Hassan Herzallah / WANN
“Tedavi bulmaktan ziyade, bu acıyla yaşamak daha kolay hale geldi,” dedi annem bir gece, şiddetli bir diş ağrısıyla boğuşurken. Ona biraz rahatlama sağlayacağını umarak eczaneden ilaç getirmiştim, ancak pek bir faydası olmadı.
Annemin Çilesi
Gazze, diş sağlığı hizmetlerine erişim gibi pek göze çarpmayan bir sorun da dâhil olmak üzere sayısız insani krizle boğuşuyor. İsrail’in tıbbi malzeme girişine getirdiği kısıtlamalar ve İsrail işgali altında Gazze’nin sağlık sisteminin yaygın olarak tahrip edilmesi nedeniyle, bir zamanlar rutin olan tedavilere ulaşmak giderek daha zor ve pahalı hale geldi. Hayali ateşkesin ilan edilmesinden bir yıl sonra, birçok bölge sakini hâlâ ihtiyaç duydukları diş tedavisini yaptıramıyor; bu durum bazılarını tedaviyi ertelemek zorunda bırakırken, diğerleri ise kurtarılabilecek dişlerini çektirmek zorunda kalıyor.
Annem yaklaşık bir aydır diş ağrısıyla boğuşuyordu. İlk başta ağrı kesicilerle idare etmeye çalıştı, ancak ağrı tekrar başladı. Ancak Ağustos ayının ilk haftasına gelindiğinde, acı o kadar şiddetli hale gelmişti ki ağrı kesiciler artık hiçbir işe yaramıyordu.
Birkaç ay önce, annem kanal tedavisi ve dolgu işlemleri için düzenli olarak gittiği bir diş hekimine muayene oluyordu. Tekrar tedaviye ihtiyacı olduğunu hissettiğinde aynı kliniğe geri döndü, ancak kliniğin kapalı olduğunu gördü. Diş hekimiyle iletişime geçtikten sonra, diş hekiminin çalışmaya devam etmek için gerekli malzemeleri kalmadığı için kliniğin geçici olarak kapatıldığı ve durum düzelirse kliniğin yeniden açılacağını umduğu söylendi.
Annem için başka seçenekler aradım ve onu birkaç diş hekimine götürdüm, ancak onların önerdiği tek tedavi, ağrıya neden olan dişi çekmekti. Annem için, tedavi edilip kurtarılma şansı olduğu sürece dişi kaybetmek, kaçınmak istediği bir şeydi. Bu yüzden başka bir çözüm bulmayı umarak ağrı kesicilere güvenmeye devam etti.
O gece, ağrı ilacın etkisinden daha şiddetli çıktı. Ağrıya katlanmaya çalışırken bana, “Dişim yüzünden bu gece uyuyamıyorum,” dedi.
Diş Kaybının Yol Açtığı Utanç
Annemin kaçınmaya çalıştığı durum, kamptaki komşumuz ve aile dostumuz Um Yusuf için çoktan gerçeğe dönüşmüştü.
Beş kızı ve iki oğlu olan Um Yusuf, üst dişlerinin birçoğunu kaybetmiş. Savaş sırasında, açlık ve şiddetli gıda kıtlığı ortamında sağlığının bozulduğunu ve diş etlerinde ve dişlerinde sorunlar yaşamaya başladığını, sonunda da birkaç dişini kaybettiğini söylüyor.
Tanıdığım bir diş hekimine yetersiz beslenmenin diş sağlığı üzerindeki etkisini sordum. Uzun süreli yetersiz beslenme ve kalitesiz gıdaların, vücudun diş eti dokusunu koruma ve onarma yeteneğini zayıflatarak ve tükürük ile ağız ortamını etkileyerek ağız sağlığını olumsuz etkileyebileceğini açıkladı. Bu durum diş eti sorunlarına yol açabilir ve mevcut diş sorunlarını daha da kötüleştirebilir. Ayrıca besin eksikliklerinin diş çürüğüne yatkınlığı artırabileceğini de belirtti.
Um Yusuf’un durumu kötüleştikçe, kaybettiği dişlerini yerine koyacak bir tedavi aramaya başladı. Birkaç diş hekimine gitti, ancak doğru tedaviyi bulmak sorunun sadece bir parçasıydı. Diğer sorun ise bunu karşılayabilmesiydi. İhtiyacı olan tedavinin yaklaşık 3.000 dolara mal olacağı söylendi; bu, ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığı bir dönemde, onun imkânlarının çok ötesinde bir meblağdı.
Zamanla, dişlerini kaybetmesinin sonuçları, sağlığı ve yemek yeme yeteneğinin ötesine uzandı. Yüz maskesi, günlük hayatının bir parçası haline geldi. Kızı bana, bunu hastalıktan korktuğu için değil, ağzını başkalarından saklamak için taktığını anlattı.
