Evet, Zün-Nun’u da hatırla. Zün-Nun balık sahibi demektir. O da Allah elçilerinden bir elçiydi. Kalem sûresinde bir adının Zün-Nun olduğu, bir başka yerde de onun adından Yunus olarak söz edilir. Evet Yunus (a.s)’ı ve ona söylediklerimizi de gündeme alın diyor Rabbimiz.
Allah Teala, Yunus aleyhisselamı, Musul şehrine yakın olan Ninova halkına Peygameber olarak göndermiştir. Hz. Yunus insanları hak dine davet etmesine rağmen onlar, inkârlarında ısrar etmişler ve Yunus´u dinlememişlerdir. Yunus aleyhisselam bunun üzerine oradan ayarılmış ve Allah´ın, üç gün sonra göndereceği bir azabı haber vermiştir. Ninova halkı azabın kendilerine mutlaka geleceği ni anlayınca çoluk çocuklarını ve hayvanlarını alarak çöllere açılmışlar ve orada rablerine yalvararak göndereceği azabı kendilerinden kaldırmasına istemişlerdir. Bunun üzerine Allah Teala da dualarını kabul edip azabı kendilerinden kaldırmıştır.
Yunus aleyhisselam ise kavminin inkârcılağını görünce, onlan bırakıp bir gemiye binerek oradan uzaklaşmak istemiş, gemide bulunanlar dalgalara tutulmuşlar, yüklerinin ağırlığından dolayı batıp boğulacaklarını anlayınca aralarında kur´a çekerek içlerinden birini denize atmaya karar vermişler. Kur´a Hz. Yunus´a çıkmış. Yunus´u denize atmamak için kur´ayı Üç defa tekrar etmişler, hepsinde de kur´a Yunus´a çıkmış, bunun üzerine Hz. Yunus kendisini denize atmıştır.
Sonra denizde bir balık tarafından yutulur. Balığın karnında dua dua Rabbine yalvarır. Karanlıklar içinde bir cezaydı bu kendisine. Kederle dolu olduğu halde yutkunarak Rabbine dua edip, hatasını anlayıp affını ister. Rabbini tesbih eder. Tesbihi de bakın şöyleydi:
Allah’ım! Seni tesbih ederim! Senden başka İlâh yoktur, Sen münezzehsin, doğrusu ben zalimlerden oldum. Hem Rabbime, hem toplumuma, hem de kendi kendime zulmedenlerden oldum.
BASAİRUL KUR’AN
Zemahşerî, el-Keşşâf adlı tefsirinde Enbiyâ Sûresi 87. ayetini hem edebi/dilbilimsel incelikler hem de peygamberlerin masumiyeti (ismet-i enbiyâ) prensibi çerçevesinde detaylıca açıklar:
Öfkelenerek Gitmesi (Muğâdıben)
Kime öfkelendi?: Zemahşerî, Yûnus Aleyhisselam'ın öfkesinin kesinlikle Allah Teâlâ'ya yönelik olmadığını vurgular. Çünki bir peygamberin Allah'a öfkelenmesi küfür sayılır.
Öfkenin Muhatabı: Hz. Yûnus, tebliğini reddeden ve inanmamakta ısrar eden kavmine öfkelenmiştir.
Ayette geçen "Kudretimizin/gücümüzün yetmeyeceğini sandı" ifadesindeki nakdira kelimesi acziyet anlamındaki "güç yetirememek" değil, "darlık vermek, kısıtlamak, takdir etmek" (rızkı daraltmak anlamındaki kadara kökü) demektir.
Anlamı: Yûnus (a.s.), Allah'ın kendisini bu şekilde sıkıştırıp bir darlık/imtihan (balığın karnına atılma) ile sınamayacağını sanmıştı. Zemahşerî, buradaki "zannı" peygamberin Allah'ın kudretinden şüphe etmesi olarak anlamanın imkânsız olduğunu belirtir.
Karanlıklar İçindeki Niyaz (Fe-Nâdâ fi'z-Zulumât)
Karanlıkların Katmanları: "Zulumât" (karanlıklar) çoğul lafzı; gece karanlığı, deniz karanlığı ve balığın karnındaki karanlığı ifade eder.
Tevhid ve İtiraf: "Senden başka ilah yoktur, seni tenzih ederim. Ben gerçekten zalimlerden oldum" duasıyla Yûnus (a.s.), izinsiz ayrıldığı için kendi nefsine haksızlık ettiğini itiraf etmiş, Allah'ı her türlü eksiklikten ve adaletsizlikten tenzih etmiştir.
EL KEŞŞAF TEFSİRİ
