"Hesap görücü olarak biz yeteriz."

Biz kıyamet günü için doğru teraziler kurarız; hiçbir kimseye hiçbir haksızlık edilmez. Yapılan amel bir hardal tanesi ağırlığınca da olsa, onu getirir ortaya koyarız. Hesap görücü olarak biz yeteriz. Enbiya/47

Hardal tanesi gözlerin görebileceği en küçük, terazide de en hafif olan nesneyi tasvir etmektedir. Hesaplaşma günü bu bile terkedilmez, gözden kaçırılmaz. Son derece hassas ve dakik olan terazi onunla ya ağır bàsar ya da hafif kalır.

O halde herkes yarına ne hazırladığına baksın. Kalbini uyarıya açsın. Allah’ın ayetlerinden yüz çeviren, onları alayla karşılayan ve onların içerdiği hak mesajdan habersiz olanlar, bu uyarı dünya veya ahirette gerçekleşmeden kendilerine gelmelidirler. Eğer dünya azabından kurtulacak olurlarsa, bir de ahiret azabı vardır. Orada teraziler kurulur ve hiç kimse haksızlığa uğramaz. Bir hardal tanesi kadar bir şey bile gözden kaçırılmaz.

Böylece ahirette kurulan bu ince ve hassas teraziler, evrenin ince ve hassas yasalar sistemine, tarih boyunca gelmiş geçmiş davet hareketlerini yönlendiren ilahi kanunlara, hayat ve insanların tabiatlarına bağlanıyor. Hep birlikte tek ve ortaksız iradenin elinde ahenkli bir bütün oluşturup surenin ana ekseni olan tevhid meselesine tanıklık ediyorlar.

FİZİLALİL KUR’AN

Zemahşerî'nin bu ayete dair yaptığı temel açıklamalar ve tefsirinin öne çıkan noktaları şunlardır:

​1. "Adalet Terazileri" (Mevâzîne'l-Kıst) Kavramı

​Ayet-i kerimede geçen mevâzîn (teraziler) kelimesinin çoğul olmasını Zemahşerî birkaç şekilde yorumlar:

​Amellerin Çokluğu: Her insanın amelinin türüne veya her bir mükellefe ayrı bir ölçü birimi uygulanacağına işaret eder.

​Mecazi Anlam (Adalet): Zemahşerî, buradaki "terazi" ifadesinin kelime anlamıyla maddi bir terazi olmaktan ziyade, "mutlak adalet, hakkaniyet ve kusursuz ölçü" anlamına gelen bir temsil (mecaz) olduğunu savunur. Ona göre Allah'ın adaleti o kadar hassastır ki, hiçbir haksızlığa yer kalmayacağını vurgulamak için terazi metaforu kullanılmıştır.

​2. "Hardal Tanesi Kadar Bile Olsa" İfadesi

​Ayette geçen "Yapılan iş bir hardal tanesi ağırlığında dahi olsa onu getiririz" kısmı için Zemahşerî şu değerlendirmelerde bulunur:

​En Küçük İyilik ve Kötülük: Hardal tanesi, Araplarda küçüklük ve hafiflik için verilen en uç örnektir. Zemahşerî, insanın gözünden kaçan, önemsemediği en küçük bir hayrın veya şerrin bile Allah katında kaybolmayacağını ve hesap gününde mizan önüne çıkarılacağını belirtir.

​Allah'ın İlim ve Kudreti: Kulun işlediği hiçbir şey gizli kalmaz; en ufak bir amel bile ödül (sevap) veya ceza (ikab) olarak karşılık bulacaktır.

​3. "Hesap Sorucu Olarak Biz Yeteriz"
​Zemahşerî, ayetin sonundaki "Kâfîna binâ hâsibîn" (Hesap görücüler olarak biz yeteriz) ifadesini Allah'ın hesap sormadaki süratine ve kusursuzluğuna bağlar:

​Kulun amellerini saymak, hesaba dökmek ve tam karşılığını belirlemek konusunda Allah'ın hiçbir yardımcıya, zamana veya karmaşık hesaplama araçlarına ihtiyacı yoktur. O, her şeyi anında ve eksiksiz bilendir.

​Zemahşerî'nin Genel Yorum Özeti:
Ayet, kıyamet gününde kurulacak olan ilahi adalet mekanizmasının kusursuzluğunu ve hassasiyetini anlatır. Hiç kimseye, en küçük bir haksızlık (zulüm) yapılmayacaktır. Kulun lehine veya aleyhine olan her şey, zerre miktar dahi olsa hesaba dahil edilecektir.

EL KEŞŞAF TEFSİRİ