Haddini aşan ve Rabbinin ayetlerine inanmayanları işte böyle cezalandırırız. Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli ve daha kalıcıdır. (Taha: 127)

Evet, işte hayatlarını boşa harcayanlar, ömürlerini, imkânlarını, fırsatlarını kötüye harcayanlar, ölçüsüzce bir hayat yaşayanları, âyetlerimize inanmayanları böylece cezalandıracağız. Dünyada onları rezil rüsva edeceğiz. Ama âhiret azabı bu dünya azabından çok daha şedit, çok daha sürelidir. Dünya azapları ne kadar şiddetli olursa olsun bir gün ölünce biter, ama âhiret azabı sonsuzdur Allah korusun. Evet âhiret gününde kör olarak haşır olacak bir adama verilen bir cevap ama bugün hepimize bir uyarıdır, korkalım, ürkelim, aklımızı başımıza alalım Rabbimizin bu uyarısıyla.

Eğer bu kadar âyet sizi hidâyet etmemişse, bu kadar uyarı sizin akıllarınızı başınıza getirmemiş, sizi adam etmeye yetmemişse şu âyetlerimde mi yetmeyecek? Şu ayetlerimle de mi adam olmaya yanaşmayacaksınız? buyurarak Rabbimiz bizi bir uyarısıyla, bir âyetiyle daha karşı karşıya getirecek.

BASAİRUL KUR’AN

Rabb’inin uyarıcı mesajından yüz çeviren, savurganlık yapmıştır. Savurganlık yapmış, en kıymetli hazine ve en büyük servet olan elinin altındaki doğru yolu bir kenara itmiştir. Gözlerini, asıl yaradılış amacının dışında kullanıp, Allah’ın ayetlerini hiç görmeyen insan da savurganlık yapmıştır. Artık dayanılmaz bir sıkıntı içinde yaşamayı hak etmiştir. Kıyamet gününde ise kör olarak mahşere getirilecektir!

İfadedeki ahengin bütünlüğü ve tasvirdeki uyumun olağanüstülüğü, cennetten kovuluş ve ardından mutsuzluk ve sapıklık. Ve karşısında tekrar cennete dönüş, mutsuzluk ve sapıklıktan kurtuluş. Yaşamdaki bolluk ve karşıtı darlık sıkıntı. Doğru yolda yürüme ve tam karşısında körlük. Bu olay, bütün bir insanlığın da hikâyesi olan Hz. Adem kıssasının bir yorumu olarak yer alıyor.

FİZİLALİL KUR’AN

Râzî, bu ayetin tefsirinde özellikle "haddini aşmak" (israf), "dünya ve ahiret azaplarının mukayesesi" ve "Allah'ın adaletinin tecellisi" temaları üzerinde durur. Tefsîr-i Kebîr’den süzülen ana başlıklar ve açıklamalar şöyledir:

1. "Haddini Aşanlar" (Müsrifler) Kimlerdir?

Râzî, ayette geçen "ve kezâlike neczî men esrafe" (Haddini aşanları işte böyle cezalandırırız) ifadesindeki "israf" kelimesini geniş bir çerçevede ele alır:

Haddi Aşmanın Zirvesi: Buradaki israf, sadece malı mülkü boşa harcamak değil; insanın yaratılış gayesinin dışına çıkarak inkarda, günahta ve taşkınlıkta haddi aşmasıdır.

Fıtrata İhanet: Râzî'ye göre Allah insana akıl, fikir ve hakikati bulma yetisi vermiştir. İnsanın bu yetenekleri küfür ve isyanda kullanması, kendisine verilen sermayeyi en kötü şekilde "israf" etmesidir.

Ayetin hemen devamında gelen "Rabbinin ayetlerine inanmayanlar" ifadesi, bu israfın en büyük boyutunun imanı terk edip küfre sapmak olduğunu tesciller.

2. "İşte Böyle Cezalandırırız" (Dünya Azabı)

Râzî, ayetteki "işte böyle" (kezâlike) ifadesiyle bir önceki ayete (126. ayet) atıf yapıldığını belirtir. Bir önceki ayette, Allah'ın ayetlerini unutanların kıyamet günü kör olarak haşredileceği ve "Bugün de sen işte böyle unutulursun (terk edilirsin)" denileceği belirtilmişti.

Râzî der ki: Nasıl ki günahkar ve kafir kimse dünyada Allah'ın ayetlerini görmezden gelip yüz çevirdiyse, Allah da onu kıyamet günü rahmetinden, lütfundan ve hidayet nurundan mahrum bırakarak "işte böyle" cezalandırır. Ceza, amelin cinsindendir.

3. Ahiret Azabının İki Temel Vasfı: Şiddet ve Bekâ

Ayetin son kısmı olan "Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli (eşedd) ve daha kalıcıdır (ebkâ)" ifadesi, Râzî’nin kelami ve akli çıkarımlarla en çok derinleştiği yerdir:

Daha Şiddetlidir (Eşedd): Râzî, dünya azapları ile ahiret azabını kıyaslar. Dünyadaki en büyük acı bile bir süre sonra bayılma, ölüm veya alışma hissiyle hafifler. Ancak ahiret azabında ölüm yoktur, sürekli yenilenen bir acı vardır. Dolayısıyla hem hissel hem de ruhsal olarak kıyas kabul etmez derecede şiddetlidir.

Daha Kalıcıdır (Ebkâ): Dünya fanidir, dolayısıyla dünyada çekilen bir sıkıntı veya ceza ne kadar büyük olursa olsun bitmeye mahkumdur. Ahiret ise ebedidir. Râzî, akıllı bir insanın niteliksel olarak "daha şiddetli" ve niceliksel olarak "kesintisiz/ebedi" olan bir azaptan kaçınmak için dünyadaki geçici hevesleri (israfı) terk etmesi gerektiği sonucuna varır.

Özetle Râzî’nin Yaklaşımı:

Tefsîr-i Kebîr'e göre bu ayet, insanoğluna bir adalet ve merhamet uyarısıdır. Allah, sınırları çiğneyenleri başıboş bırakmaz. Dünyadaki körlüğün cezası ahiretteki mahrumiyettir ve akıllı bir mümin, ahiretin "şiddetli ve kalıcı" azabını tefekkür ederek hayatına çeki düzen vermelidir.

TEFSİRİ KEBİR