ABD'nin askeri yardımı olmadan İsrail bu kadar çok savaşı karşılayabilir mi?

ABD'nin askeri yardımı olmadan İsrail bu kadar çok savaşı karşılayabilir mi?

​​​​​​​İsrail’in Washington ile ilişkilerin bozulması ciddi sorunlara yol açıyor.

Haaretz’in ve "İsrail'in Teknoloji Ekonomisi" adlı kitabın yazarı David E. Rosenberg’in Foreign Policy’de yayınlanan makalesi:


Uzun geçmişi, on yıllar boyunca yüz milyarlarca doları bulan meblağları, giderek artan tartışmaları ve özel ikili ilişkinin sembolü olan ABD'nin İsrail'e yardımı, bu ay neredeyse hiç ses çıkarmadan aniden sona erdi. Basit ifadelerle dolu ortak bir bildiri ve kademeli olarak sona ermesine dair bir yol haritasıyla duyurulmak yerine, "bu yılın sonuna kadar İsrail'e ödeme yapmayacağız" haberi, ABD Başkanı Donald Trump'ın 3 Kasım'da, ara seçimlerin yapıldığı gün, Fox News ile yaptığı röportajın yedinci dakikasında yaptığı gelişigüzel bir açıklamayla ortaya çıktı. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun haberi kamuoyuna açıklaması üç gün sürdü ve bunu X kanalında yaptığı bir açıklamayla yaptı. Mevcut çerçeve anlaşmasının sona ereceği 2028 yılından sonra yardımın kademeli olarak azalmasını bekleyen İsrailli yetkililer, bu habere tamamen şaşırdılar.

Ancak bunların hiçbiri, yardım programının sona ermesinin ABD-İsrail ilişkilerinde büyük bir gerilemeye işaret ettiği gerçeğini gizleyemez; bu gerileme, Trump ve Netanyahu'nun sunduğu gibi karşılıklı rıza değil, tamamen Amerikan girişimidir. Dahası, İsrail, 1973 Yom Kippur Savaşı'ndan bu yana hiç olmadığı kadar ABD'ye siyasi ve askeri olarak bağımlı olduğu bir dönemde, ABD ile olan bağlarının önemli bir bileşenini kaybediyor. Ve İsrail ekonomisi ülkenin askeri harcamalarını karşılayacak kadar büyümüş olsa bile, bunu yapabilme kapasitesi, büyük bir yeniden silahlanma hamlesi ve Hamas'ın 7 Ekim 2023'teki saldırısından sonra başlayan agresif askeri politikanın devam etmesiyle sınanıyor.

Yıllar içinde iniş çıkışlar yaşamış olsa da, İsrail uzun süre Kongre'de ve kamuoyunda geniş bir iki partili desteğe sahipti; özellikle de Amerikalıların sevgisini kazanma yarışında İsrail'in ana rakibi olan Filistinlilerle karşılaştırıldığında. Bu iki partili uzlaşma, 15 yıl önce Netanyahu döneminde çözülmeye başladı. Netanyahu, Demokratlar ve hatta liberal politikaları İsrail politikalarından giderek daha fazla rahatsızlık duyan Amerikan Yahudi topluluğu yerine Cumhuriyetçi Parti'yi ve Hristiyan Evanjelistleri tercih etti.

Netanyahu'nun Amerikan sağıyla ittifakı sağlam görünüyordu, ancak üç yıl önce Hamas'ın saldırısının ardından çöktü. İsrail'e duyulan ilk sempati, Gazze'deki saldırısının alışılmadık derecede acımasız olduğu ve askeri gerekçesi tükendikten çok sonra da devam ettiği için hızla buharlaştı. Sadece Demokrat Parti'deki desteğin azalması değil, İsrail Cumhuriyetçi Parti'de de desteğini kaybetmeye başladı; bu durum MAGA hareketinin aşırı sağ kanadından başlayarak, özellikle genç Cumhuriyetçiler arasında hızla merkeze doğru ilerledi. İsrail'in bu yılın başlarında Trump'ı İran'a saldırmaya ikna etmedeki rolü, siyasi yelpazenin her tarafında daha fazla düşman edinmesine neden oldu; Batı Şeria'daki Filistinlilere yönelik yerleşimci şiddeti de İsrail'in birçok Hristiyan destekçisini bile yabancılaştırdı. Ara seçimlerden bir gün sonra, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump seçmenlerinin Cumhuriyetçi Parti'ye sırt çevirmelerinin dört nedeninden birinin "İsrail ile ilişkimizi değiştirmek" istemeleri olduğunu iddia etti. Sözünü sakınmayan Trump, Cumhuriyetçilerin yenilgisinin nedenlerinden biri olarak İsrail'e karşı "büyük bir nefret" olduğunu belirtti.

