Napoli’deki bir müzede gezerken Gazze’yi düşünmeye başladım

Napoli’deki bir müzede gezerken Gazze’yi düşünmeye başladım

​​​​​​​Pompei’nin kalıntıları, lav ve kül altında gömülü kalarak yüzyılları atlattı. Korkarım ki, benim tanıdığım Gazze sadece içimde hayatta kalacak.

Ahmed Dremly’nin +972 Dergisi’nde yayınlanan yazısı, Haksöz Haber tarafından tercüme edilmiştir.

Napoli Ulusal Arkeoloji Müzesi (MANN), dünyanın en önemli sanatsal ve arkeolojik hazinelerinden bazılarına ev sahipliği yapmaktadır. Burada, klasik heykellerden oluşan görkemli Farnese Koleksiyonu, İskender Mozaiği ve M.S. 79’da Vezüv Yanardağı’nın patlamasından etkilenen Pompei ile diğer antik kentlerden çıkarılan eşsiz bir fresk ve eser koleksiyonu bulunmaktadır.

Geçen Pazar günü, İtalyan bir arkadaşımla birlikte müzeyi ziyaret etmeye karar verdim. İçeri girer girmez, devasa antik Yunan heykelleri hemen dikkatimi çekti. Mermerlerin üzerine düşen yumuşak sarı ışık, salonlara sessiz bir huşu havası katıyordu.

Pompei’den çıkarılan eserlerin sergilendiği bölüme geçtik. O felaketin kalıntıları arasında dolaştım — muhteşem fresklerden gündelik mutfak aletlerine ve ev dekorasyonlarına kadar. Her şey görkemli görünüyordu. Arkadaşıma Pompei’de yaklaşık kaç kişinin öldüğünü sordum. “Yaklaşık iki bin,” dedi.

Sanki ciğerlerimdeki oksijen emilmiş gibi hissettim.

Daha bir gün önce, 2023 yılının Ekim ayı sonlarında Gazze’ye yönelik bir dizi İsrail bombardımanı hakkında bir rapor üzerinde çalışıyordum; bu saldırılar, saniyeler içinde 450’den fazla kişinin ölümüne yol açmıştı — soykırımda hayatını kaybeden 75.000’den fazla Filistinli arasında küçük bir rakam. Bir müzede durmuş, neredeyse iki bin yıldır ayakta kalmış mutfak aletlerine bakarken, İsrail’in yerle bir ettiği binlerce evi düşünmeden edemedim.

gazze-002

24 Ekim 2026 tarihinde, Gazze Şeridi’nin merkezindeki bir mülteci kampında çadırlarının yanında yerinden edilmiş Filistinliler görülüyor. (Ali Hassan/Flash90)

Pompei ile Gazze arasındaki farkı düşünmeye başladım: Vezüv Yanardağı, tüm bir şehri lav ve külün altına gömerek tarihini gelecek nesiller için koruma nezaketini göstermişti. Oysa İsrail güçleri, Gazze’nin o kadar büyük bir bölümünü yerle bir etmiş ve silip süpürmüştü ki, sanki orada hiçbir zaman bir şey var olmamış gibiydi.

Kız kardeşim Haya’nın neredeyse bir yıl boyunca üzerinde çalıştığı el işlemeli çerçeveyi düşündüm. Evleri Mayıs 2024’te bombalanmıştı. Yıkılan ahşap mobilyaların parçalarını yakacak odun olarak kullanmak üzere kurtarmak için geri döndüğümde, o çerçeveyi umutsuzca aradım. Asla bulamadım.

Müzede dolaşmak, bana dedem ve ninemin Nekbe hakkında anlattığı hikâyeleri de hatırlattı — terk etmek zorunda kaldıkları evleri, bir daha asla geri dönemeyecekleri yerleri ve kurtaramadıkları eşyalarını.

