Juan Cole’nin TomDispatch’de yayınlanan yazısı, Haksöz Haber tarafından tercüme edilmiştir.
Tel Aviv ve Washington’un İran’daki savaş hedeflerine ulaşamaması, 1975’te ABD’nin Vietnam’dan çekilmesinden bu yana bölgede yaşanan en dramatik Amerikan geri çekilmesine yol açtı. Bir nesil süren “sonsuz savaş” başarısızlıkları ve çıkmazlarının ardından gelen bu şaşırtıcı Amerikan yenilgisi, Trump yönetiminin Tahran’la sürdürdüğü sönük savaşından çok daha az ilgi gören başka bir bölgesel çatışmanın yeniden alevlenmesiyle daha da belirgin hale geldi. Bu sonbaharda, çoğu Amerikalının “Husi’ler” olarak bildiği güçler, anavatanları Yemen’de bir yıldırım savaşı yürüttü ve Suudi Arabistan’ın havacılık ve enerji altyapısını füzeler ve insansız hava araçlarıyla vurmaya devam etti. Böylece, Orta Doğu’daki Amerikan gücünün sınırlarını ve ABD’nin azalan askeri varlığını gözler önüne serdiler.
Suudi Arabistan ile Husi klanının liderliğindeki Kuzey Yemen’deki Ensarullah (yani “Allah’ın Yardımcıları”) arasındaki uzun süredir devam eden çatışma, Temmuz 2026’da Suudi Arabistan’ın, öldürülen Ayetullah Ali Hamaney’in İran’daki cenaze töreninden dönen bir Husi heyetinin inişini engellemek amacıyla Sanaa Uluslararası Havalimanı’na saldırmasıyla yeniden alevlendi. Ensarullah hükümeti de kendi saldırılarını başlattı ve Ekim ayında Suudi Arabistan’ın kendi havalimanını kısa süreliğine kapatmayı başardı. Yeniden alevlenen savaş artık bölgesel bir çatışmaya dönüştü; Pakistan, Türkiye ve son olarak Mısır, krallığı saldırılara karşı savunma sözü verdi, ancak bu bölgesel güçlerin hiçbiri Yemen’de operasyon yürütmeye istekli görünmüyor. Mevcut çatışmada dikkat çeken bir eksiklik ise Suudi Arabistan’ın en güçlü müttefiki olan ABD’nin yokluğudur; zira Başkan Donald Trump, Suudi müttefikleri adına müdahale etmeyi defalarca reddetmiştir.
ABD basınının Ensarullah’ı “İran destekli bir milis” olarak sunma eğilimi yanlıştır; zira bu hareketin eylemlerinin arkasında yerel, Arap milliyetçisi gerekçeler yatmaktadır ve hareket, Yemen nüfusunun yaklaşık yüzde 80’ini yöneten tam teşekküllü bir hükümettir. Yine de İran’dan gizli teknik ve askeri destek almaktadır; ancak bu destek, ABD’nin Suudilere sağladığı — 2.000 poundluk “akılsız” bombaları hassas mühimmatlara dönüştüren kitlerden gelişmiş havadan havaya füzelere kadar uzanan — yüz milyarlarca dolar değerindeki yüksek teknolojili silahlar ile kıyaslanamaz. İronik bir şekilde, Trump’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile birlikte yürüttüğü İran’a karşı savaş, Suudileri zayıflattı ve onları İran’ın insansız hava araçları ve füzeleriyle yapılacak askeri saldırılara karşı savunmasız bıraktı; bu da onları, komşu Yemen’deki daha az zorlu bir düşmana karşı sembolik bir zafer elde etmeye itti. Ancak İran’ın insansız hava araçlarının ortaya çıkardığı zayıflıklar, Ensarullah’ın şiddetli bir karşılık vermesine yol açtı.
