Farah Samer Zaina / WANN
2022 yılında Gazze İslam Üniversitesi’ndeki (GİÜ) son dönemimde, final sınavlarımdan hemen önce, Gazze Şehri’ndeki bir merkezde İngilizce eğitmeni olarak iş başvurusunda bulundum. Kabul edildikten kısa bir süre sonra, bu görevin sömürücü olabileceğini düşündüm. Bu yüzden durumu, GİÜ’deki İngiliz Edebiyatı dersimden sorumlu Dr. Refaat Alareer’e anlattım.
O dönemde Dr. Refaat, 40’lı yaşlarının ortalarındaydı; gözlerini çerçeveleyen gözlükleri vardı ve hafifçe kel kalmıştı. Saçlarını, bize en iyi şekilde öğretme tutkusuyla dil, çeviri ve teknolojideki yeni gelişmelere sürekli uyum sağlayarak bizi desteklemek için harcadığı çaba yüzünden kaybettiğini söyleyerek şaka yapmıştı.
“Size öğretebilmek için çalışıyorum,” demişti.
Dr. Refaat Alareer, Haziran 2022’de WANN yazarlarıyla bir eğitim oturumu yürütüyor. (Fotoğraf: We Are Not Numbers)
O, merkezle ilgili tavsiye almak için güvendiğim bir profesördü. Oradaki yöneticiler bana “İngilizce Eğitmeni” unvanı altında beş farklı görev atayacaktı. Benden sadece İngilizce öğretmemi beklemekle kalmıyorlardı, aynı zamanda çeviri yapmam, merkezin yazışmalarını yönetmem ve yabancı fonlar bulmam da bekleniyordu — hem de tüm bunlar o kadar düşük bir maaş karşılığında! Bu yüzden, özgeçmişimi güçlendirmek amacıyla bu teklifi kabul edip etmemem konusunda Dr. Refaat’ın tavsiyesini istedim.
“Eğer bu becerilere zaten sahip olmasaydın, seni bu şekilde kullanmaya çalışmazlardı,” dedi Dr. Refaat. Merkezin benden önce birçok mezunu bu şekilde çalıştırdığını doğruladı ve niteliklerimin çok daha değerli olduğunu söyleyerek beni rahatlattı. Yarı şaka yarı tehditkâr bir şekilde yemin etti: “Vallahi! Eğer sınavlarından önce bu işi kabul edersen ve son dönemindeki not ortalamandan ödün verirsen, seni dersimden bırakırım!”
Onun tavsiyesine uyarak eğitim merkezini aradım ve iş teklifini reddettim. Ancak diğer iş fırsatlarına başvurmaya devam ettim.
Temmuz 2022’de, final sınavlarımdan bir hafta önce, GİÜ Sürekli Eğitim Dekanlığı Müdürü Said Ebu Karin’e giderek onlarla çalışmak istediğimi söyledim. Bilgisayarını kontrol ettikten sonra bana eğitmenlik pozisyonunda boş yer olmadığını söyledi. Ancak Dr. Refaat’ın rehberliği, dört yıllık üniversite hayatım boyunca bana güven aşılamıştı ve ben de onun tutum ve özgüveninin büyük bir kısmını benimsemiştim. Oturdum ve özgeçmişimi kararlı bir şekilde önüne koydum.
Gözlerini kocaman açarak bana baktı, özgeçmişimi okudu ve etkilendi. Sonra referans listemin başında Dr. Refaat’ın adını gördü. Hemen onu arayıp benim hakkımda bilgi alabilir mi diye sordu. “Lütfen arayın!” dedim. Dr. Refaat’ın arkamda olacağını biliyordum ve gerçekten de öyle oldu. Telefonda onun sesini duyabiliyordum: “O benim en iyi öğrencilerimden biri. Son derece nitelikli ve yaratıcı.”
Bana iş teklifi yapıldı ve ben de bir şartımı ilettim: işime ancak final sınavlarımı bitirdikten sonra başlayabileceğimi söyledim.
O zamanlar, Dr. Refaat’ın tavsiyesi sayesinde kimseye kendimi kanıtlamam gerekmiyordu; sadece onun sözü bile kapıları açmaya yetiyordu. Elbette, beni tavsiye ederek itibarını riske attığının farkındaydım. Bu yüzden kendime söz verdim: onun bu iyiliğini ödeyeceğim, beklentilerini aşacağım ve onu gururlandıracağım.
