Prof. Junaid S. Ahmad’ın Middle East Monitor’de yayınlanan yazısı, Haksöz Haber tarafından tercüme edilmiştir.
Pakistan’ın iktidar çevrelerinin, Amerikan başkanlarının kalıtsal hükümdarlar olmadığını ve Kongre seçimlerinin sadece törensel birer rahatsızlık olmadığını keşfetmesi, son derece açıklayıcı bir durumdur. Mareşal Asim Munir, Şehbaz Şerif ve Asif Ali Zardari için Demokratların ara seçim zaferi, diplomatik bir utançtan çok daha fazlasını tehdit ediyor. Bu durum, Donald Trump’a olağanüstü bir özen göstererek elde ettikleri siyasi korumayı ortadan kaldırabilir ve dün övülen Washington bağlantılarını yarının Kongre soruşturmalarına dönüştürebilir.
Diplomatik zaferler yakında Kongre’nin delil dosyalarına dönüşebilir.
Trump’ın sevgisini, İslamabad’ın bu kadar çarpıcı bir öz saygı yoksunluğuyla kovalayan çok az hükümet vardır.
Özellikle Şerif, başkana dalkavukluğu neredeyse anayasal bir sorumluluk haline getirmiştir. Trump’ı Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterme konusundaki tekrarlanan coşkusu, sonuçları bu kadar grotesk olmasaydı siyasi bir komedi olarak nitelendirilebilirdi.
Görünüşe göre, Trump’ın İran’a karşı yürüttüğü yıkıcı savaş bile, Şerif’in destekçisine uluslararası barış sağlama dalında bir madalya kazandırma çabasını kesintiye uğratamadı. Belki de bir başka adaylık vakti çoktan gelmiştir; bu sefer, Trump’ın kendi partisinin muhteşem seçim hezimetini kurgulamadaki olağanüstü başarısını onurlandırmak üzere.
Ancak bu boyun eğme tiyatrosunun altında, çok daha çirkin bir siyasi girişim yatıyor.
Munir ve Şerif, Trump’a sadece yağ çekmekle kalmadılar. Onlar, Trump’ın ailesinin, iş ortaklarının ve siyasi çevresinin ticari çıkarlarıyla iç içe geçmiş bir diplomatik strateji oluşturdular. Trump ile bağlantılı World Liberty Financial’ın dahil olduğu kripto para düzenlemeleri, Powerus’un dahil olduğu askeri tedarik anlaşmaları, kritik maden girişimleri, gayrimenkul müzakereleri ve pahalı lobi faaliyetleri, Pakistan’ın Washington ile ilişkilerinin ne kadar derinlemesine kişiselleştirildiğini ve ticarileştiğini ortaya koyuyor.
Bu, sofistike bir devlet yönetimi değildi. Ulusal diplomasinin, siyasi erişim, özel mali çıkarlar ve başkanın kayırmacılığının hüküm sürdüğü bir pazara indirgenmesiydi.
Pakistan’ın iktidar sahipleri, Amerikan gücüne yakın olmayı, o güce sahip olmakla karıştırdılar. Bu siyasi yapının yozlaşması, belirli işlemlerin nihayetinde cezai kovuşturmaya konu olup olmadığı meselesiyle sınırlı değildir. Asıl skandal, kamu diplomasisinin özel ticari çıkarlar tarafından sistematik olarak kirletilmesidir.
Cumhurbaşkanının ailesine ait şirketler, yabancı hükümetlerle iş fırsatları peşindeyken aynı anda cumhurbaşkanının hoşgörüsünü de aradıklarında, ulusal politika ile özel çıkarlar arasındaki ayrım tehlikeli bir şekilde bulanıklaşır.
Şimdi de Kongre’nin denetimi altında kalma ihtimali, son derece rahatsız edici bir olasılık olarak karşımıza çıkıyor.
Demokratların Kongre’nin kontrolünü ele geçirmesiyle birlikte, Trump’ın ticari ilişkilerine yönelik soruşturmalar, yönetiminin İslamabad ile olan ilişkilerinin etrafındaki mali ve siyasi bağları ortaya çıkarabilir. Kripto para düzenlemeleri özellikle cazip hedefler oluşturuyor. Pakistan’ın iktidar çevrelerinin “başkanlık ayrıcalığı” olarak tanıttığı şey, Kongre müfettişleri belge ve açıklama talep etmeye başladığında pek de etkileyici görünmeyebilir.
Bu tür soruşturmaların ardındaki motivasyonların hepsinin de asil olduğu söylenemez. Demokrat Parti liderliğinin büyük bir kısmı, Trump’ın ticari ilişkilerini öncelikle ona azami siyasi zarar vermek amacıyla takip ediyor olabilir. Yabancı diktatörlüklerle geçmişte sergilediği uzlaşmacı tutum, bir gecede demokratik ilkelere dönüşeceğini pek akla getirmiyor.