İnanılmaz Şekilde Küçülen Süper Güç
ABD’nin Suudi Arabistan’ın savaşına katılmayı reddetmesi, ABD’nin Orta Doğu’daki yeteneklerinde ve konumunda ciddi bir gerilemeye işaret ediyor. ABD ordusu, on yıllardır yaklaşık 20 büyük üst’ten oluşan bir ağ aracılığıyla bölgeye hâkim olmuştu. ABD Donanması, Bahreyn’in Manama kentindeki Beşinci Filo karargâhından faaliyet gösteriyordu. ABD Hava Kuvvetleri ise 10.000 ABD personelinin görev yaptığı Katar’daki devasa el-Udeyd Hava Üssü’nden operasyonlar yürütüyordu. Binlerce kara birliği askeri ise Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün’de konuşlanmıştı. Pentagon, “Çatışma sırasında İran’ın saldırıları sonucunda Kuveyt, Bahreyn, Katar, BAE, Suudi Arabistan, Irak, Umman ve Ürdün’deki ABD üslerinde yüzlerce bina ve yapı hasar gördü veya yıkıldı. Ayrıca, OEF operasyonu sırasında düzinelerce ABD uçağı imha edildi veya hasar gördü” açıklamasını yaptı.
Amerika’nın en önemli deniz üslerinden biri olan ve Donanma’nın Beşinci Filosunun karargâhı olarak hizmet veren Manama’daki deniz üssü, İran’ın saldırıları sonucu yerle bir edildi. (Donanma Bakan Vekili Hung Cao, geçen ay İran’ın “Bahreyn’i yerle bir ettiğini” itiraf etmişti.) Manama’nın kaybı, USS Lincoln ve Hürmüz Boğazı’nda devriye gezen diğer gemilerde ikmal sıkıntısına ve moral bozukluğuna yol açarak Savunma Bakanı Pete Hegseth’i zor durumda bıraktı.
Riyad’daki ABD Büyükelçiliği’ndeki CIA ofisleri tamamen yok edildi. İran, Katar’daki El-Udeyd’de bulunan ve Pentagon’un son on yıllarda Taliban ve IŞİD gibi çok çeşitli düşmanlara yönelik saldırılarını yönettiği, tahliye edilmiş Birleşik Hava Operasyon Merkezi’ni vurdu ve bu tesisi işlevsiz hale getirdi. Tüm ABD askerleri de Irak’tan çekildi; bu süreç, ABD füze önleyicilerinin askerleri İran ve müttefik Şii milislerin saldırılarından koruyamaması nedeniyle hızlandı.
İran’ın Şahid insansız hava araçlarından oluşan sürülerini sahaya sürmesi, ABD ve İsrail’in önleme füzeleri stoklarının büyük bir kısmını tüketmesine neden oldu; bu füzelerin yenilenmesi hem zaman alıcı hem de maliyetli bir işlemdir. Basit bir Şahid’in fiyatı 20.000 dolara kadar düşerken, yeni güçlendirilmiş versiyonları daha pahalıdır — oysa bir Patriot önleme füzesinin fiyatı 4 milyon dolardır. Trump yönetiminin Yemen’e müdahale etmekte tereddüt etmesinin bir nedeni, ABD’nin El-Udeyd’den uçuş görevleri gerçekleştirememesi ve önleme füzelerinin yetersizliği göz önüne alındığında, bölgede konuşlandırılacak yeni savaş uçağı filolarının İran’dan güvende olacağından emin olamamasıdır; bu durumda Pentagon, Yemen üzerinde düşürülen ABD pilotlarını kurtarma konusunda sınırlı bir kapasiteye sahip olacaktır.
Amerika’nın Orta Doğu’daki Derin Zayıflığı
Suudi Arabistan, 2015 yılında yükselişte olan Ensarullah’ın başkent Sanaa’da bir darbe düzenlemesi üzerine bu harekete karşı bir savaş başlattı. Ensarullah hareketi, Yemen’in Zeydi Şiiliği’ne dayanmaktadır; ancak geleneksel Zeydilik’ten daha radikaldir. (Zeydi Şiiliği, İran Şiiliği’nden önemli ölçüde farklıdır; ayetullahları yoktur ve Sünnilerle nispeten iyi ilişkilere sahiptir.)
Yemenlilerin yaklaşık üçte biri, ülkenin kuzeyinde çoğunluğu oluşturan Zeydilerdir ve birçoğu, resmi ideolojisi Kur’an’ın harfiyen yorumlanmasında ısrar eden, püriten bir İslam biçimi olan sert çizgideki Vahhabiliği benimseyen, komşu, petrol zengini Sünni Suudi Arabistan’ın siyaset ve kültür üzerindeki hakimiyetinden uzun süredir rahatsızlık duymaktadır. Şiiler arasında yürütülen Vahhabi misyonerlik faaliyetleri, Husi’leri öfkelendirdi ve takipçileri 2004 yılında askeri diktatör Ali Abdullah Salih’in hükümetine karşı isyan etmeye başladı. Ancak Salih, 2012’deki Arap Baharı sırasında halk gösterileriyle devrildiğinde, kademeli olarak Husilerle ittifak kurdu ve 2015 yılına gelindiğinde Yemen ordusunun yaklaşık yarısı, bazı büyük Sünni kabilelerle birlikte Husilerin tarafına geçti.
