Mohamad Elmasry / MEE
Seçim amaçlı bir gösterinin kendisinde özellikle sıra dışı bir yan yoktur. Politikacılar bunu rutin olarak yaparlar. Ancak, ABD Başkanı Donald Trump’ın 3 Kasım’da, yani Seçim Günü’nde, Amerika’nın yıl sonunda İsrail’e sağladığı yıllık 4 milyar dolarlık askeri yardımı keseceğini açıklayarak sergilediği kadar bariz bir gösteri nadiren görülür.
Trump, ortamı ve anket sonuçlarını açıkça okumuştu.
“Sahte” ya da “hileli” olduğunu iddia ettiği anketlere karşı kamuoyu önünde gösterdiği tüm küçümsemeye rağmen, başkan bunların siyasi önemini gayet iyi anlıyor.
Anket verileri, özellikle ABD’de maliyetler artarken ve Amerikalılar temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanırken, Amerikalı seçmenlerin vergi paralarının İsrail ordusuna aktarılmasından giderek daha fazla rahatsızlık duyduğunu gösteriyor.
Örneğin, Ağustos ayında Marquette Hukuk Fakültesi tarafından yapılan bir ankette, yetişkin Amerikalıların yüzde 52’sinin Washington’un İsrail’e çok fazla askeri yardım sağladığına inandığı ortaya çıktı. Yalnızca yüzde 16’sı yardımın çok az olduğunu söyledi. 30 yaşın altındaki Cumhuriyetçiler arasında bile yüzde 54’ü Washington’un İsrail’e çok fazla yardım sağladığını belirtti.
O sabah Fox & Friends programına konuk olan Trump, “Cumhuriyetçilerin neden El-Sayed gibi delilerin saldırılarına katlanmak zorunda” olduklarını sordu; bu sözleriyle, birkaç saat sonra ABD Senatosu’na seçilen ilk Müslüman olacak olan Abdul El-Sayed’e atıfta bulunmuştu. Trump, İsrail’e sağlanan fonların Cumhuriyetçiler için “kötü bir tartışma konusu” haline geldiğini söyledi.
Bu itiraf dikkat çekiciydi ve belki de her şeyden daha net bir şekilde, Amerikan dış politikasının temel direklerinden birinin ne kadar büyük ölçüde bir seçim yükümlülüğüne dönüştüğünü ortaya koydu.
Trump’ın yardım kesintisi açıklaması, olduğu gibi değerlendirilmelidir: batmakta olan Cumhuriyetçi ara seçim gemisini kurtarmak için yapılan çaresiz, son bir çaba; valilik, Senato ve Temsilciler Meclisi için yarışan Cumhuriyetçi adaylara atılan siyasi bir can yeleği.
Bu girişim işe yaramadı. Seçim sonuçları, mavi bir dalgadan çok mavi bir tsunamiye benziyor. Demokratlar, Kongre’nin her iki meclisinin de kontrolünü ele geçirdi; Cumhuriyetçilerin elinde bulunan en az yedi Senato koltuğunu geri aldı ve Teksas da dâhil olmak üzere önemli eyalet valiliklerini kazandı; Teksas’ta ise otuz yılı aşkın bir süredir ilk kez bir Demokrat vali görev yapacak.
Bu hamle neden başarısız oldu?
Trump’ın Cumhuriyetçiler için ara seçimleri kurtarmaya yönelik girişimi neden bu kadar feci bir şekilde başarısız oldu? Bunun en az iki nedeni var.
Birincisi, ara seçimler sadece İsrail konusunda bir referandum değildi. İsrail’e yapılacak yardımla ilgili bir açıklama –hatta önemli bir açıklama olsa bile– ekonomiye, İran’a karşı savaşa, demokrasinin durumuna, göçmenlik politikasına, ırkçılığa ve bazıları birbiriyle örtüşen diğer meselelere dair Amerikalıların daha geniş kapsamlı endişelerini asla ortadan kaldıramazdı.
İkincisi ve belki de daha da önemlisi, pek çok Amerikalı muhtemelen Trump’ın açıklamasının bir gösteri malzemesinden ibaret olduğunu fark etti.
Trump açıklamasını yapar yapmaz, akademisyenler, gazeteciler, aktivistler ve siyasi yorumcular sözde yardım kesintisinin çeşitli yönlerine ilişkin şüphelerini dile getirdiler.
Akademisyen Marc Owen Jones, yalnızca “kolayca inanan” insanların Trump’ın açıklamasına inanacağını söyledi.