Bir kişinin evi yıkıldığında hafızasına ne olur? Büyüdüğü sokak ortadan kaybolduğunda ne olur? Artık bir ev, bir yatak odası, en sevdiği kafe, okul ya da duvardaki bir fotoğraf kalmadığında ne olur? Peki, bedenin kendisi bile kurtarılamadığında ne olur?

Dört ay önce, akademik bir bursla Gazze’den İtalya’ya geldim. Ama zihnim hâlâ orada ve içimde farklı bir tür müze taşıdığımı fark ettim. Bu müzede, haritadan silinmiş yerler var. Artık hayatta olmayan insanlar, hâlâ duyabildiğim sesler ve bir gün bunların var olduklarına dair tek kanıt haline gelmesinden korktuğum anılar.

Üç yıl arayla yaşanan tanıdık bir sabah

Gazze’den ayrılmak, İsrail’in soykırım savaşını geride bırakmak anlamına gelmiyordu. Sadece onu başka bir yerden izlemek — ve çoğu zaman yeniden yaşamak — anlamına geliyordu.

Geçenlerde bir sabah, oda arkadaşımın müzik setinden gelen Bach müziğiyle uyandım. Gözlerimi açıp pencereden dışarı baktım. Dışarıda, yoldan geçenler Napoli’nin Chiaia semtindeki eski sokaklarda dolaşıyordu. Mutfaktan İtalyan espressosunun kokusu geliyordu ve beni masaya çekiyordu.

Birkaç dakika boyunca sıradan bir gün gibi geldi. Sonra, her zamanki gibi Gazze’den gelen haberlere göz attım. Bir gecede neler değiştiğini anlamaya çalışarak en son gelişmeleri gözden geçirdim. Ardından telefonumdaki tarihe baktım: 7 Ekim. Hayatımın ve Gazze’deki herkesin hayatının sonsuza dek değişmeye başladığı sabahın neredeyse tam olarak aynı saatiydi.

gazze-003

23 Ekim 2023’te, Gazze Şehri’nin kuzeyindeki Şeyh Rıdvan bölgesinde İsrail’in düzenlediği bombardımanın hemen ardından Sivil Savunma mensupları müdahale ediyor. (Mohammed Zaanoun/Activestills)

2023’ün o günü, Gazze Şehri’nin El-Sabra mahallesindeki evimde uyandım ve yarı zamanlı olarak verdiğim İngilizce özel derslerime hazırlanıyordum. Hamas savaşçıları ve İsrailli esirlerin görüntüleri ve videoları haberlerde hızla yayılırken, annemle babam sabahın erken saatlerinde çoktan televizyona kilitlenmişlerdi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu kısa süre sonra İsrail’in savaşta olduğunu ilan etti ve eşi benzeri görülmemiş bir güçle karşılık vereceğini söyledi. Ayrıca Gazze’deki insanlara derhal bölgeyi terk etmeleri emrini verdi — ancak biz ne demek istediğini anlamamıştık. Gidecek güvenli bir yer yoktu ve sınırların büyük ölçüde kapalı olması nedeniyle Gazze’den ayrılmak neredeyse imkânsızdı.

Sokaklardaki kaos, her yöne dağılan kalabalıklar, savaş dönemine girdiğimize dair ilk işaretimdi. Daha önce de 2008, 2012, 2014 ve 2021 yıllarında İsrail’in Gazze’ye düzenlediği birçok saldırıyı yaşamıştım. İsrail bombalarının masum sivilleri öldüreceğini biliyorduk. Patlama seslerine ve insansız hava araçlarının vızıltısına, yeni bir saldırı haberini duymaya ve kurban listesinde tanıdık isimleri aramaya alışkındık.

Ancak Hamas saldırılarının ardından birkaç saat içinde İsrailli liderlerden gelen misilleme tehditleri, bu sefer durumun daha da kötü olacağının yeterli kanıtıydı.

