Tony Blair ile Faik Zaidan arasındaki görüşmenin arkasında ne tür bir anlaşma yatıyor?

Tony Blair ile Faik Zaidan arasındaki görüşmenin arkasında ne tür bir anlaşma yatıyor?

Blair’in petrol, gaz ve sınır ötesi danışmanlık sözleşmelerindeki mali izlerini – İran, Suriye ve Rusya ile çıkarları kesişen şahsiyetlerle olan ticari bağları da dâhil olmak üzere – hatırlamak, Londra’daki toplantıyı daha da belirgin bir şekilde ortaya koyuyor.

Karam Nama / MEMO

Irak Yüksek Yargı Konseyi’nin basın ofisi tarafından, Konsey Başkanı Faik Zaidan ile eski İngiliz Başbakanı Tony Blair arasında 12 Kasım Perşembe günü Londra’da gerçekleşen görüşmeye ilişkin yayınlanan kısa bildiriye oldukça şüpheci bir yaklaşım sergilemeliyiz.

Bu ihtiyatlılık, yalnızca bu iki kişinin Irak’ın 2003 sonrası siyasi bölünmesinin ve kurumsal yolsuzluğun kesişen yönlerini temsil etmesinden değil, aynı zamanda her ikisinin de son dönemdeki geçmişlerinin, kârlı siyasi ve mali düzenlemelerden oluşan karmaşık bir ağla iç içe geçmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Her iki isim de Batı medyasında, iktidar koridorları aracılığıyla olağanüstü bir nüfuz ve servet biriktirmiş siyasi aktörler olarak tanıtılmıştır. Dolayısıyla, Blair ve Zaidan’ın sadece “anayasa metinleri ve Irak yargısının bağımsızlığı”nı görüşmek üzere bir araya geldikleri şeklindeki resmi açıklamayı olduğu gibi kabul etmek, mantığa aykırıdır.

Aksine, her türlü gösterge ve emsal çok daha acil bir soruyu işaret ediyor: Tony Blair’in siyasi danışmanlık ekibi ile Bağdat’taki güç odakları arasında şu anda ne tür önemli bir danışmanlık veya mali anlaşma müzakere ediliyor?

Bu karşılaşmanın gerçek doğasını kavramak için, uluslararası düşünce kuruluşları ve araştırmacı medya kuruluşları tarafından belgelendiği üzere, Faik Zaidan’ın Irak’taki iktidar dengesi içindeki konumundaki köklü dönüşümü incelemek gerekir. Orta Doğu Raporlama ve Analiz Merkezi (MECRA) Genel Direktörü ve “Days of the Fall: A Reporter’s Journey in the Syria and Iraq Wars” kitabının yazarı Jonathan Spyer, eleştirel bir değerlendirmede, Zaidan’ın fiilen “Halk Seferberlik Güçleri’nin eski başkan yardımcısı Ebu Mehdi el-Muhandis’in bir zamanlar üstlendiği rolü, yani siyasi manzarayı perde arkasından yönetme rolünü” üstlendiğini belirtiyor. Spyer, Zaidan’ın İran ekseniyle kurduğu organik bağlar göz önüne alındığında, Batı’nın İran’ın etkisini sınırlamak için Zaidan’a yaptığı herhangi bir bahsin baştan itibaren başarısızlığa mahkûm olduğunu savunuyor.

Amerikan haber kaynağı Real Clear World ise Zaidan’ı “Irak Kralı” olarak nitelendirdiği kapsamlı bir araştırma raporunda daha da ileri gidiyor.

Raporda, işleyen demokrasilerde yargı başkanı hukukun üstünlüğünü koruyan bağımsız bir hakem olarak hareket ederken, Zaidan’ın Bağdat’ta ülkenin fiili hükümdarı ve en üst düzey siyasi güç aracısı haline geldiği belirtiliyor; Zaidan’ın her gün siyasi parti liderleri ve silahlı milis gruplarıyla arka arkaya toplantılar yaptığı görülüyor.

Aynı raporda, 2020’nin başlarında suikasta kurban giden Kasım Süleymani ve Ebu Mehdi el-Muhandis’in doğrudan desteğiyle yükselişe geçen Zaidan’ın, üst düzey yetkililer ve önde gelen işadamları hakkında itibarını sarsacak dosyalara sahip olarak nasıl “Irak’taki İran mirasının koruyucusu, kayırmacılık ağlarının denetçisi ve siyasi ve mali şantajın babası” haline geldiğini ayrıntılı olarak anlatan soruşturma ifadeleri yer almaktadır. Daha da endişe verici olan ise Irak Merkez Bankası’ndaki üst düzey bir kaynağın, yargısal baskının boyutunu şöyle tanımladığı ifadesidir: “Değersiz memurlara indirgendik. Bize emirler geliyor ve uymazsak, hemen alt düzey bir yargıçtan emirleri yerine getirmemizi emreden bir mahkeme celbi tebliğ ediliyor” — bu mekanizma, kâğıt üzerinde Iraklı gibi görünen paravan şirketler aracılığıyla Tahran’ın ekonomik çıkarlarına hizmet ederken muazzam miktarda parayı aktarmak için kullanılıyor.