Husi hareketinin güçlenmesine tepki olarak, Birleşik Arap Emirlikleri’nin de dâhil olduğu Suudi liderliğindeki koalisyon, 2015 yılında Yemen’i bombalamaya başladı. 2022 yılına kadar, o dönemde bölgede askeri açıdan hâkim olan ABD, Suudilere Yemen savaşında stratejik danışmanlık, silah ve savaş uçakları için havada yakıt ikmali sağladı; ancak Riyad’ın askeri hedeflerle sınırlı kalmak yerine sivil altyapıyı bombalama eğilimi, iki müttefik arasında gerginliğe neden oldu. Suudiler ve koalisyonu, Aden dâhil ülkenin güneyinin büyük bir kısmından Husi’leri püskürtse de, onları kuzeyden çıkarmayı başaramadılar. Suudiler, Nisan 2022’de Birleşmiş Milletler’in arabuluculuğunda sağlanan ve geçen yaza kadar büyük ölçüde süren ateşkesle başarısızlıklarını dolaylı olarak kabul ettiler.
“Sonsuz Savaşlar” Etkisi
İsrail projesini veya Amerikan şirketlerinin yeni sömürgeciliğini kabul etmeyen Orta Doğu ülkelerine karşı Amerika’nın “sonsuz savaşları”, Suudi-Yemen çatışmasının yeniden alevlenmesine katkıda bulundu. İran, bölgede İsrail’i reddeden ve ABD şirketlerinin yatırımlarına kapalı olan son büyük devlettir; bu tutum, Washington’un düşmanlığının büyük bir kısmını beslemektedir. Bu nedenle Netanyahu, Beyaz Saray Durum Odası’na ayrıcalıklı bir ziyaretçi olarak Şubat ayında Trump’ı İran’a saldırmaya kolayca ikna edebildi.
Netanyahu ve o dönemki Mossad başkanı David Barnea’nın, İsrail’in Ayetullah Ali Hamaney ile yaklaşık 50 diğer üst düzey rejim yetkilisini öldürmesi halinde İslam Cumhuriyeti’nin çökeceği yönündeki yüzeysel beklentisi, bir hayal olarak kaldı. İran’ın sıkılaştırılmış bir petrol ablukasına karşı savunmasız olduğu düşüncesi, Hamaney’in ölümünden sonra iktidara gelenler tarafından altüst edildi. Çoğunluğu 1980’lerdeki sekiz yıllık zorlu İran-Irak Savaşı’nın gazileri olan ülkenin yeni liderleri, ABD’ye karşı “üsleri ortadan kaldırma” politikası izleyerek, ülkenin bölgedeki başlıca askeri tesislerini imha ettiler.
Buna ek olarak İran, bu Amerikan üslerine ev sahipliği yapan Arap Körfezi komşularının enerji tesislerine hassas saldırılar düzenledi. Kuveyt’in ulusal petrol şirketine, petrol sahalarına ve rafinerilerine saldırdılar. Doha’nın Tahran ile iyi ilişkileri olmasına ve İran adına arabuluculuk yapmasına rağmen, Katar’ın Ras Laffan doğal gaz tesisinin üretiminin yüzde 17’sini devre dışı bıraktılar. Tahran ayrıca füzeler ve insansız hava araçları kullanarak Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere saldırdı ve büyük deniz taşımacılığı sigorta şirketlerini korkutup sözleşmelerini feshetmeye zorladı. Sigortasız olarak milyarlarca dolar değerindeki yükleri riske atacak çok az sayıda deniz taşımacılığı devi vardır.