Bunu nasıl biliyordu?
Yaklaşık iki ay geçti ve bir akşam geç saatlerde Gazze Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nden (UCAS) gelen bir telefonla şaşırdım. Beni ertesi gün mülakata davet ediyorlardı. Şaşkınlığımı bir düşünün! Orada hiçbir pozisyona başvurmamıştım ve işin ne olduğunu bile bilmiyordum.
Bu üniversiteye ilk kez gidiyordum ve oraya ulaşmak için iki taksiye binmem gerekti. Mülakat adaylarının beklediği odaya vardığımda, önceki günlerde mülakata girmiş olanları saymazsak, benim dışımda 50’den fazla aday olduğunu gördüm. Yoğun rekabete rağmen, mülakatı geçerek diğer üç adayla birlikte üniversitede İngilizce öğretim görevlisi oldum.
Ertesi gün, Dr. Refaat’ı eğitmen olarak görev yaptığı Sürekli Eğitim Dekanlığı’nda gördüm; bana UCAS’ta nasıl gittiğimi sordu ve “Öğrencilerimin haberlerini her zaman takip ederim” diye ekledi.
Şaşırdım. Bunu nereden biliyordu? Sonra, beni bölüme tavsiye etmiş olabileceğini düşündüm. Çok duygulandım. Bana verdiği destek ve güven, İngilizce öğretim görevlisi olarak elimden gelenin en iyisini yapmam için bana motivasyon kaynağı oldu.
Çalışmaya başlamak için gerekli bilgileri vermeye gittiğimde, İK temsilcisi bana Dr. Refaat’ın öğrencisi olup olmadığımı ve onun söylendiği kadar sert bir kişi olup olmadığını sordu.
Ben de Dr. Refaat’ın sertliği ve bilgisini aktarmadaki özeninin, şu anda üniversitede bu çok arzu edilen pozisyona başlamak üzere olmamın nedenleri olduğunu söyledim.
O da, “Sizin hakkınızda bilgi almak için onu aradık ve o sizi tavsiye etti,” dedi. Bu İK görevlisi, Dr. Refaat’ın beni, GİÜ ile UCAS arasında yapılan ve GİÜ’den en iyi öğrencileri alıp UCAS’ta istihdam etmeyi amaçlayan “En İyi Öğrenci Programı” kapsamında mülakata aday gösterdiğini açıkladı. Ancak olayların da kanıtlayacağı üzere, benden beklentileri çok yüksekti.
Mart 2026’da çadırlarla çevrili, hasar görmüş Gazze İslam Üniversitesi. (Fotoğraf: Farah Samer Zaina)
Ebeveyn dinamikleri
UCAS ile iki ay çalıştıktan sonra, Aralık 2022’de Dr. Refaat bana İşletme ve Teknoloji Geliştirme Merkezi’nde (BTI) verdiği serbest meslek kursunda bir yer teklif etti. Dr. Refaat’ı tanıyanlar için bu, kaçırılmayacak bir fırsattı.
Zaten stresli ve bunalmış olmama rağmen, onu hayal kırıklığına uğratmaya dayanamadığım için başvurdum. Sınavı ve mülakatı geçtim, ancak derslerimle kurs saatleri arasındaki çakışmalar nedeniyle özür dileyip başvurumu geri çektim.
Dr. Refaat benden uzaklaştı ve sonraki üç ay boyunca benimle konuşmadı, bu yüzden çok üzüldüm. Üniversitede ne zaman karşılaşsak, benimle göz teması kurmaktan kaçınıyor ve selamlarımı görmezden geliyordu. Dr. Refaat, benim için ikinci bir baba gibi olduğunu biliyordu; hayal kırıklığını ifade etmek için bu bağı kullandı ve buna her türlü hakkı vardı, çünkü bazen ebeveynler böyle davranır.
Bir gün, yöneticim Bay Said ile konuşmam gerekiyordu ve ofise girdiğimde Dr. Refaat’ı orada buldum. Oturduğumda yüzünü başka yöne çevirdi, ben de çocukça bir şekilde onunla dalga geçip inatçılığını taklit ederek yüzümü başka yöne çevirdim; tıpkı çocukların bazen ebeveynlerinin davranışlarını taklit ettiği gibi. Gözümün ucuyla, sonunda gülümsediğini gördüm.
