Karam Nama / MEMO
Yıllardır hükümetler, elektrik şebekelerine, havalimanlarına, finansal sistemlere ve telekomünikasyon ağlarına yönelik siber saldırılara karşı hazırlık yapmaktadır. Varsayım oldukça açıktı: Siber savaş, ülkelerin işleyişini sağlayan altyapıyı hedef alacaktı.
Ancak Avrupa’daki süpermarketlerin soğutma sistemlerine yönelik son saldırılar, daha tedirgin edici bir olasılığı akla getiriyor. Siber çatışmanın bir sonraki cephesi, geleneksel anlamdaki kritik altyapı olmayabilir. Modern toplumların fazla dikkat çekmeden işleyişini sağlayan sayısız sıradan sistemler olabilir.
Bu durumda hedef, bir askeri tesis, bir bakanlık veya stratejik bir enerji varlığı değildi.
Hedef, sıradan bir buzdolabıydı.
Birkaç hafta içinde Fransa, Belçika, Lüksemburg ve İsveç’teki büyük perakendeciler, siber saldırıların sıcaklık kontrollerini bozması sonucu soğutma sistemlerinde aksaklıklar yaşandığını bildirdi.
Gıdaları korumak için tasarlanmış dondurucular, birdenbire bozulmaya neden olan araçlara dönüştü. İsveç’teki bir mağazada, dondurucu sıcaklıklarının soğuk hava deposundan çok pişirmeyle ilişkilendirilen seviyelere çıktığı bildirildi.
İlk bakışta bu hikâye neredeyse absürt görünüyor. Oysa stratejik önemi tam da bu absürtlükte yatıyor.
On yıllardır politika yapıcılar, ulusal kırılganlığı limanlar, boru hatları, demiryolu ağları, elektrik santralleri ve iletişim merkezleri gibi bariz hedeflerin güvenliği üzerinden ölçüyorlardı. Ancak modern toplumlar, giderek daha az dikkat çeken ikinci bir altyapı katmanına bağımlı hale geliyor. Bu sistemler elektrik üretmiyor, orduları hareket ettirmiyor veya finansal işlemleri gerçekleştirmiyor. Bunun yerine, depo otomasyonu, dijital envanter ağları, lojistik yazılımları, soğuk zincir depolama ve gıdaları üreticilerden tüketicilere ulaştıran birbirine bağlı teknolojiler aracılığıyla günlük yaşamı sessizce destekliyorlar.
Buzdolabı sadece bir belirtidir.
Asıl mesele, modern medeniyetin giderek genişleyen saldırı yüzeyidir.
Ekonomik kalkınmanın her aşaması, yeni türde güvenlik açıkları yaratır. On dokuzuncu yüzyılda, sanayi ekonomileri demiryollarına bağımlı hale geldi. Yirminci yüzyılda ise petrole ve elektriğe bağımlı hale geldiler. Yirmi birinci yüzyılda ise yazılıma bağımlı hale geldiler.
Bu bağımlılık genellikle teknolojik ilerleme olarak sunulur ve birçok açıdan da öyledir. Dijitalleşme verimliliği artırdı, maliyetleri düşürdü, izleme yeteneklerini geliştirdi ve tedarik zincirlerini dönüştürdü. Sorun şu ki, verimlilik ve dayanıklılık her zaman aynı şey değildir.
Mükemmel şekilde optimize edilmiş bir sistem, genellikle kırılgan bir sistemdir.
Avrupalı perakendecilere yönelik saldırılar bu paradoksu ortaya koymaktadır. Söz konusu soğutma sistemleri, sadece soğutma cihazları değildi. Bu sistemler, yazılım platformlarına, uzaktan izleme ağlarına, öngörücü bakım sistemlerine ve bulut tabanlı yönetim araçlarına bağlı daha geniş dijital ekosistemlerin bir parçasını oluşturuyordu.