İran, dünyayı 1970’leri anımsatan bir enerji krizine sürükledi; Çin, devasa özel ve kamu petrol rezervlerinden petrol serbest bırakmasaydı ve petrol ithalatını günlük 11,5 milyon varilden 9 milyon varilin altına düşürmeseydi, bu krizin yıkıcı etkileri çok daha büyük olurdu. Çin’in bu adımı, kısmen elektrikli araçlara yönelmesiyle mümkün oldu; bu geçiş, ülkeye günlük 1,5 milyon varil tasarruf sağladı. Yüksek benzin ve dizel fiyatları, ABD’den çok Asya’yı vurdu, ancak fiyatlar küresel olarak yükseldi. Üretim sürecinde bilgisayar çiplerini soğutmak için hayati önem taşıyan dünyadaki helyumun üçte biri Körfez bölgesinden geliyordu ve bu arz da kesintiye uğradı; bu durum elektronik ürünlerin fiyatlarını artırdı.
Suudi Arabistan’a başarılı bir saldırı düzenleyerek İran, krallığın kendini koruma yeteneğinin kusurlu olduğunu ve altyapısının savunmasız olduğunu kanıtladı. İran, ABD’nin ortadan kaldırmakta zorlandığı bir şekilde Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alarak, dünyanın önemli deniz arterlerinin savunmasızlığını ortaya koydu; bu durum, Ensarullah’ın Gazze soykırımını protesto etmek amacıyla Kızıldeniz’deki gemilere saldırarak daha önce de vurguladığı bir konuydu.
Abluka Karşılığı Abluka
Suudiler Temmuz 2026’da Sanaa Havalimanı’nı bombaladığında, Ensarullah liderliği, Riyad’ın devletleri için süregelen bir varoluşsal tehlike oluşturduğuna karar vermiş ve İsrail’in Gazze’ye yaptığı gibi Yemen ekonomisini boğmaya çalışmış gibi görünüyor. Dahası, İsrail-ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşın başarısızlığının ardından Suudi Krallığı’nın gerilemeye başlayabileceğini hissettiler. Tıpkı İran’ın Hürmüz Boğazı’nı abluka altına alarak Körfez Arap devletlerini zayıflatması gibi, Husi’ler de Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki “Gözyaşı Boğazı” olarak bilinen Bab el-Mandab’dan geçen Riyad’ın deniz taşımacılığını engelleyerek Suudi ekonomisini ciddi şekilde zayıflatabileceklerine inanıyorlardı.
Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan Suudi ihracatı önemli ölçüde azalmıştı. Ancak krallığın bir kaçış yolu vardı: Kızıldeniz’deki Yanbu’ya uzanan Doğu-Batı boru hattı. Yanbu’da yükleme yapan gemiler, daha sonra Bab el-Mandab’dan geçerek Suudi Arabistan’ın Asya’daki başlıca pazarlarına doğru yola çıkıyordu. Ensarullah, tanker kaptanlarını bu geçişten korkutmayı başarabilirse, Suudi Arabistan’ın gelirini daha da azaltabilirdi. Husi sözcüsü Muhammed Abd el-Salam, Suudi gemiciliğine getirilen yasağın, “abluka karşılığı abluka” şeklindeki misilleme stratejisinin yalnızca ilk adımı olduğu konusunda uyarıda bulundu. Bu fikir yeni değildi. Suudiler ve ABD, yedi yıl süren Suudi-Yemen Savaşı boyunca sık sık kuzey Yemen’e petrol ithalatını ablukaya almaya çalışmıştı.
Sonraki üç ay içinde Ensarullah, Ali Abdullah Salih’in eski milliyetçi hükümeti tarafından eğitilmiş ve çoğu Ensarullah ordusuna katılmış olan askeri mühendisler tarafından İran modelleri temel alınarak üretilen füzeleri ve insansız hava araçlarını, “Yemen askeri-sanayi kompleksi” olarak adlandırılan bir yapıda konuşlandırdı.
Krallığın önleme füzeleri, Riyad’daki ABD Büyükelçiliği’nin CIA bölümüne yönelik İran saldırılarını engelleyemediği gibi, bazen de Yemen’den gelen füze ve insansız hava aracı yağmurunu durdurmada başarısız oldu. Rafineriler ve petrol tesisleri, hatta Dhahran’daki devlet petrol devi Suudi Aramco’nun genel merkezi bile vuruldu. Ekim ayında Ensarullah, tıpkı Suudilerin Temmuz ayında Sanaa Havalimanı’nı kapatmaya çalıştığı gibi, Riyad Uluslararası Havalimanı’nı kapattı. Ensarullah ayrıca dağlardaki kalelerinden dışarı çıkarak Yemen’in güneybatı kıyılarına doğru büyük bir hamle yaptı ve Bab el-Mandab’a bakan stratejik Mocha limanını ele geçirdi. Ayrıca, henüz kontrolü altında olmayan son büyük nüfus merkezlerinden biri olan ve yaklaşık 1 milyon nüfusa sahip iç kesimdeki sanayi kenti Taiz’e de ilerlediler; bu harekat, Aden’deki Suudi destekli küçük Rashad el-Alimi hükümetinin direniş gücünü sınadı.