Birkaç gün içinde Gazze’nin yıkımı, daha önce yaşadığım hiçbir şeye benzememeye başladı. Bütün yerleşim mahalleleri yerle bir ediliyordu. Tanıdığım yerler, yürüdüğüm sokaklar ve çocukluğumun ve gençliğimin anılarını barındıran binalar birbiri ardına yok oluyordu.

O Kasım ayında, İsrail güçleri Gazze sahil şeridi boyunca uzanan ana kuzey-güney yolu olan El-Raşid Caddesi’ne girdi. Boş zamanımın çoğunu orada geçirirdim — ata biner, annemle yürüyüşe çıkar, arkadaşlarımla buluşur, gün batımında kahve içer ya da sadece hurda tahtalardan yapılmış ve yerel sanatçılar tarafından süslenmiş kafelerin sade güzelliğinin tadını çıkarırdım.

gazze-004

10 Ekim 2025’te Filistinli aileler, Gazze Şeridi’nin güney bölgelerinden kuzeye doğru Raşid Yolu üzerinden dönerken çadırların önünden geçiyorlar. (Yousef Zaanoun/ActiveStills)

Sosyal medyada, bir zamanlar sahil boyunca sıralanan restoranların ve evlerin yanmış kalıntılarının arkasında, tanklarının yanında dinlenen İsrailli askerlerin videolarını izledim. Bu yerlerden biri de sahil şeridindeki 17 Numaralı Kavşak’ta bulunan SeaSide Kafe ve Restoran’dı. Burası, arkadaşlarımla ata binerken her seferinde bir fincan kahve içmek için uğradığımız yerdi.

Daha sonra, restoranın enkaza dönüştüğünü ve yakınında iki tankın park edilmiş olduğunu gösteren bir videoya rastladım.

Birbiri ardına gelen ölümler

Gün geçtikçe Gazze’yi tanımak gittikçe zorlaşıyordu. Ama yas tutacak zaman yoktu. Her gün daha fazla akraba, arkadaş, iş arkadaşı ve komşunun öldürüldüğü haberleri geliyordu. Bir ölümün şokunu atlatamadan, bir başkasının haberini alıyorduk.

Ekim 2023’te, benim için bir kardeş gibi olan komşum Hind, Gazze Şehri’nin doğusundaki El-Zeytun Mahallesi’ndeki evine düzenlenen İsrail hava saldırısında öldürüldü. Kahve içerken başka bir komşumdan onun öldüğünü öğrendim. Bana haber verdiğinde şoktan gülmüştüm; bu habere inanmak neredeyse imkânsızdı. Daha iki gün önce WhatsApp üzerinden onunla sohbet etmiştim.

Gerçekten öldü mü diye sorup duruyordum. Ağlayamıyordum.

Birkaç gün sonra, mentorluk yaptığım genç gazeteci Huda, Gazze Şehri’nin batısındaki Tel El-Hawa’da çocuklarıyla birlikte öldürüldü. İnternet bağlantısı kurmayı başardığım kısa bir an sırasında bu haberi X üzerinden öğrendim. Bir hafta önce karşılıklı olarak gönderdiğimiz son mesaja geri döndüm ve haberin doğru olmamasını umarak ona bir mesaj daha gönderdim. Asla cevap vermedi. Ağlayamadım.

Ardından bir başka arkadaşım, Youssef Dawas, Gazze’nin kuzeyindeki Beyt Hanun’da öldürüldü. Sonra amcam Alaa. Ardından hocam ve arkadaşım Rifat Alareer. Sonra amcam Ayman, her iki dedem ve ninem, beş kuzenim ve en yakın arkadaşım Ahmed Kaid. Gazze’deki hepimizin öldürüleceğine ve bunun sadece bir zaman meselesi olduğuna inanmaya başladım.

gazze-005

Yazar, Yousef Dawas ile birlikte, 21 Aralık 2022.