“Orada oturan kişiye, BTI’da bir fırsat olduğunu ve bugün kayıt yaptırması gerektiğini söyle,” dedi Dr. Refaat, bu tuhaf etkileşimin ortasında kalmış ve şaşkın bir ifadeyle bakan Bay Said’e.
“Doktora, çok meşgul olduğum için bunu yapamayacağımı söyle,” diye cevap verdim.
Bunun üzerine Dr. Refaat doğrudan bana döndü. Biraz somurtarak şöyle dedi: “ ‘Sana bildiğimiz her şeyi öğrettik—ta ki sen, artık bizim bilgimize ihtiyacın olmadığını düşünecek kadar küstahlaşana kadar.’”
Büyük bir yanlış anlaşılma olduğunu fark ettim. “O zamanlar gerçekten katılamamıştım,” dedim, “ama keşke katılabilseydim. Siz benim hocamsınız ve başardığım her şeyin sebebisiniz.”
Gülümsedi. “Yetenekli öğrencilerime hak ettikleri fırsatları sunmayı severim. Şimdi eve git ve başvur. Başvuru bugün saat 16:00’da kapanıyor.”
Eve koştum ama başvuruyu yaparken form kapanmıştı. Dr. Refaat’a mesaj attım ve başka bir yanlış anlaşılmanın yaşanmaması için özür diledim.
Kısa süre sonra cevap verdi. “Tekrar başvur. Form açık.”
Formu özellikle benim için yeniden açmıştı. Yanlış anlaşılmaya rağmen, hâlâ en şefkatli profesörlerden biriydi.
“Farah cevap yazıyor”
Dr. Refaat’ın yazma dersi Eylül ayı sonlarında başlamıştı ve 7 Ekim 2023’te savaşın başlamasından sadece iki gün önce, bir Perşembe günü, hocamızla son dersimizi gerçekleştirdik. Ders, ulusal ve uluslararası haber yayınları için yazma, hikâye anlatımı ve özel haber yazımına giriş niteliğindeydi.
Grup yaklaşık 30 stajyerden oluşuyordu. Dr. Refaat, LCD projektörde bir dizi slayt gösteriyordu; bunların hepsi, yazar olarak ciddiye alınmak istiyorsak dijital bir ses sahibi olmanın ve kendi web sitelerimizi kurmanın önemi hakkındaydı. Öğrenmeye o kadar hevesliydim ki!
Pratik uygulama olarak bir WordPress sitesi kuracak bir gönüllü aradı. Ama kimse elini kaldırmadı. Tekrar sordu ve endişeyle gruba göz gezdirdi.
Genelde bu tür şeylerde gönüllü olmam, ama bu sefer elimi kaldırdım. Hocamın itibarını korumak ve ona desteğini karşılıksız bırakmamak istedim.
Bana web sitemin adını sorduğunda aklıma bir şey gelmedi, o da benim için bir isim seçti: “Adını ‘Farah Writes Back’ koyalım.”
Niyetim onun iyiliğine karşılık vermekti; oysa yine bana destek olan o oldu. Hatta kendi kitabının adını, “Gaza Writes Back”i, web sitemin adına da yansıtarak, benim de kendisi gibi başarılı olmamı istedi.
O Cumartesi günü, Dr. Refaat ile yapacağımız bir sonraki yazma dersine hazırlanmak için erken uyanmıştım ki, yakınlarda korkutucu hava saldırıları duyuldu. Annem Al-Jazeera kanalını açtı ve kanal, savaşın patlak verdiğini doğruladı.
Aynı gün, Dr. Refaat WhatsApp grubumuz aracılığıyla öğrencileriyle iletişime geçti. Olan biteni yazmamızı önerdi ve henüz uygun eğitimi almadığımız için bize yardım edeceğini söyledi.
Üç gün boyunca elektrik ve internet normal şekilde çalıştı; ancak dördüncü gün, İsrail İşgal Güçleri (IDF) Gazze Şeridi’ndeki elektrik, internet ve diğer tüm iletişim ağlarını kesti. Böylece Gazze Şehri’nin ötesindeki dünyayla bağlantımızı kaybettik.
