan kalkmayacaktır. Yapılması gereken şey egemenlerin masasından iklim kırıntıları dilenmek değil, bu tiyatronun dekorunu kökten yıkacak protest bir politik vizyonu inşa etmektir.