Ahmed ve ben birlikte büyümüştük. Gazze’de yaşamanın zorluklarına rağmen, sevdiği kadınla evlenmek ve daha iyi bir hayat kurmak için yıllarca para biriktirmişti. Savaş başlamadan sadece birkaç gün önce, ailesinin evindeki odasına asmak istediği süslemelerden bana bahsediyordu.

Ahmed, asla unutmayacağım kadar cömert biriydi. Mahalledeki çocuklarla şekerlerini paylaşırdı; çocuklar onu gördüklerinde yüzleri ışıl ışıl olurdu. Tüm arkadaşlarım ve ailem arasında en iyi kahveyi o yapardı. Bir şeyin tamir edilmesi gerektiğinde — bozuk bir araba, elektrik sorunu, boya işi — aradığımız kişi oydu. Ahmed yardım etmenin bir yolunu bulurdu.

Uzun yürüyüşleri severdi; bunun zihnini boşalttığını ve gelecek planları hakkında düşünmek için zaman kazandırdığını söylerdi. O kadar çok planı vardı ki.

17 Kasım 2023’te, yiyecek almak için evinden çıktı. Bir daha geri dönmedi. Pazara giderken İsrail’in bir insansız hava aracı saldırısı sonucu bedeni paramparça oldu.

gazze-006

Yazarın en yakın arkadaşı olan ve 17 Kasım 2023’te bir İsrail insansız hava aracı saldırısında hayatını kaybeden Ahmed Kaid, Gazze’nin Sabra mahallesindeki Dremly ailesinin evinde çekilmiş bir fotoğrafta görülüyor. (Kaynak: Özel arşiv)

Bu arada annemin sağlığı giderek kötüleşiyordu. Savaştan önce kendisine diyabet teşhisi konmuştu ve biraz egzersiz yapmak için akşamları sık sık ikimiz birlikte sahil boyunca yürüyüşe çıkardık.

Ancak bu yürüyüşler artık daha fazlası haline gelmişti: Kitaplar ve filmler hakkında, seyahat planlarım ve bir gün görmek istediğim yerler hakkında konuşurduk. Annem Mekke’ye gitmeyi hayal ediyordu. Benim evlenmemi ve çocuklarımla tanışmayı istiyordu.

İlişkimiz, geleneksel bir anne-oğul ilişkisinden çok bir dostluk gibiydi. Ona, başka hiç kimseye anlatmadığım şeyler anlatırdım. Ancak savaş başladığında, paylaştığımız o sıradan hayat ortadan kayboldu.

Evimiz birçok akrabamız için bir sığınak haline geldi. Annem onlarca kişiye yemek pişiriyor, ekmek pişiriyor, elektriksiz ortamda çamaşır yıkıyor ve patlamalar mahalleyi sarsarken korkmuş çocuklara hikâyeler okuyordu.

Giderek güçsüzleşti. İhtiyacı olan ilaçları ve tıbbi bakımı artık temin edemediğinde, onu Gazze’den çıkarmaya çalışmaya başladık. Onu en son Nisan 2024’te gördüm. Babamla birlikte evimizin kapısında durmuş, Refah’a gitmeye ve oradan Mısır’a geçmeye hazırlanıyordu.

Veda etmedik. Sarılmadık. Fotoğraf çekilmedik. Sanki veda etmeyi reddetmek, zaten olası olduğunu bildiğimiz şeyden bizi koruyabilecekmiş gibi davrandık. “Kendine ve kız kardeşlerine iyi bak, habibi Ahmed,” dedi bana.

gazze-007

Yazar, annesi Suzan ile birlikte Gazze’de sahil kenarında yürüyüş yaparken çekilmiş bir fotoğrafta görülüyor. Suzan, bir yıllık kanser tedavisinin ardından 2025 ilkbaharında Kahire’de vefat etti, 15 Mayıs 2023. (Ahmed Dremly)

“Yakında görüşürüz,” diye cevap verdim. Ve görüşeceğimize inanıyordum. O Mısır’a geçti, ben ise Gazze’de kaldım. Ertesi gün, doktorlar anneme ileri evre pankreas kanseri teşhisi koydu. Bombalardan, yerinden edilmeden ve açlıktan kurtulmuştu. Ama eve bir daha dönemedi. Bir yıl süren tedavinin ardından Mısır’da vefat etti.