Bir ömür sonra
Birkaç ay sonra — tarih Şubat 2024’tü, ama sanki bir ömür geçmiş gibi geliyordu — Ekim başından bu yana ilk kez, yakınlarda yaşayan arkadaşlarımdan birini ziyarete gittim.
Eskiden binaların bulunduğu sokaklarda yürüdüm; artık orada sadece devasa moloz yığınları vardı. Ben kırık kapılar ve paramparça pencereler arasında zikzaklar çizerek hayatımı tehlikeye atarken —ya da Gazzelilerin dediği gibi: “baḥutt rūḥi ʿala kaffī”— yani ruhumu avucuma koyarken, bombardımanlar devam ediyordu.
Hâlâ sağlam duran arkadaşımın evine vardığımda, beni kucaklayarak karşıladı. Konuşurken Dr. Refaat’ın adı geçti ve arkadaşım, ona ne olduğunu bilmediğimi fark etti. Tereddüt etti, ama kız kardeşi araya girip ona bana anlatması gerektiğini söyledi. Arkadaşım, bu korkunç haberin şokunu hafifletmek ve beni teselli etmek için bana tekrar sarıldı.
Sonra bana Dr. Refaat’ın 6 Aralık 2023’te İsrail füzeleriyle suikasta kurban gittiğini söyledi.
Kalbim sızladı ve gözyaşlarına boğuldum.
Birkaç gün sonra, kendimi daha sakin hissettiğimde, onunla ilgili hiçbir anıyı unutmaktan korkarak onun hakkında yazmaya başladım. Ve Temmuz 2024’te, Electronic Intifada’da ilk yazımı yayınladım. Yazı, Dr. Refaat hakkındaydı ve başlığı “Bunu Yapabilirsin. Kalbini Güçlendir” idi. Bu, öğrencilerini cesaretlendirmek için kullandığı pek çok sözden biriydi.
Şimdi ise, WANN, Electronic Intifada, Al-Jazeera English ve Mondoweiss için yazarak Dr. Refaat’ın “dijital bir sesin olsun” tavsiyesini yerine getirme yolunda ilerliyorum. Ancak onun vefatından bu yana bu hiç de kolay bir görev olmadı.
O zamanlar, ondan aldığım tek bir tavsiye bile beni kurtarmıştı; sadece adını anmak bile kapalı kapıları açmaya yetiyordu. Onun katkıları, benim gibi bir nesil Filistinli öğrenciyi ve yazar adayı gençleri şekillendirdi.
Gölgelerden bana destek olan, ikinci babam ve en büyük kaybım olan o kişiye, huzur içinde yatmasını diliyorum.
* Farah Samer Zaina, Gazze’de faaliyet gösteren bir Arapça-İngilizce çevirmen, içerik yazarı ve öğretmendir. Gazze İslam Üniversitesi’nden (GİÜ) İngiliz Edebiyatı bölümünden mezun olmuştur. Samer ve Diana Zaina’nın kızı olan Farah, Dr. Refaat Alareer’in öğrencisidir.
Gazze Uygulamalı Bilimler Üniversite Koleji’nde öğretim asistanı, IUG Sürekli Eğitim Dekanlığı’nda İngilizce eğitmeni ve IUG ile Act for Palestine’ın Dış İlişkiler programında çevirmen ve içerik yazarı olarak çalışmıştır. Öğrenciyken, Kadınlar ve Kapsayıcı Barış Festivali’nde ekip lideri olarak görev almıştır.
Yazıları Mondoweiss, Electronic Intifada ve Kuzey Gazze’deki diğer yayın organlarında yayımlanmıştır.
Farah’ın öğretime hazırlanma süreci, kitap okumak, araştırma yapmak, video ve film izlemek, kurslara katılmak ve yeni yetenekler keşfetmek yoluyla öğrenmekten ibarettir.
“Öğrenmenin ömür boyu süren bir süreç olduğuna inanıyorum,” diyor. “Edebiyatı seviyorum çünkü gerçekliği, hayatı, olayları, insanları ve çok daha fazlasını yansıtıyor.
“Yazıyorum çünkü kelimelerin gücü var.
“Hayatım boyunca Gazze’de yaşadım ve halkımın ve öğrencilerimin giderek daha dirençli hale geldiğini gördüm; onlarla gurur duyuyorum.”