Gazeteci Glenn Greenwald, ABD’nin İsrail’e yıllık 4 milyar dolardan önemli ölçüde daha fazla askeri yardım sağladığını belirtti. Yorumcu Ana Kasparian ise Ulusal Savunma Yetki Yasası’ndaki (NDAA) yeni bir hükmün, İsrail ordusunu ABD ordusuyla daha doğrudan bir ortaklık ilişkisine doğru yönlendirdiğini öne sürdü.
Bu uyarılar önemlidir. ABD’nin İsrail’e sağladığı yıllık 4 milyar dolarlık askeri yardım paketi, ülkenin aldığı toplam ABD askeri desteğinin sadece çok küçük bir kısmını oluşturmaktadır.
Brown Üniversitesi’nin “Savaşın Maliyeti” projesi, Washington’un 7 Ekim 2023’ü takip eden iki yıl içinde İsrail’e 21,7 milyar dolarlık askeri yardım sağladığını, aynı dönemde daha geniş Orta Doğu bölgesindeki askeri operasyonlara ise 12 milyar dolara varan bir harcama yaptığını tahmin etti. Başka bir deyişle, yıllık yardım paketi, Washington’un İsrail’e sağladığı toplam askeri desteğin nispeten küçük bir kısmını temsil ediyor.
Ayrıca bu paketi iptal etme yetkisi yalnızca Trump’a ait değildir. İsrail’in şu anda aldığı yıllık 3,8 milyar dolarlık yardım, 2016’da Barack Obama döneminde imzalanan ve 2028’e kadar geçerli olan 10 yıllık, 38 milyar dolarlık bir mutabakat zaptıyla belirlenmiştir ve bu fonun her yıl tahsis edilmesi yetkisi başkana değil, Kongre’ye aittir.
Yıllık yardımın ötesinde
Kasparian’ın NDAA hakkındaki görüşü üzerinde durmaya değer. Temmuz ayında Temsilciler Meclisi’nden geçen 2027 NDAA taslağı, “ABD-İsrail Savunma Teknolojisi İşbirliği Girişimi”ni kuran 219. maddeyi içeriyor.
Bu hüküm, ortak eğitim tatbikatları ve ortaklaşa geliştirilen teknolojilerle ilgili bilgi paylaşımı da dâhil olmak üzere, Amerikan ve İsrail askeri kurumları arasındaki işbirliğini derinleştirecektir. Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Thomas Massie, oylama arifesinde Temsilciler Meclisi’nin “askeri teknolojimizi ve tedarik zincirlerimizi İsrail’inkilerle birleştirmek” üzere olduğu konusunda uyarıda bulundu.
Yasa tasarısı, Amerikan ve İsrail silahlı kuvvetlerini resmi olarak birleştirmiyor. Bununla birlikte, bu hassas alanlarda daha resmi ve daha yoğun bir işbirliği, daha fazla karşılıklı bağımlılığa doğru atılmış bir adım anlamına geliyor. Çok daha küçük bir ülke olan İsrail için bu tür bir karşılıklı bağımlılık paha biçilmez bir değer taşıyacaktır. Uluslararası Af Örgütü’nün de aralarında bulunduğu 56 sivil haklar ve savunuculuk grubunun imzaladığı bir mektupta, bu hüküm “olağanüstü tehlikeli” olarak nitelendirildi.
Bu destek, işbirliği ve entegrasyonun karşısında, yıllık 4 milyar dolarlık askeri yardım mütevazı kalıyor.
Trump’ın, İsrail’e verilen yıllık askeri yardımı kesme kararını İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile uyumlu bir şekilde aldığını belirtmesi de dikkat çekicidir. Netanyahu, iktidar çoğunluğunu kaybettiği seçimden birkaç gün önce Ekim ayında verdiği bir röportajda, ABD’nin mali desteğinin azalacağına işaret etmişti.
“Eğer on milyarlarca dolarlık Amerikan yardımını almaya devam edeceğimizi düşünüyorsanız… bu olmayacak, çünkü Amerika değişti,” demişti.
İsrail Savunma Bakanlığı Haziran ayında, mutabakat metninin yerine ortak araştırma, geliştirme ve ortak üretime dayalı “tamamen karşılıklı bir ortaklık” kurulması konusunda resmi görüşmelerin başladığını duyurmuştu.
