SDG’nin tasfiyesi ve Suriye'nin yeniden bütünleşme süreci

SDG’nin tasfiyesi ve Suriye'nin yeniden bütünleşme süreci

"Askerî entegrasyonun başarısı devletin yeniden inşası için gerekli olsa da kalıcı bütünleşme toplumsal ve kültürel alanda sağlanacak ilerleme ile mümkün olacaktır."

SDG Entegrasyon Sürecinde Son Durum: Askerî Entegrasyondan Devlet İnşasına

Oytun Orhan / ORSAM


Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) tasfiyesi ve unsurlarının yeni devlet yapısına entegrasyonu, Suriye’de Esed rejiminin devrilmesinden sonra başlayan siyasi dönüşümün en önemli aşamalarından birini oluşturmaktadır. SDG’nin silahlı bir örgütlenme olarak varlığının sona ermesi, uzun yıllar merkezî yönetimin kontrolü dışında kalan bölgelerin yeniden Suriye devletinin siyasi, idari ve ekonomik sistemine dâhil edilmesinin önünü açtı. SDG’nin entegrasyon sürecinde son aylarda yaşanan gelişmeler, entegrasyonun artık silahlı unsurların Savunma Bakanlığı bünyesine alınmasının ötesine geçtiğini göstermektedir. Şam yönetimi, kuzeydoğuda güvenlik kurumlarından yargıya, eğitimden sınır idaresine kadar devlet otoritesini yeniden tesis etmeye çalışmaktadır.

Askerî entegrasyondan kurumsal bütünleşmeye

SDG entegrasyonunun ilk aşamasında temel mesele örgütün askerî kapasitesinin merkezî devlet otoritesine bağlanmasıydı. Bu süreçte silahlı unsurların yeni orduya katılmasının yanı sıra eski SDG komuta kademesinin yeni askerî hiyerarşi içinde konumlandırılması da önem taşıdı. Böylece güvenlik taramasından geçen eski SDG kadrolarının bir bölümü yeni devlet yapısının dışında bırakılmak yerine merkezî kurumların parçası hâline geldi.

Eylül ayında askerî entegrasyonun sahadaki karşılığı daha görünür oldu. Savunma Bakanlığı Askerî Polis birlikleri 22 Eylül’de Haseke kent merkezine konuşlanarak kontrol noktalarını devralmaya ve yeni güvenlik idaresinin oluşturulmasına yönelik çalışmalara başladı. Bu adımlar, merkezî otoritenin üst düzey atamaların yanı sıra sahadaki güvenlik mekanizmalarının yeniden düzenlenmesiyle de güçlendirilmeye çalışıldığını göstermişti. Ekim ayında ise entegrasyonun kapsamı genişledi. SDG’nin kurduğu istihbarat yapılanmasının 7 Ekim’de devlet sistemine entegrasyonunun tamamlanması ve 10–14 Ekim döneminde eski SDG komutanlarının yeni görevlere atanması, güvenlik yapılanmasının kurumsal boyutunu öne çıkardı. Bununla birlikte eski SDG kadrolarının yeni kurumlara dâhil edilmesi, entegrasyonun tamamlandığı anlamına gelmiyor. Yeni hiyerarşinin ne ölçüde işlediği, emir-komuta ilişkilerinin hangi düzeyde merkezîleştiği ve eski örgütsel bağlılıkların ne ölçüde ortadan kalktığı belirleyici olmaya devam ediyor. Entegrasyonun başarısı, eski komutanların Suriye ordusunda yeni pozisyonlar elde etmesinin yanında bu kurumların merkezî devlet otoritesi altında ortak kurallarla çalışabilmesine bağlı olacaktır.

Devlet kurumlarının kuzeydoğuya yayılması

Entegrasyonun ikinci aşamasında askerî ve güvenlik düzenlemelerine sivil devlet kurumlarının yeniden yapılandırılması eşlik etti. Bu açıdan ekim ayında yargı ve eğitim alanında yaşanan gelişmeler önem taşıyor. Tabka’da 4 Ekim’de yeni adalet sarayının açılması ve Haseke Adalet Sarayı’nın 15 Ekim’de faaliyete başlaması, merkezî devletin yargı yetkisinin eski SDG bölgelerinde yeniden kurumsallaştırılmasına yönelik somut adımlar oldu. Yükseköğretimde de benzer bir süreç yaşandı. İlham Ahmed, 11 Ekim’de “Rojava Üniversitesi”nin Haseke merkezli bir devlet üniversitesi olarak kabul edildiğini açıkladı. Kuzeydoğudaki eski yükseköğretim enstitülerinin 16 Ekim’de Fırat Üniversitesi’ne bağlanmasıyla üniversite sisteminin birleştirilmesi yönünde önemli bir adım atıldı.

Ekonomik ve idari alanlarda da merkezî otoritenin varlığı güçlendirilmeye çalışıldı. Eylül ayında Haseke’ye Merkez Bankası şube müdürü atanması, Semalka Sınır Kapısı’nın kesintisiz ticari ve sivil geçişlere açılmasına yönelik hazırlıklar ve Kamışlı’daki Türkiye sınır kapısının rehabilitasyonu bu sürecin parçalarıydı. Ekim ayında Yarubiye Sınır Kapısı’nın durumunun incelenmesi, Yarubiye serbest bölgesinde dört yatırım sözleşmesinin imzalanması ve Kamışlı Havalimanı’nın yeniden açılmasına yönelik hazırlıklar, entegrasyonun ekonomik boyutunu güçlendirdi.