Her iki partide de, ABD'nin yıllık 3,8 milyar dolarlık yardımı, İsrail karşıtı duyguların alevlenmesine neden olmuştu. İlericiler bunu, Gazze'de "soykırım" olarak adlandırdıkları şeye vergi mükelleflerinin parasının harcanması olarak görürken; MAGA Cumhuriyetçileri için ise "Önce Amerika" ve ABD müttefiklerinin kendi ayakları üzerinde durması ilkelerine aykırıydı. Netanyahu ve dindar sağcı hükümeti bu tehlikeli gelişmeleri umursamadı. Hükümetini yönlendiren aşırı sağcı ideoloji, artan düşmanlığı durdurabilecek politika değişikliklerini neredeyse tamamen engelledi.

Sadece parasal açıdan bakıldığında, ABD yardımının kaybı İsrail için kritik değil. İsrail'in aldığı yıllık miktar yıllar içinde pek değişmedi, ancak İsrail ekonomisi 20 kattan fazla büyüdü. Dolayısıyla, 40 yıl önce yardım, İsrail GSYİH'sının yaklaşık %11'ine eşitti; bugün ise yaklaşık %0,6'sına denk geliyor. Dahası, mevcut 10 yıllık çerçeve kapsamında, yardım parasının neredeyse tamamı bugün Amerika Birleşik Devletleri'nde harcanıyor; bu nedenle, İsrail silah endüstrisine zarar veriyor çünkü İsrail'in tedarik sözleşmelerinin büyük bir bölümünü ABD üreticilerine ayırıyor. Ancak, hikayenin tamamı bu değil. Yardım, 7 Ekim'den önce İsrail savunma bütçesinin yaklaşık beşte birini oluşturuyordu. Bugün %10 veya daha az ise, bunun tek nedeni İsrail'in askeri harcamalarının o zamandan beri üç katına çıkmış olmasıdır.

İsrail ekonomisinin gücüne ve hükümetin sağlam mali durumuna (Gazze savaşının doruk noktasında ABD'den gelen mali yardımdaki büyük artıştan bahsetmeye gerek bile yok) bir kanıt olarak, ülke GSYİH'nin yaklaşık %8'ine ulaşan ve dünyanın en yüksekleri arasında yer alan bu büyük artışı sürdürebilmiştir. Ancak durum süresiz olarak devam edemez. Hamas saldırısının şoku, İsrail'i savunmasız hissettirdi; bunun en önemli nedeni, İran, Hizbullah ve Hamas ile olan çatışmaların kesin bir zaferle sonuçlanmamış olmasıdır. Bu nedenle Netanyahu, önümüzdeki on yıl boyunca yüksek seviyelerde kalmak istiyor. Bu, 7 Ekim'den öncekinden daha fazla üniformalı insan anlamına gelmekle kalmıyor, aynı zamanda ekonomiyi önümüzdeki yıllar boyunca dünyanın en yüksek savunma yüklerinden biriyle karşı karşıya bırakacak devasa bir silahlanma yarışını da içeriyor. ABD yardımının kesilmesi, maliyetin hükümetin planladığından daha da büyük bir kısmının İsrail vergi mükelleflerine düşeceği anlamına geliyor.

Geçtiğimiz yıl boyunca Trump'ın yardım programını kademeli olarak sona erdirmek istediği (aynı zamanda Avrupa ülkelerinin İsrail'e askeri teçhizat satmayı giderek daha fazla reddetmesi ve ABD'nin silah alımlarının giderek daha eleştirel bir Kongre tarafından kısıtlanma riskinin artmasıyla) ortaya çıkınca, Netanyahu bu ortaya çıkan tehdidi İsrail'in daha bağımsız bir askeri yol izlemesi için bir fırsat olarak pazarlamaya başladı.

