وَمَا تِلْكَ بِيَم۪ينِكَ يَا مُوسٰى ﴿١٧﴾

17- "Sağ elindeki nedir ey Musa?"

قَالَ هِيَ عَصَايَۚ اَتَوَكَّؤُ۬ا عَلَيْهَا وَاَهُشُّ بِهَا عَلٰى غَنَم۪ي وَلِيَ ف۪يهَا مَاٰرِبُ اُخْرٰى ﴿١٨﴾

18- Dedi ki: "O, benim asamdır; ona dayanmakta, onunla davarlarım için ağaçlardan yaprak düşürmekteyim, onda benim için daha başka yararlar da var."

Bu soru sadece bilgi almak için sorulmuş bir soru değildir, çünkü Allah onun elinde bir asa tuttuğunu bilmektedir. Bu soru, elindekinin bir asa olduğunu, bu nedenle biraz sonra ortaya konulacak mucizeye hazır olması gerektiğini vurgulamak için sorulmuştur.

Sağ elinde değneği vardır. Ama kendisinden iyice geçmiş olan Hz. Musa, değneğinin nasıl farkında olsun! Ancak kendini biraz toparladıktan, aklını başına getirebildikten sonra cevap verebiliyor.

Ona değneğinin ne işe yaradığı değil, sağ elinde ne olduğu sorulmuştu. Fakat kısa bir toparlanma döneminden sonra anladı ki, kendisine değneğinin kendisi hakkında soru sorulmuyor, çünkü onun ne olduğu bellidir. Ona sorulan şey, bu değneğinin ne gibi bir işine yaradığıdır. Bu yüzden okuduğumuz cevabı veriyor.

Hz. Musâ’nın, elindeki değneğinin fonksiyonu hakkında bildikleri sadece bu kadardı. Dururken ve yürürken ona dayanıyordu. Onunla ağaç dallarını çırparak yere düşen yaprakları koyunlara yediriyordu. Bilindiği gibi o bir çobandı. Hz. Şuayb’ın koyunlarını gütmüştü. Hatta bazı bilgilere göre Hz. Şuayb, yanından ayrılırken kendisine olan borcunu koyun olarak ödemiş, o da payına düşen bu koyunları önüne katarak Mısır yolculuğuna çıkmıştı. Hz. Musa, değneğini “başka amaçlar için”de kullanıyordu. 

FİZİLALİL KUR’AN

​Zemahşerî’nin bu ayetlere yaklaşımı şu ana başlıklar altında toplanabilir:

​1. Sorudaki Hikmet: "Tecnis ve İnas"

​Zemahşerî’ye göre Allah’ın "Elimdeki nedir?" diye sorması, bir bilgi eksikliğinden (hâşâ) değil, Hz. Musa’yı ünsiyete (alışkanlığa) davet etmek içindir.

​Heyecanı Yatıştırma: Musa (a.s) o sırada büyük bir heybet ve korku içindedir. Allah, ona en iyi bildiği şeyi (asını) sorarak onun heyecanını yatıştırmış ve onu konuşmaya alıştırmıştır.

​Mucizeye Hazırlık: Asanın birazdan bir yılana dönüşeceği gerçeğine karşı zihinsel bir hazırlıktır. Önce onun "basit bir ağaç parçası" olduğu tescillenir ki, mucize gerçekleştiğinde aradaki fark net anlaşılsın.

​2. Cevaptaki "İtnâb" (Sözü Uzatma)
​Belagat ilminde bir soruya gerektiğinden fazla cevap vermeye itnâb denir. Normalde "Nedir?" sorusunun cevabı "Asadır" olmalıydı. Ancak Hz. Musa cevabı uzatmıştır:

​Muhabbetin Uzatılması: Zemahşerî, Hz. Musa'nın Allah ile konuşmanın lezzetini aldığı için sözü kasten uzattığını belirtir. Sevgiliyle konuşan kişi, sözün bitmesini istemez.

​Tevazu ve Ayrıntı: Sadece "Asamdır" demeyip, "Ona dayanırım, yaprak silkelerim" diyerek asanın bir mucize aleti değil, mütevazı bir çoban değneği olduğunu vurgular.

​Özetle Keşşâf Yaklaşımı
​Zemahşerî için bu diyalog; kulu Rabbine yaklaştıran, heybeti şefkate dönüştüren ve birazdan gerçekleşecek olan büyük mucizenin (asanın ejderha olması) mantıksal zeminini hazırlayan muazzam bir edebi örgüdür.

EL KEŞŞAF TEFSİRİ