Bazen, maskeyi çıkarmak zorunda kalacağı için diğer insanlarla birlikte oturup yemek yemekten kaçınıyordu. Dişlerini kaybetmesinin görünüşünden utanmasına neden olduğunu ve tedavi edilebilir bir sağlık sorununu, günlük hayatın en sıradan anlarında bile peşini bırakmayan bir utanç kaynağına dönüştürdüğünü söylüyor.
Diş Ağrısının Istırabı
Gazze’nin güneyindeki bir klinikte çalışan diş hekimi Lama El-Maghari ile konuştuğumda, muayene ettiği hastalar arasında da benzer bir değişim olduğunu anlattı. Ona göre, krizin etkileri sadece diş hekimliği malzemelerinin kıtlığında değil, hastaların diş bakımıyla olan ilişkilerinin değişmesinde de görülüyor.
Lama, birçok ailenin yiyecek, su ve barınacak bir yer bulmaya öncelik vermek zorunda kalması nedeniyle, kliniği ziyaret eden hasta sayısının soykırım öncesine kıyasla yaklaşık %70 azaldığını tahmin ediyor. Savaş sırasında, yerinden edilme ve bombardımanlar, hastaların kliniklere ulaşmasını ve diş hekimlerinin işlerine gitmesini zorlaştırdı.
Ancak bana, en büyük değişimin hastaların kliniğe gelme nedenlerinde olduğunu söyledi.
“Eskiden insanlar dişlerini kontrol ettirmek, temizletmek ya da eski dolgularını değiştirmek için gelirdi,” dedi Lama. “Artık bu durum neredeyse tamamen ortadan kalktı. Hastalar gelip ‘Doktor, bu acı yüzünden bütün gece uykusuz kalıyorum’ diyorlar.”
“Şu anda klinikte en sık duyduğumuz şey şudur: ‘Doktor, çekin gitsin. Dolgu ya da kanal tedavisi için param yok.’”
Lama’ya göre bu durum, sunabildiği diş bakımı hizmetlerinde yaşanan daha geniş çaplı bir dönüşümü yansıtıyor. “Eskiden hastaları tedavi ederken estetik yönünü de göz önünde bulundururduk,” diye açıkladı. “Şimdi ise odak noktası sadece hastanın ağrısını dindirmek: diş çekimi, kanal tedavisi, ağrı kesiciler.”
Lama, kanal tedavisi için gerekli bazı malzemelerin bulunmadığını söyledi. “Bulunsa bile fiyatları son derece yüksek,” dedi. Ayrıca kronlar, diş kalıpları ve implantlarda da sıkıntı yaşandığını belirtti.
“Kronlar için diş laboratuvarı yok, ekipman yok, malzeme yok,” dedi Lama. “Savaştan önce bize 100 şekel (33 dolar) mal olan bir şey, şimdi 600 ya da 700’e mal olabiliyor.” Diş hekimleri tedaviyi uygun fiyatlı tutmaya çalışıyor, dedi, ancak temel malzemeleri temin etmenin maliyeti bunu giderek zorlaştırıyor.
Lama, enfeksiyonlar, apseler ve diş eti hastalıkları ile gelen hastaların yanı sıra, yirmili yaşlarında olmasına rağmen çoktan dişlerini kaybetmiş gençlerle de karşılaştığını söylüyor.
“Kanal tedavisiyle kurtarabileceğimiz bir dişi, 22 ya da 25 yaşındaki birinden çekmek gerçekten yürek burkan bir durum,” diyor. “Ancak hastalardan duyduğumuz ilk söz şudur: ‘Doktor hanım, param yok.’”
Annem için o gece bu rakamların ya da ayrıntıların hiçbiri önemli değildi. Gazze’deki sağlık sisteminin karşı karşıya olduğu krizi, diş kliniklerine ulaşmayan malzemeleri ya da diş hekimlerinin ve hastaların ödemek zorunda kaldıkları fiyatları düşünmüyordu. Tek istediği, uyuyabilmesi için bu acının bir süreliğine de olsa sona ermesiydi.
*Hassan Herzallah, Gazze’de yaşayan Filistinli bir hikâye anlatıcısı, yazar ve çevirmendir; şu anda İngilizce çeviri bölümünde dördüncü sınıfta okumaktadır. Orta Doğu meseleleri ile Gazze’de kuşatma altında yaşam, yerinden edilme ve gündelik mücadeleler hakkında yazılar kaleme almaktadır. Yazıları uluslararası medya organlarında yayımlanmış ve yedi dilden fazla dile çevrilmiştir.