Ancak bu bağımsızlık, her zamankinden daha çok silah üretimine odaklanmış bir ekonominin yaratılmasını gerektirecek bir bedelle gelecektir. İsrail'i başbakanın "süper Sparta" olarak adlandırdığı şeye dönüştürmek, ekonomiyi yalnızca yurtdışından daha ucuza temin edebileceği türden silah ve bileşenler üretmeye zorlamakla kalmayacak, aynı zamanda İsrail'in bağımlılığını da ciddi anlamda azaltmayacaktır. İsrail, son teknoloji ürünü silahların önemli bir üreticisidir, ancak sanayi tabanı, ister bir savaş uçağı olsun isterse de onu oluşturan binlerce küçük bileşen olsun, ihtiyaç duyduğu her şeyi üretmek için çok küçüktür.

Netanyahu'nun Sparta'sı, İsrail'in Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ortaklarıyla güçlü ilişkilerini sürdürmesinin yerini tutamaz. Ancak Netanyahu, İsrail'i daha bağımsız hale getirmek yerine tam tersini yaptı. ABD'nin mali yardımı ve mühimmatı, Gazze Şeridi'ndeki uzun süren savaş ve işgalin sürdürülmesinde kritik öneme sahipti ve İran'a yönelik iki saldırı, doğrudan ABD askeri müdahalesi olmadan mümkün olmazdı. Netanyahu'nun Ortadoğu'yu yeniden şekillendirme hırsları, İsrail'in tek başına üstesinden gelebileceğinden çok daha büyük.

Ayrıca, Amerika Birleşik Devletleri İsrail'in en büyük ticaret ortağı, açık ara en büyük yabancı yatırım kaynağı ve İsrail'e Birleşmiş Milletler'de diplomatik koruma sağlıyor. Ve eğer bu yeterli değilse, İsrail'in Amerika Birleşik Devletleri ile bozulan ilişkilerini telafi edecek yedek ittifakları da yok. Tam tersine, başbakan Avrupa ile ilişkilerin ciddi şekilde bozulmasına öncülük etti ve İsrail giderek daha ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalıyor .

Peki, ikili ilişkiler için gelecekte neler olacak? Yardımın sona ermesi, ABD'nin İsrail'e yönelik geniş iç desteğine dayalı (bir nevi dostluk) ilişkilerden, karşılıklı çıkarlara ve her iki tarafın da masaya getirdiği stratejik değere dayalı daha ticari bir ilişkiye geçişi işaret ediyor. İsrail'in bu yeni dönemde ABD'ye ihtiyaç duymaya devam edeceği tartışılmaz. Soru şu ki, İsrail artık ABD'ye ne sunuyor, çünkü kendisini bir müttefik olarak haklı çıkarmak zorunda kalacak.

İstihbarat paylaşımı ve ortak silah geliştirme çalışmalarının Washington için değerli olmaya devam edeceği söylenebilir. Ancak İsrail'in bölgesel istikrar için bir güç olarak daha önce sahip olduğu önemli rolü azalmıştır. Bu durum en çok Suriye, Lübnan ve Gazze'de belirgindir; burada İsrail, Washington'a en azından bir düzen ve ekonomik kalkınma görüntüsü getirmede yardımcı olmak yerine, ilgili topraklarda asker konuşlandırmaya ve periyodik saldırılar düzenlemeye devam etmekte ısrar etmiştir. Suriye ve Lübnan'ın güvenlik düzenlemeleri kurma yönündeki geçici girişimlerini bile reddetmiş ve Trump'ın Gazze'nin yeniden inşasına başlama çabalarını engellemiştir. Beyaz Saray, İsrail'in meydan okuması karşısında olağanüstü bir sabır göstermiştir, ancak bu durum artık böyle olmayabilir.

Eğer ABD nihayet Ortadoğu'dan çekilirse -ki bu, İran savaşı fiyaskosu ve ABD ara seçimlerinin ardından giderek daha olası bir ihtimal haline geliyor- İsrail, Washington için pek ilgi çekici olmayan ve orada hiçbir etkisi bulunmayan ikinci sınıf bir güç haline gelebilir. Bu, İsrail'in asla izin veremeyeceği bir değişimdir.

HABERE YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Haberler
Bunlar da İlginizi Çekebilir