Firavun ve adamları şöyle dediler: "Bunların İkisi de sihirbazdan başka birşey değildir. Sizi, sihirleriyle ülkenizden çıkarmak, en sağlam yolunuzu (Dosdoğru dîninizi) ortadan kaldırmak istiyorlar. Onun için tuzaklarınızı toplayın, sonra saflar halinde gelin. Bugün üstün gelen mutlaka kurtuluşa ermiştir.” (Taha: 63-64)

Görülüyor ki, Hz. Musâ’nın samimi, doğru ve inanç yüklü kısacık sözleri, eğrilik yanlılarının kampı üzerine bir bomba gibi inerek onların saflarını darmadağın etti. Bu yüzden aralarındaki ayrılar yüreklendirmelere ve karşı tarafa dönük kışkırtmalara gerek duydu. Oysa Hz. Musa ile Hz. Harun sadece iki kişi idiler. Buna karşılık büyücüler kalabalıktı. Üstelik arkalarında Firavun, Firavun’un krallığı, ordusu, zorbalığı ve serveti vardı. Ama Hz. Musa ile Hz. Harun da yalnız değillerdi. Onların beraberlerinde her şeyi işiten ve her şeyi gören Rabbleri vardı.

Nasıl oldu da Firavun, Hz. Musâ’nın kendisi ile tartışmasına, ona kafa tutmasına göz yumabildi. Oysa Hz. Musa, onun amansız baskısı altında ezilmiş, köleleştirilmiş bir toplum olan İsrailoğullarından biri değil mi? Burada Hz. Musa ve Harun ile beraber olan ve her şeyi işitip her şeyi gören yüce Allah’ın bu iki garip elçisine sunduğu bir heybetle, bir ürkütücü saygınlıkla karşı karşıyayız.

Yine hünerli büyücülerin saflarını parçalanma tehlikesi ile karşı karşıya getiren o kısa konuşmanın gücünün arkasında da bu heybeti, bu ürkütücü saygınlığı aramak gerekir. Bu parçalanma sarsıntısı üzerine büyücüler aralarında birlik, dayanışma ve direnme çağrılan yapmaya mecbur olmuşlardır.

Sihirbazların, Hz. Musa ve Harun´un, ortadan kaldıracaklarından kork­tuklarını en sağlam yoldan neyi kastettikleri hakkında çeşitli rivayetler vardır. Müfessirlerin bazılarına göre:  Buradaki "En sağlam yol"dan maksat, Firavun ve taraftarlarının iktidarıdır. Bunlar, iktidarlarının sarsılacağından korkmuşlardır.

İbn-i Zeyd´e göre ise buradaki "En sağlam yol"dan maksat, Firavun ve ta­raftarlarının süregelen âdetleri ve dinleridir. Bunlar, âdetlerinin ve bâtıl dinleri­nin değiştirileceğinden korkmuşlardır.

FİZİLALİL KUR’AN

İşte Zemahşerî’nin bu ayetlere dair temel yaklaşımları:

Zemahşerî 63. ayetteki psikolojik stratejiyi şöyle çözümler:

Siyasi Kışkırtma: Firavun ve çevresinin, halkı korkutmak için iki temel "tehdit" öne sürdüğünü belirtir:

Vatan Kaybı: "Sizi yurdunuzdan çıkarmak istiyorlar." (Milliyetçilik ve aidiyet duygusuna saldırı).

Kültürel ve Dini Kimlik Kaybı:"et-Tarîkatu'l-Müslâ: Zemahşerî buradaki "müslâ" (en faziletli) kelimesini, Mısırlıların o dönemki seçkin yaşam tarzı, dini gelenekleri veya toplumun ileri gelen eşrafı olarak tefsir eder. Yani onlara göre Musa’nın getirdiği şey, mevcut "üstün medeniyeti" tehdit etmektedir.

64. ayet, sihirbazların büyük düello öncesi birbirlerine verdikleri motivasyonu içerir:

Fecmî'û Keydekum: Zemahşerî buradaki emri, "Hiçbir hileyi dışarıda bırakmayın, tüm gücünüzü ve maharetinizi bir araya getirin" şeklinde yorumlar. Bu, topyekûn bir saldırı hazırlığıdır.

Zemahşerî’ye göre "saf" vurgusu iki anlama gelir:

Heybet ve Görkem: Kalabalık ve düzenli bir saf tutarak Hz. Musa'nın gözünü korkutmak.

Psikolojik Savaş: "Bugün üstün gelen kurtulmuştur" ifadesinin, bir varoluş mücadelesi olduğunu vurgular. Zemahşerî, buradaki "kurtuluş" (felâh) kavramının hem dünyevi bir zafer hem de Firavun katında kazanılacak bir itibar olduğunu ifade eder.

Zemahşerî’nin Genel Yorumu

Zemahşerî, bu iki ayeti açıklarken Firavun ve ekibinin mugalata (demagoji) yaptığını savunur. Halkı ikna etmek için mucizeyi "sihir", peygamberleri "iktidar avcısı", tevhidi ise "düzen bozucu bir tehdit" gibi göstererek gerçeği ters yüz ettiklerini belirtir.

EL KEŞŞAF TEFSİRİ