Dağlılar ve Petrol Şeyhleri
Tıpkı Vietnam Savaşı’nın, Soğuk Savaş döneminde ABD ile Sovyetler Birliği arasında Üçüncü Dünya’da yaşanan pek çok çatışmadan biri olması gibi, 2026 Suudi-Yemen Savaşı da ABD ile İsrail ve İran arasındaki daha geniş çaplı mücadelenin bir parçasıdır. Yine de, Vietnam Savaşı’nın komünizm ve üretim araçlarının mülkiyetinden çok Vietnamlıların sömürgecilik karşıtlığı, milliyetçiliği ve egemenliği ile ilgili olması gibi, Suudi-Yemen Savaşı da İran ile Husi’lerin gevşek ittifakından çok Yemen’in özerkliği ile ilgilidir. Bu çatışma, her ne kadar dini gerilimler de hikâyenin bir parçası olsa da, esasen Zeydilik ile Vahhabilik arasında değil; çok daha fazla, çaresizce yoksul Yemenli dağlılar ile masalsı zenginlikteki Suudi şeyhler arasındaki mücadelede kök salmıştır.
Suudi Arabistan’ın plütokratik yönetici eliti, Washington ile sıkı bağlara sahiptir ve İsraillilerle gizli ilişkiler içindedir; bu iki taraf, yoksulluğa boğulmuş Filistin direnişine karşı ortak bir güvensizlik duymaktadır. Ayrıca, Ensarullah’ı Arap Yarımadası’nda İran’ın maşası ve bölgedeki petrol monarşilerini devirip popülizmi iktidara getirmek isteyen radikal cumhuriyetçiler olarak görmektedir. Ensarullah ise Arap milliyetçileri ve anti-Amerikancılardan oluşuyor ve petrol kaynaklarını popülist amaçlar için kullanmaya çalışıyor. Ayrıca, Gazze’deki Filistinlileri soykırımdan korumak için İsrail’e saldırmaya da hazırlar.
Geçen hafta Ensarullah, Suudi Arabistan genelinde hedefleri vurdu ve bu da Washington’un bölgeden daha da geri çekilmesine yol açtı. Yemenli güçler, Dammam’daki Kral Fahd Uluslararası Havalimanı’na saldırdı. Bir Ensarullah sözcüsü, grubun başkent Riyad’daki Suudi Savunma Bakanlığı’nın yanı sıra Yanbu’daki bir Aramco tesisi ve güneydeki Abha kentindeki bir havalimanını da hedef aldığını söyledi. Başka bir Aramco petrol sahasına yönelik bir saldırı olduğuna dair haberler de ortaya çıktı.
Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Tommy Pigott, saldırı dalgasının ardından 21 Ekim’de X’te paylaştığı bir gönderide, “Husi’ler, sivil havaalanlarına ve diğer kritik altyapı tesislerine yönelik saldırılar da dâhil olmak üzere Suudi Arabistan’a karşı giderek artan bir şekilde düşmanca faaliyetlerde bulunuyorlar” diye yazdı ve “acil durum dışında bulunan ABD hükümeti çalışanları ile aile üyelerinin” Suudi Arabistan’dan ayrılmasını emretti.
Bu, yarım asırdır ABD’nin bölgede yaşadığı en önemli geri çekilmenin en son kanıtı ve Amerikan ordusunun ciddi bir gerileme içinde olduğunun bir göstergesidir. Suudilerle olan savaşlarının sonucu, ABD-İsrail’in İran’la olan mücadelesinin gidişatını belirlemeyecek; ancak Ensarullah’ın bu savaşı sürdürebilme kabiliyeti, Orta Doğu’daki Amerikan duruşunun ciddi şekilde zayıfladığını göstermektedir.