Yine de, giderek daha iddialı hale gelen bir Demokrat yetkililer grubu, yürütme organındaki yolsuzluk, otoriter rejimlerle işbirliği ve Washington’un uluslararası çifte standartları konusunda gerçekten hesap sorulmasını istiyor. Senatör adayı Abdul El-Sayed’in Pakistan’daki askeri diktatörlüğe yönelik açık sözlü eleştirisi, bu daha ilkeli akımı yansıtıyor.
Partizanca fırsatçılık ile gerçek hesap sorma, ahlaki açıdan eşdeğer hale gelmeden bir araya gelebilir. Trump’ın yolsuzluğunu ortaya çıkarmaya kararlı Demokratlar, Pakistan’daki generallerin yurt içinde demokratik hesap verebilirliği ortadan kaldırırken uluslararası meşruiyetlerini güvence altına aldıkları mekanizmayı da ortaya çıkarabilirler.
Bu meşruiyet, Munir için vazgeçilmez olmuştur. Trump’ın coşkulu desteği, muhalefeti ezmekten, sivil otoriteyi altüst etmekten ve İmran Khan’a yönelik zulmü sürdürmekten sorumlu askeri kuruma siyasi saygınlık kazandırdı. Şerif sivil süslemeyi sağladı; Munir ise fiili gücü kullandı.
Washington meşruiyet sağladı. Rawalpindi boyun eğmeyi dayattı. Bedelini ise Pakistanlılar ödedi.
Bununla birlikte, Munir’in yakında terk edileceğini öngörmek tehlikeli derecede basitleştirici olur. Pentagon ve CIA’nın Pakistan ordusu ile olan ilişkisi, on yıllar boyunca değişen başkanlar, generaller ve hükümetlere rağmen ayakta kalmayı başardı. İstihbarat işbirliği, terörle mücadele ve bölgesel stratejik hesaplamalar, Trump’ın kişisel dostluklarından çok daha dayanıklı kurumsal ilişkileri sürdürmektedir.
Buna bağlı olarak Demokratlar, Pakistan’ın otoriter düzenini ayakta tutan askeri ilişkileri korurken Trump’ın ticari faaliyetlerini soruşturabilirler. Washington’un demokrasiye olan bağlılığı, stratejik çıkarlar gerektirdiğinde her zaman dikkate değer bir esneklik sergilemiştir.
Pakistanlılar da Kongre’nin denetimini demokratik özgürleşmeyle karıştırmamalıdır. Cumhuriyetçilerin hoşgörüsünün yerine Demokratların himayesini koymak, bağımlılık yapısını sadece yenilemekle kalacaktır. Gerçek egemenlik, Pakistanlılara karşı hesap verebilir bir anayasal hükümeti gerektirir; yöneticilerini denetleyen başka bir Amerikan siyasi grubu değil.
İktidar çevrelerinin temel hesap hatası, başkanla olan erişimi ulusal etkiyle, ticari yakınlığı stratejik etkiyle ve Trump’ın siyasi kaderini kendi kurumsal güvenliğiyle karıştırmak oldu.
Trump hâlâ başkan. Kongre’deki çoğunlukların değişmesi, Amerikan kurumlarının birdenbire vicdan sahibi olmasını sağlamayacaktır. Ancak siyasi risk dengesi değişmiştir. Ticari anlaşmalar açıklama gerektirebilir. Başkanla olan bağlantılar soruşturmacıların ilgisini çekebilir. Diplomatik zaferler siyasi yükümlülüklere dönüşebilir.
Belki de Şerif, Trump için bir Nobel Barış Ödülü adaylığı daha hazırlamalıdır. Başkanlık övgüsünü zaten bir yönetim felsefesine yükseltmiş olan Şerif, şimdi de kendi partisini reddetmeleri için Amerikan seçmenlerine ilham vermiş olması nedeniyle bu olağanüstü başarıdan dolayı hayırseverine adaylık verebilir. Hatta mütevazı bir ek istek de ekleyebilir: Trump’ın bir sonraki barış girişiminin, Kongre’deki soruşturmacıları, İslamabad’daki minnettar hayranlarını rahatsız etmemeleri için ikna etmesini içermesi.
Bu ironi olağanüstü. Pakistan’da demokratik hesap verebilirliği sistematik olarak ortadan kaldıran adamlar, şimdi Amerika’da bu sistemin çok daha az hoşgörülü yönlerini keşfedebilirler.
Ve Trump’ın Nobel Barış Ödülü kampanyası için o kadar çok siyasi sermaye harcayan Şerif, yakında kendini çok daha acil bir şey için kampanya yaparken bulabilir: Kongre’nin merhameti.
* Prof. Junaid S. Ahmad; Hukuk, Din ve Küresel Siyaset dersleri vermektedir ve Pakistan’ın İslamabad kentinde bulunan İslam ve Dekolonizasyon Araştırma Merkezi’nin (CSID) direktörüdür. Kendisi, Adil Bir Dünya için Uluslararası Hareket, Nekbe’den Kurtuluş Hareketi ve İnsanlığı ve Dünya Gezegenini Kurtarma Hareketi’nin üyesidir.
