“Onlar, emanetlerine ve ahidlerine riayet edenlerdir”

“Onlar, emanetlerine ve ahidlerine riayet edenlerdir”

“Onlar, emanetlerine ve ahidlerine riayet edenlerdir.” (Müminun: 8)

muminun-8

Onlar ki, uhdelerine verilen emanetleri korurlar ve sözlerini tutarlar.” Fert olarak emanetlerine ve sözlerine bağlı kalırlar. Toplum olarak da öyle. Gerek ferdin, gerekse toplumun boynuna yüklenmiş birçok emanet vardır.

En başta da fıtrat emaneti gelir. Yüce Allah onu varlık bütününe egemen olan yasalar sistemi ile uyumlu ve aynı doğrultuda yaratmıştır. O da bu varlığın bir parçasıdır, birlikte yüce yaratıcının varlığına ve birliğine tanıklık oluşturmaktadırlar. Çünkü fıtrat içten gelen bir sezgi ile hem kendisine hem de varlık bütününe egemen olan yasalar sisteminin birliğini ayrıca bu sistemi belirleyip bu varlığı yönlendiren iradenin birliğini bilir. Mü’minler bu büyük emaneti gözetirler ve fıtratlarının bu doğrultudan sapmasına izin vermezler. Yaratıcının varlığına ve birliğine tanıklık eden bu emaneti her zaman korurlar. Bundan sonra bu büyük emaneti izleyen diğer emanetler gelir.

Aynı şekilde bağlı kalınması gereken ilk antlaşma da fıtrat antlaşmasıdır. Bu antlaşmayı yüce Allah, insan fıtratı ile kendi varlığına ve birliğine iman etmesi şartı ile gerçekleştirmiştir. Bütün sözleşme ve antlaşmalar bu ilk antlaşmaya dayanır. Bu yüzden mü’min yaptığı bütün sözleşmelerde Allah’ı şahit tutar. O’na bağlılık içinde Allah korkusunu gözönünde bulundurur.

Müslüman toplum bütün emanetlerinden sorumludur. Yüce Allah’la yaptığı sözleşmeden, bu sözleşmenin öngördüğü yükümlülüklerden sorumludur. Ayeti kerime sözü kısa ve tüm emanet ve sözleşmeleri kapsayacak şekilde genel tutuyor. Mü’minleri emanetlerine ve antlaşmalarına bağlı kimseler olarak tanımlıyor. Bu onların her zamanki nitelikleridir. Emanetler yerine getirilmediği, antlaşmalar gözetilmediği toplumda yeralan herkes, bu kuralları sosyal hayatın temeli olarak görmediği sürece toplum hayatı doğru ve sağlıklı bir görünüm arzedemez. Güven ve huzurun yaygınlaşması için bu ilkelere bağlılık bir zorunluluktur.

FİZİLALİL KUR’AN

Râzî’nin ve klasik tefsir geleneğinin bu ayete dair açıklamaları şu ana başlıklar altında özetlenebilir:

1. "Emanet" Kavramının Geniş Kapsamı

Ayet-i kerimedeki “emanetler” kelimesinin çoğul (emanât) olarak gelmesi, müminlerin korumakla yükümlü olduğu emanetlerin sadece maddi eşyalardan veya insanların birbirine bıraktığı emanet mallardan ibaret olmadığını, çok daha geniş bir manayı ihtiva ettiğini gösterir:

İlahi Emanetler (Dinî Yükümlülükler): Yüce Allah’ın kullarına yüklediği ibadetler, farzlar, mükellefiyetler (namaz, oruç, zekat vb.) ve dinin hükümleri birer ilahi emanettir. Râzî, örneğin namazın kılınması ya da diğer şerî emirlerin yerine getirilmesinin, kulun boynundaki en büyük emanet bilinci olduğunu vurgular.

Beşeri Emanetler (İnsanlar Arası Haklar): İnsanların birbirine emanet ettiği maddî eşyalar, sırf güven esasına dayalı sırlar, ticari mallar ve görevler (vekaletler, memuriyetler, yöneticilikler) bu kapsamdadır. Mümin, kendisine emanet edilen mala hıyanet etmediği gibi, verilen sırları ifşa etmez ve makam/görevleri ehliyetsiz kişilere peşkeş çekmez.

Azaların Durumu: İnsana lütfedilen göz, kulak, dil ve irade gibi her bir azası da kul için birer emanettir; mümin bunları haramda değil, Hak rızası doğrultusunda kullanarak korur.

2. "Ahid" (Sözleşme ve Söz) Kavramı

Ayetin devamındaki “ve ahidlerine” ifadesi, verilen sözlerin, yapılan anlaşmaların ve taahhütlerin yerine getirilmesini ifade eder:

3- Ayetin sonunda kullanılan râûn kelimesi (raî kökünden türetilmiştir), sıradan bir koruma ötesinde, bir çobanın sürüsünü titizlikle koruyup gözetmesi gibi, emanet ve ahitlerin üzerine titremeyi, onları zayi etmemek için sürekli uyanık ve hassas olmayı ifade eder. Râzî, müminlerin bu sıfatı sürekli bir karakter hâline getirdiklerini, yani bu hususta geçici değil, kalıcı ve istikrarlı bir duyarlılığa sahip olduklarını belirtir.

4- Ahlaki ve Sosyal Boyut (Toplumsal Düzen)

Tefsir-i Kebir çizgisinde yapılan değerlendirmelerde vurgulandığı üzere; emanete riayet ve ahde vefa, hem bireysel imanın hem de sağlıklı bir toplum düzeninin eksenini oluşturur. Emniyetin ve güvenin olmadığı bir toplumda ne dinî ne de dünyevî huzur kalır.

Beyhakî. Buhari ve Müslim'in rivayet ettiği bir hadiste de şöyle buyurmaktadır.

"Dört özellik vardır ki, kendisinde bunların hepsi bulunan kimse hiç şüphesiz münafıktır; kendisinde bunlardan biri olan ise onu bırakıncaya değin o ölçüde münafıktır: a) Kendisine emanet edilen emanete ihanet eder, b) Konuştuğu zaman yalan söyler, c) Söz verdiği zaman sözünde durmaz, d) Kavga ve düşmanlığında sınır tanımaz."

Hz. Ömer’den nakledilen (“Bir kimsenin namazına ve orucuna aldanmayın; lakin konuşurken doğru söylüyor mu, kendisine bir şey emanet edildiğinde ihanet ediyor mu, dünya ile meşgul olurken helal-haram hududunu gözetiyor mu ona bakın”) şeklindeki meşhur değerlendirme de, bu ayetin pratikteki en somut ölçüsünü yansıtır.

Sonuç olarak; Mü’minûn suresinin 8. ayeti, gerçek müminin Allah'a karşı olan kulluk bilincini ve insanlara karşı olan güvenilirliğini, imanın temel alametleri olarak en öz ve kuşatıcı şekilde gözler önüne sermektedir.

TEFSİRİ KEBİR

HABERE YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Haberler
Bunlar da İlginizi Çekebilir