"Bereketli yer" ile hem maddi hem de manevi değere sahip olan Suriye ve Filistin toprakları kastedilmektedir. Burası dünyadaki en verimli bölgelerden biriydi ve ikibin yıldan beri dünyanın diğer bölgelerine nazaran birçok peygamberle şereflendiriliyordu.
Allah Teala bu âyet-i kerimede, Hz. İbrahim´i ve Hz. Lüt´u Irak civarında yaşayan Nemrut´un tasallutundan kurtarıp, âlemlere mübarek kıldığı Şam topraklarına göç ettirdiğini beyan ediyor. Böylece Hz. Muhammed (s.a.v.)in Hz. İbrahim´in yolunu tutup onun çektiği çileleri çektiğini, Kureyş müşriklerinin ise Nemrud´un izini takibedip onun İbrahim´e yaptıklarını Hz. Muhammed (s.a.v.)e yapmaya kalkıştıklar beyan etmiş oluyor.
Mezopotamya’nın Ur kentinden, Bağdat’tan Harran bölgesine, sonra oradan Urfa taraflarına, oradan Şam bölgesine, sonra oradan da Beyt’ül Makdis civarına, Kudüs civarındaki Halilür Rahmân kentine gelip yerleşiyor. Buradan daha sonra oğlu İsmail’i ve Hacer annemizi bırakmak için Harem-i şerif bölgesine gidiyor, sonra tekrar oğlu İsmail’le birlikte Kabe’yi inşa etmek amacıyla bir kaç ziyareti daha oluyor.
BASAİRUL KUR’AN
Râzî, bu ayet-i kerîmeyi açıklarken temel olarak şu ana başlıklar ve incelikler üzerinde durur:
1. Nemrud’un Ateşinden Sonra Hicret
Ayet, Hz. İbrahim’in ateşten mucizevi bir şekilde kurtulmasının hemen ardından yaşanan süreci anlatır. Râzî’ye göre:
Hicret Sünneti: Peygamberlerin dinlerini tebliğ ederken veya inkârcıların baskılarından kurtulmak için memleketlerini terk etmeleri (hicret) ilâhî bir kanundur. Hz. İbrahim ve Hz. Lût da kavimlerinin ısrarlı küfrü ve haksızlığı karşısında Allah'ın emriyle hicret etmişlerdir.
Hz. Lût’un Konumu: Hz. Lût, Hz. İbrahim’e ilk inananlardandır (yeğenidir). Hz. İbrahim kurtarıldığında Hz. Lût da onun yanında yer almış, böylece ikisi birlikte selâmete ermişlerdir.
2. "Mübarek Kılınan Yer" Neresidir?
Râzî, ayette geçen "âlemler/herkes için mübarek kıldığımız yer" (el-ardallatî bâreknâ fîhâ lil-âlemîn) ifadesi hakkında müfessirlerin görüşlerini derler:
Şam ve Filistin Bölgesi: Ekseriyetin (ve Râzî’nin kabul ettiği) görüşe göre burası Şam / İyliyâ (Kudüs/Filistin) bölgesidir.
Neden Bereketli (Mübarek) Kılınmıştır?
Maddi Bereket: Akarsularının bolluğu, meyvelerinin ve tarımının çokluğu, toprağının verimliliği sebebiyle her yönden bolluk diyarıdır.
Manevi Bereket: Hz. İbrahim’den sonra gelen pek çok peygamber (Hz. İshak, Hz. Ya'kub, Hz. Davud, Hz. Süleyman, Hz. İsa vb.) bu topraklarda gönderilmiş, vahiy ve nübüvvet merkezi olmuştur.
3. "Âlemler İçin" (Lil-Âlemîn) İfadesinin Hikmeti
Râzî, bereketin sadece o bölge halkına değil, bütün insanlığa/âlemlere şamil olduğunu vurgular:
O bölgenin bereketi, ticari yollar ve ürünler vasıtasıyla dünyanın diğer bölgelerine de yayılır.
Manevi bereket açısından ise, oradan yayılan hidayet ve din nurları bütün insanlığa ulaşmıştır.
Özetle Râzî'nin Çıkardığı Temel Nükteler
Zulümden Kurtuluş: Allah Teâlâ, davasında sadık olan kullarını zalimlerin elinde bırakmaz; onları daha huzurlu ve bereketli beldelere ulaştırır.
İmanın Birlikteliği: Hz. İbrahim ile Hz. Lût'un birlikte zikredilmesi, hak yolda samimiyetle yürüyenlerin ilahi koruma altına birlikte alınacağının göstergesidir.
TEFSİRİ KEBİR