Bu gerçekler bir arada değerlendirildiğinde, Faik Zaidan’ın eski bir İngiliz başbakanıyla hukuki uzmanlık alışverişi yapmak isteyen sıradan bir hukukçu olmadığı, Bağdat’ta iktidarın iplerini elinde tutan merkezi bir siyasi ve finansal aktör olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır. Sınır ötesi çıkar ilişkilerinin hâkim olduğu bir siyasi ekosistemde, Zaidan gibi bir şahsiyet, entelektüel turizm ya da protokol gereği nezaket ziyaretleri için Londra’ya gitmez.

Ülkesinde devlet kurumlarının ve sermayenin ritmini belirleyen bir adam, bu tür bir nüfuzu korumak ve manevra alanını genişletmek için bir “Batı köprüsüne” ihtiyaç duyduğunu bilir: Etkili bir ağa sahip, siyasi anlatıları yeniden şekillendirme kapasitesine sahip ve “reform” ile “kurumsal modernizasyon” bayrağı altında büyük danışmanlık sözleşmeleri veya projeleri güvence altına alabilen bir muhatap.

İşte tam da bu noktada Zaidan’ın yolu, eski siyasi görevlerini milyonlarca sterlinlik sözleşmelere dönüştürme sanatında ustalaşmış bir adamınkiyle kesişir.

Londra’da masanın karşısında oturan kişi, İngiliz basınında yaygın olarak “döner kapı”nın ustası olarak tanımlanan politikacı Tony Blair’dir; bu mekanizma, eski üst düzey yetkililerin küresel bağlantılarını ve geçmişteki görevlerini paraya çevirerek ulus ötesi danışmanlık imparatorlukları kurmalarını sağlar.

İngiltere’deki The Sunday Telegraph gazetesinin araştırmalarına göre, bu finansal model, Blair’e otokratik rejimlere ve petrol zengini ülkelere “danışmanlık hizmetleri” sunarak, hiçbir eski İngiliz başbakanının ulaşamadığı bir kişisel servet – tahmini 20 milyon ile 50 milyon sterlin arasında – kazandırdı. Eski mali müttefiki Albay Muammer Kaddafi’nin devrilmesinin ardından Blair, Kazakistan’ın uzun süredir iktidarda olan lideri Nursultan Nazarbayev’e danışmanlık yapmaya başladı. Blair’in şirketi Tony Blair Associates, aynı gazete tarafından ortaya çıkarılan şeffaf olmayan internet tabanlı şirketler aracılığıyla elde ettiği 710.000 sterlinlik kârın yanı sıra, reform planları hazırlamak üzere Kuveytli yetkililerle 43 milyon dolarlık bir sözleşme de imzaladı.

Downing Street sonrası Blair modelini tanımlayan şey, mali ve siyasi çıkarları “kurumsal reform”, “modernizasyon” ve “kapasite geliştirme” gibi yumuşak, teknokratik bir dille yeniden paketleme konusundaki olağanüstü yetenektir; oysa bunun pratikteki sonucu, uluslararası bir koruma kalkanı ya da stratejik bir dayanak arayan müşterilere sözleşmeler ve nüfuz kapılarını açmaktır.

Bu kâr odaklı danışmanlık mantığı, Irak’ın karar alma mekanizmasını domine eden Zaidan gibi bir figürle karşılaştığında, bu karşılaşmayı bir “anlaşma” prizmasından değerlendirmek boş bir spekülasyon değil, soğukkanlı bir gerçekçiliktir.

Her ikisi de tam olarak diğerinin ihtiyaç duyduğu şeye sahip: Zaidan, Irak’taki nüfuz, dosyalar ve sermayenin anahtarlarını elinde tutarken, Blair ise uluslararası bir ağın ve Batı’nın siyasi ve kurumsal yeniden yapılandırma mekanizmasının başında bulunuyor.

Özellikle Irak söz konusu olduğunda, Blair’in mali geçmişi derin etik ve siyasi soruları gündeme getiriyor. Daily Mail gazetesi daha önce, Blair’in Irak’ın her yerinde, Kürdistan Bölgesi de dâhil olmak üzere faaliyet gösteren Güney Koreli petrol şirketi UI Energy Corporation ile yaptığı kazançlı danışmanlık anlaşmalarını gizlemek için büyük çaba harcadığını ve 2007’den bu yana milyonlarca sterlin komisyon kazandığını ortaya çıkarmıştı. Bu ifşaatlar üzerine Muhafazakâr Parti Milletvekili Douglas Carswell, Blair’in anlaşmalarını “iğrenç” olarak nitelendirirken, Liberal Demokrat Parti Milletvekili Norman Baker ise bu sözleşmelerin eski başbakanın “siyasi pozisyonlarını satılık hale getirdiğini” kanıtladığını ve Irak Savaşı’na katılımının kısmen kişisel mali kazanç peşinde koşmaktan kaynaklandığını iddia etti.