Unutma korkusu

Annem öldükten sonra, sadece hayatta kalma umudum da sönmeye başladı. Ölüm artık uzak ya da hayal edilemez bir şey gibi gelmiyordu.

Yazmaya daha da yoğun bir şekilde yöneldim. Hava saldırıları, kitlesel ölümler, yerinden edilme, sağlık sisteminin çöküşü ve Gazze’nin kuzeyinde mahsur kalan insanlar hakkında yazdım. Bu olayları bir seyirci gazeteci olarak değil, bunların içinden geçen biri olarak aktardım.

Ailem ve ben de zorluklar yaşarken, hayatta kalmak için mücadele eden insanlar hakkında yazdım. Kıtlık yaygınlaşırken insanların açlık çektiğini ve kilo kaybettiğini anlattım; o sırada ailem ve ben bazen yemek için birkaç parça ekmek bile bulamıyorduk.

Kendi ailem bir çadırda yaşarken, mahremiyetin yitirilmesi, sıcaklık, kemirgenler ve çadırlarda yaşamak zorunda kalmanın zorlu koşulları hakkında yazdım. Kız kardeşim Diana ve ben evimizin içinde isabet eden kurşunlarla yaralanmışken, İsrailli keskin nişancılar ve dört pervaneli helikopterlerden açılan ateş sonucu ölen ya da yaralanan insanlar hakkında yazdım. Yeğenlerim travma sonrası stres bozukluğu (PTSD) ve diğer psikolojik sıkıntılar yaşarken, Gazze’deki çocuklar üzerinde savaşın yarattığı psikolojik etki hakkında yazdım.

Satır aralarında kendimden parçalar bulduğum pek çok hikâye yazdım. Sonunda, bir burs sayesinde İtalya’ya tahliye edildim.

Gazze’den ayrıldığımda, bazı şeyleri unutmaktan korkuyordum: Annemin sabahları beni uyandırırkenki sevgi dolu sesini; amcam Ayman’ın odayı dolduran gürültülü kahkahasını; hâlâ ayakta kalan dar sokaklarda dolaşan geleneksel falafel dükkânlarının kokusunu; denize batan güneşi. Ancak zamanla, pek çok şeyin içimizde yaşamaya devam ettiğini ve kimliğimizin ayrılmaz bir parçası haline geldiğini fark ettim.

Gazze dışındaki günlük yaşamı kavramam haftalarımı aldı. Trene binmek, Google Haritalar’ı kullanmak ya da büyük gemilerin denizde özgürce seyretmesini izlemek neredeyse gerçek dışı geliyordu. Kesintisiz elektrik ve internet bağlantısına ya da bombalar ya da İsrail insansız hava araçlarının sesinden korkmadan derin bir uykuya dalmaya henüz alışamadım.

Ancak her yeni bir hayata alışmaya başladığımda, Gazze’de bir gün daha hayatta kalmak için hâlâ mücadele eden halkımı düşünüyorum. Sadece yaşamalarına izin verilene kadar bu ‘yaşayan ölüm’e daha ne kadar katlanmak zorundalar?

*Ahmed Dremly, yazıları Middle East Eye, Mondoweiss, The Electronic Intifada, The *Intercept, Al-Monitor ve diğer yayınlarda yer alan Gazze’li bir gazetecidir. Mayıs 2026’da Gazze’den ayrıldıktan sonra şu anda İtalya’da eğitim görmektedir.

HABERE YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Haberler
Bunlar da İlginizi Çekebilir