O halde 219. madde önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Trump-Netanyahu anlaşması, doğrudan yıllık askeri yardımı daha derin bir savunma işbirliğiyle değiştirmeyi içerebilir mi? Sonuçta, ABD ve İsrail savunma sistemlerinin daha fazla entegrasyonu, 4 milyar dolardan daha büyük bir öneme sahip olacaktır.
Önemli olan bir başka nokta da, bu durumun, ABD’li liberallerin ve giderek artan bir şekilde ABD’li muhafazakârların desteğinin azalması karşısında, ABD’nin İsrail’e verdiği desteği sürdürmenin bir yolu olabileceğidir.
Çökmekte olan bir konsensüs
Bu azalan desteğin göz ardı edilmesi giderek zorlaşıyor. On yıllardır İsrail’e koşulsuz destek, Amerikan siyasetinde bir veriydi; Demokratlar ile Cumhuriyetçilerin güvenilir bir şekilde hemfikir olduğu tek konuydu. İsrail konusunda Washington konsensüsü çöküyor.
Şubat ayında yapılan bir Gallup anketi, artık İsraillilerden çok Filistinlilere sempati duyan Amerikalıların sayısının daha fazla olduğunu ortaya koydu. Anket, genç Amerikalılar arasında Filistinlilere ve İsraillilere verilen destek arasındaki farkın önemli olduğunu gösterdi: gençlerin yaklaşık yarısı Filistinlilere, dörtte biri ise İsraillilere daha fazla sempati duyuyor. 15 Temmuz’da, 103 Demokrat milletvekili Massie’ye katılarak İsrail’e verilecek 3,3 milyar dolarlık askeri yardımı engellemek için oy kullandı.
Artan hoşnutsuzluğun sadece Amerikalı liberallerin ötesine uzandığına dair kanıtlar var. Tucker Carlson, Marjorie Taylor Greene, Candace Owens, Matt Walsh ve daha pek çok isim dâhil olmak üzere önde gelen muhafazakârlar, hem İsrail’i hem de ABD’nin İsrail’e verdiği desteği yüksek sesle eleştirmeye başladı.
Hatta Başkan Yardımcısı JD Vance bile İsrail’e karşı giderek daha eleştirel bir tutum sergilemeye başladı. Son aylarda, İsrail ve ABD-İsrail ilişkileri hakkında birkaç kışkırtıcı açıklama yaptı.
Haziran ayında İsrail’i sert bir dille eleştiren Vance, ülkenin dünyada neredeyse hiç dostu kalmadığını söyledi. Vance daha sonra Eylül ayında, ABD dış politikasının “İsrail devletine boyun eğmemesi” gerektiğini belirtti.
4 Kasım’da, oylamanın ertesi sabahı, Vance, X platformunda ara seçimlerle ilgili uzun bir yorum paylaşarak, Cumhuriyetçilerin yenilgisinin ardında yatan dört temel nedeni özetledi.
Anket verilerine atıfta bulunan Vance, Cumhuriyetçilerden uzaklaşan Amerikalıların kendilerini geri kazanabilecek dört değişikliği belirttiklerini söyledi: İran’a karşı savaşın sona erdirilmesi, enflasyonun kontrol altına alınması, Amerika’yı öncelikli kılmak ve “İsrail ile ilişkilerimizin” değiştirilmesi. “Kaybetmemizin nedeni savaş” diye yazdı. “Başkan da dün gece bunu kendisi söyledi.”
Vance’in bu itirafı bir bomba etkisine sebep oldu. Büyük bir seçim yenilgisinin üzerinden sadece birkaç saat geçtikten sonra, görevdeki Cumhuriyetçi başkan yardımcısı, Amerika’nın “İsrail ile ilişkilerinin” siyasi bir yük haline geldiğini kabul etti.
İsrail’de de bir gazeteci, İsrail’in “oy pusulasında yer alması” nedeniyle ülkesinin ara seçimlerde “çok ciddi bir darbe aldığını” belirtti.
Giderek artan anket verileri, etkili Amerikalı muhafazakârların kamuoyuna yansıyan tutumları ve Vance’in İsrail’e yönelik eleştirileri, Amerikan-İsrail ilişkilerinde gerçek bir hesaplaşma döneminin yakında başlayacağını gösteriyor. Trump’ın seçim günü yaptığı gösteri, bu hesaplaşmanın çoktan başladığının bir kabulü olabilir.
* Mohamad Elmasry, Doha Lisansüstü Çalışmalar Enstitüsü’nde Medya Çalışmaları profesörüdür.