Siyasi ve toplumsal entegrasyonun sınırları

Askerî ve kurumsal alanlarda kaydedilen ilerlemeye rağmen siyasi ve toplumsal entegrasyon daha karmaşık sorunlar barındırıyor. Bunların başında Kürtlerin kültürel hakları, siyasi temsili ve yerel yönetimlerin geleceği geliyor. Eylül ayında Haseke Valiliğinin Kürt öğretmenlerle başlattığı görüşmeler, Kürtçe eğitimin yeni devlet sistemindeki konumuna ilişkin tartışmaları gündeme taşıdı. İlham Ahmed, mevcut düzenlemeyi olumlu bir başlangıç olarak görmekle birlikte tüm derslerin Kürtçe okutulması ve bu hakkın anayasal güvenceye kavuşturulması gerektiğini savundu. Eylül sonunda Afrin’de yaklaşık 1.400 Kürt öğretmenin eğitim sistemine entegrasyonu görüşülürken Ekim başında Mazlum Abdi’nin Eğitim ve Yükseköğretim bakanlarıyla temasları, meselenin merkezî hükûmet düzeyinde ele alınmasını sağladı. Bu gelişmeler, kültürel taleplerin kurumsal müzakereler yoluyla çözülmesi açısından önemli. Bununla birlikte Kürtçe eğitimin kapsamı ve anayasal statüsü konusunda henüz nihai bir uzlaşma sağlanmış değil.

Siyasi temsil alanında da benzer bir durum söz konusu. Haseke Valisi Nureddin Ahmed’in 12 Ekim’de Kürt Ulusal Konseyi (ENKS) heyetini kabul etmesi, entegrasyon sürecinde farklı Kürt siyasi aktörleriyle temas kurulması açısından önem taşıyor. Yeni dönemde Kürt siyasi temsilinin farklı siyasi ve toplumsal kesimleri kapsayacak biçimde şekillenmesi gözlemleniyor.

Entegrasyonun önündeki diğer önemli sorun ise Kürtler ile Arap aşiretleri arasındaki karşılıklı güvensizlik. Son aylarda taraflar arasında toplumsal düzeyde yaşanan gerginlikler Kamışlı ve Haseke’de protestolara, Ayn el-Arab’da ise güvenlik güçleriyle çatışmalara yol açtı. Haseke Valiliğinin Arap aşiretleriyle ruhsatsız silahlar konusunda görüşmeler yapması ve Mazlum Abdi’nin 20 Ekim’de Şammar aşireti lideri Mani Hamid el-Cerba ile bir araya gelmesi, sorunların çözümünde rol oynadı. Bu olaylar, entegrasyonun en hassas boyutunun toplumsal güven olduğunu gösteriyor. Askerî yapıların birleştirilmesi, geçmişte yaşanan çatışmaların ve karşılıklı güvensizliğin kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlamıyor. Özellikle mülkiyet anlaşmazlıkları, yerinden edilenlerin geri dönüşü ve yerel güvenlik düzenlemeleri yeni gerilimler üretebiliyor. Nitekim Ekim ayında Resulayn’a 1.595 ailenin dönmesi ve yerinden edilen yaklaşık 12 bin aileden 3 binden fazlasının geri döndüğünün açıklanması, geri dönüşlerin hızlandığını gösterirken mülkiyet meselelerini daha önemli hâle getirmektedir.

Entegrasyonun geleceğini ne belirleyecek?

Son aylarda yaşanan gelişmeler SDG entegrasyonunun üç temel aşamada ilerlediğini gösteriyor. İlk aşamada askerî yapıların merkezî otoriteye bağlanması ve eski komuta kadrolarının yeni görevler üstlenmesi sağlandı. İkinci aşamada istihbarat, emniyet ve yargı kurumlarının bütünleştirilmesiyle devletin güvenlik ve idari kapasitesi genişletildi. Üçüncü aşamada ise eğitim, ekonomi, sınır yönetimi ve yerel siyasi temsil gibi alanlarda bütünleşme süreci başladı.

Bununla birlikte bazı temel sorunlar henüz çözüme kavuşmuş değil. Yaklaşık 1.500 YPJ mensubunun İçişleri Bakanlığı bünyesine hangi modelle dâhil edileceği konusundaki müzakereler, askerî entegrasyonun bütün unsurlarıyla tamamlanmadığını gösteriyor. Kürtçe eğitimin anayasal statüsü, yerel yönetimlerin yetkileri, eski SDG kadrolarının merkezî kurumlar içindeki konumu ve Arap-Kürt ilişkileri de önümüzdeki dönemin belirleyici başlıkları olmaya devam edecektir.

Şam yönetimi açısından temel mesele, merkezî otoriteyi yeniden tesis ederken yerel toplulukların siyasi ve kültürel taleplerini karşılayabilecek kapsayıcı bir devlet modeli oluşturabilmektir. Güvenlik taramasından geçmiş eski SDG kadrolarının devlet kurumlarına dâhil edilmesi, bu hedefe ulaşmak için önemli bir araç. Ancak entegrasyonun yalnızca eski silahlı kadroların yeni devlet elitine dönüşmesiyle sınırlı kalması, toplumsal düzeyde yeni temsil sorunları yaratabilir.

Suriye’nin kuzeydoğusunda askerî entegrasyondan devlet inşasına doğru önemli bir geçiş yaşanmaktadır. Son aylarda atılan adımlar, merkezî devlet otoritesinin yeniden kurulmasında kayda değer ilerleme sağlandığını göstermektedir. Askerî entegrasyonun başarısı devletin yeniden inşası için gerekli olsa da kalıcı bütünleşme toplumsal ve kültürel alanda sağlanacak ilerleme ile mümkün olacaktır.

HABERE YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Haberler
Bunlar da İlginizi Çekebilir