Evet ey kâfirler, sizler de, Allah berisinde tapındıklarınız da, hepiniz, çaresiz oraya gireceksiniz.
Tabi Hıristiyanların tanrı bilip kulluk etmeye çalıştıkları Îsâ (a.s), Yahudilerin tanrılaştırdıkları Üzeyr (a.s) ve müşriklerin tapındıkları Allah’ın melekleri bunun dışındadır. Çünkü Allah’ın bu sâlih kullarının hiçbirisi kendilerini insanlara tanrı olarak takdim etmemişler, insanlardan kendilerine asla kulluk istememişlerdir. Bunların hiçbirisinin bu kâfirlerin tapınmaları konusunda hiçbir sorumlulukları yoktur.
Ama insanlara egemenlik taslayan, insanları kendisinin İlâhlığına çağıran, insanları kendisini dinlemeye çağıran, insanları kendi yasalarına kulluğa çağıran tüm tanrı taslakları cehennemin yakıtı olacaktır. Ne tanrılar kullarını, ne de kullar tanrılarını cehenneme yuvarlanmaktan kurtaramayacaktır.
Her kim ki Allah’ı reddederek, Allah’ın dinini yok farz ederek, kendisini İlâh makamında görerek, insanlara tanrılık taslayarak, benim yasalarıma tabi olmak zorundasınız, benim istediğim gibi yaşamak zorundasınız derse kesinlikle bilesiniz ki o zalimdir ve onun yeri cehennemdir.
Kâfirlere o gün pişmanlıkları hiçbir şey fayda sağlamayacak. Çünkü onlar zalimdiler. Çünkü onlar Allah’ı bırakıp O’nun berisinde bir takım âciz varlıklara tapınarak haksızlık yapıyorlardı. Allah berisinde bir takım insanları hayatlarında egemen kabul ederek, onların yasalarını uygulayarak, Rahmânın hakkını vermiyorlardı. Kitabın hakkını vermediler. Peygamberin hakkını vermediler. Çünkü onlar olmamaları gereken yerde oldular. Bulunmamaları gereken konumda bulundular. Kendilerini Rablerine kulluk makamından uzaklaştırdılar. Rahmânın zikrine karşı kör ve sağır kesildiler.
Hayat programlarını vahiyden almadılar. Rahmânın kendileri için, kendi cennetleri için, kurtuluşları için açtığı rahmet kapısını kapattılar. Şimdi artık kendilerini saptıranlarla beraber cehenneme yuvarlanıyorlar.
BASAİRUL KUR’AN
Zemahşerî’nin bu ayete dair tefsirindeki öne çıkan ana unsurlar şunlardır:
1- Zemahşerî, ayette geçen hasab kelimesinin Hicaz/Yemen lehçelerinde "cehenneme atılan odun, yakıt veya atılan her türlü nesne" anlamına geldiğini belirtir.
Nükte: Müşriklerin ve taptıkları putların ateşe atılma biçimini tasvir ederken, onların değersiz birer yakıt malzemesi gibi cehenneme fırlatılacağını vurgular.
2. Taptıkları Şeylerin Cehenneme Atılmasının Hikmeti
Ayet, batıl ilahlara tapanların yanı sıra tapanların kendilerini de kapsar. Zemahşerî, cansız putların cehenneme atılma gerekçesini şöyle açıklar:
Müşrikleri Rezil Etmek: Putların azap çekmesi söz konusu olamaz; ancak tapındıkları nesnelerin yanıp kül olduğunu görmek müşrikler için ek bir psikolojik azap ve pişmanlık kaynağıdır.
Acziyeti Göstermek: Sahte ilahların kendilerini bile ateşten koruyamadığı somut olarak gösterilerek iddialarının ne kadar temelsiz olduğu kanıtlanır.
3. "Mâ" (مَا) Edatının İnceliği ve Müşriklerin İtirazı
Ayette canlılar için kullanılan men (مَنْ) yerine, akılsız ve cansız varlıklar için kullanılan "mâ" (مَا) edatı tercih edilmiştir. Zemahşerî, bu dilbilimsel inceliğe dikkat çekerek ayetin öncelikli olarak akılsız nesneleri (taş, tahta vb. putları) kapsadığını belirtir.
İbnü'z-Ziba'râ'nın İtirazı ve Cevabı: Mekkeli müşriklerden İbnü'z-Ziba'râ, "Hz. İsa, Üzeyir ve meleklere de tapılıyor, onlar da mı cehenneme girecek?" diyerek itiraz etmiştir. Zemahşerî bu tartışmaya açıklık getirir:
Dil Açısından: Ayette geçen mâ edatı zaten akılsız varlıkları (putları) ifade eder.
İstisna: İbadet edilmelerine kendi rızaları olmayan Salih kullar, Hz. İsa ve melekler bu hükmün dışındadır. Nitekim takip eden 101. ayet ("Daha önce kendilerine tarafımızdan en güzel imkan tanınmış olanlar cehennemden uzak tutulurlar") bu istisnayı netleştirmiştir.
4. "Siz Oraya Gireceksiniz" (Ayetin Sonu)
Zemahşerî, cümlenin gelişinden hareketle müşriklerin taptıkları şeylerin peşinden sürüklenerek kaçınılmaz bir şekilde cehenneme sevk edileceğini ve bu durumun kaçışsız bir kader olduğunu vurgular.
EL KEŞŞAF TEFSİRİ