Konu bununla da bitmedi. Daha sonraki haberlerde, Blair’in Basra’daki Zubair petrol sahasının geliştirilmesine yönelik sözleşmelerin kolaylaştırılmasına yardımcı olmak üzere danışman olarak yıllık 1 milyon sterlin aldığı ortaya çıktı; bu, 2003 Irak işgalinin petrol zenginliğiyle hiçbir ilgisi olmadığı yönündeki defalarca tekrarladığı iddiasını çürüten bariz bir ironi.

Benzer şekilde, The Mail on Sunday gazetesi, Blair’in Rusya, Suriye ve İran’da geniş ticari çıkarları bulunan iş adamı Nizami Piriyev’e ait Azerbaycan’daki bir metanol fabrikasını ziyaret etmek için 90.000 sterlin kabul ettiğini bildirdi.

Blair’in petrol, gaz ve sınır ötesi danışmanlık sözleşmelerindeki mali izlerini – İran, Suriye ve Rusya ile çıkarları kesişen şahsiyetlerle olan ticari bağları da dâhil olmak üzere – hatırlamak, Londra’daki toplantıyı daha da belirgin bir şekilde ortaya koyuyor. Yirmi yılı aşkın bir süredir, patronaj ve siyasi sermaye ağlarının çekiştiği bir arenaya dönüşen Irak, büyük ölçekli çıkar odaklı siyasetten neredeyse hiç muaf değil. Bağdat’taki egemen bir güç merkezi ile Blair’in liderliğindeki uluslararası bir danışmanlık şirketi arasında sessizce aracılık edilen herhangi bir siyasi veya danışmanlık anlaşması, ister devlet danışmanlık sözleşmeleri, ister paravan şirket girişimleri olsun, ister artan siyasi ve medyatik baskıyı hafifletmek için Batı’nın etkisinden yararlanma olsun, beyan edilen “anayasal istişareler”in çok ötesine uzanan büyük bir mali ve siyasi anlaşma olma olasılığını yüksek tutmaktadır.

Siyasi mirası hâlâ ciddi ahlaki eleştirilere maruz kalan Tony Blair —örneğin, merhum Güney Afrikalı Başpiskopos ve Nobel Barış Ödülü sahibi Desmond Tutu, Irak işgalindeki rolü ve bunun yüz binlerce Iraklı üzerinde yarattığı felaket sonuçları nedeniyle uluslararası bir zirvede onunla aynı sahneyi paylaşmayı reddetmişti— Bağdat’ta iktidar ve paraya sahip olanlar adına uluslararası halkla ilişkiler uzmanlığını nasıl kullanacağını çok iyi biliyor.

Buna karşılık, İran’ın etkisini pekiştirme ve yargı bağımsızlığını zayıflatmadaki rolü nedeniyle ABD Kongresi ve Batı medyasında artan bir inceleme ve biriken dosyalara maruz kalan Faik Zaidan, imajını parlatmak, gizli kanallar açmak ya da otoritesine Batı meşruiyeti görünümü kazandıracak uluslararası danışmanlık anlaşmaları düzenlemek için Blair’in kalibresinde deneyimli bir Batılı aracıya acil olarak ihtiyaç duymaktadır.

Dolayısıyla, Irak’ın gölge “Kralı” Londra’da “döner kapı” sisteminin babasıyla masaya oturduğunda, “yargı bağımsızlığı ve anayasal ilerleme” hakkındaki resmi klişeler, ince bir diplomatik sis perdesinden öteye geçmez. Her iki adamın yakın geçmişi, rakamların, danışmanlık sözleşmelerinin ve takas edilen nüfuzun dilinin, kapalı kapılar ardında akıcı bir şekilde konuşulan tek dil olduğunu doğrulamaktadır.

*Karam Nama, İngiliz-Iraklı bir gazeteci ve yazardır. Londra merkezli Al-Arab gazetesinde genel yayın yönetmenliği yapmıştır. “Unlicensed Weapon: Donald Trump, a Media Power Without Responsibility” ve “The Sick Market: Journalism in the Digital Age” dahil olmak üzere altı kitap yazmıştır. Son kitabı ise “The False Promise: Don’t Ask AI for What You Don’t Deserve”dir.

HABERE YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Haberler
Bunlar da İlginizi Çekebilir