Bu tür teknolojiler performansı artırabilir ve işletme maliyetlerini düşürebilir. Ancak aynı zamanda saldırılara açık yeni yollar da yaratırlar.
Geçtiğimiz on yıllarda bir dondurucu, mekanik bir arıza veya elektrik kesintisi nedeniyle çalışmaz hale gelirdi. Günümüzde ise, binlerce mil uzakta bulunan birinin yazılım ortamındaki bir güvenlik açığını keşfetmesi nedeniyle çalışmayabilir.
Bunun sonucunda ortaya çıkan zarar, çöpe atılan gıdaların çok ötesine uzanmaktadır.
Soğutma sistemleri geniş çapta arızalandığında, tüm tedarik zincirleri bu şoku üstlenir. Gıdalar imha edilmek zorundadır. Stoklar yenilenmelidir. Nakliye programları yeniden düzenlenmelidir. Sigorta maliyetleri artar. Üretim, depolama ve dağıtım için yatırılan kaynaklar boşa gider. Zaten enflasyonist baskılar ve gıda sistemleri üzerindeki artan yükün damgasını vurduğu bir dönemde, bu tür kayıplar teknik bir rahatsızlıktan çok daha fazlasıdır. Bunlar ekonomik yıpranmayı temsil eder.
Bu ağlarda meydana gelen bir aksaklık, şehirleri karanlığa gömmekle kalmayacaktır. Politik açıdan daha etkili bir sonuç doğurabilir: sürtüşme, israf, kıtlık, enflasyonist baskı ve halkta endişe oluşturmak.
İşte bu tür olayları stratejik açıdan önemli kılan da budur.
Geleneksel savaş, rakibin kapasitesini yok etmeyi amaçlar. Modern siber savaş ise giderek güveni sarsmayı hedeflemektedir.
En etkili saldırı, mutlaka en büyük fiziksel yıkıma yol açan saldırı değildir. Vatandaşları, kendilerini çevreleyen sistemlerin güvenilmez olduğuna kademeli olarak ikna eden saldırı da etkili olabilir. Ne de olsa güven, ekonomik bir varlıktır. Temel sistemlere duyulan güven zayıflamaya başladığında, sonuçlar asıl hedefin çok ötesine yayılabilir.
Güvenliği ihlal edilmiş bir buzdolabı, bir hükümeti deviremez.
Binlerce sıradan sisteme yayılmış binlerce güvenlik açığı ise bambaşka bir konudur.
Bu daha geniş kapsamlı eğilim, teknolojik gelişimin kendisinin gidişatı hakkında rahatsız edici bir soruyu gündeme getiriyor.
Yarım asırdan fazla bir süre önce, Alman asıllı İngiliz ekonomist E. F. Schumacher, “Küçük Güzeldir” (Small Is Beautiful) adlı kitabında, teknolojinin gelişmişlik derecesine göre değil, uygunluğuna göre değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştu. Ona göre en iyi teknoloji, mutlaka en gelişmiş olanı değildir. En iyi teknoloji, amacına en uygun olandır.
Bu görüş, yapay zekâ çağında giderek daha da anlamlı hale geliyor.
Yapay zekâ etrafında dönen tartışmalar genellikle dramatik senaryolara yöneliyor: otonom silahlar, varoluşsal riskler, kitlesel otomasyon ya da süper zeki makineler. Oysa daha acil olan sorun, çok daha az göze çarpan bir nitelikte olabilir. Modern toplumlar, bağlantılılığı, otomasyonu ve akıllı sistemleri ekonomik yaşamın neredeyse her alanına entegre ediyor; bunu yaparken de ek karmaşıklığın dayanıklılığı gerçekten artırıp artırmadığını sıklıkla sorgulamadan.
Sorun, yapay zekânın kendisi değil. Yapay zekâ, tıp, bilimsel keşifler, lojistik ve enerji yönetimi alanlarında şüphesiz derin ilerlemeler sağlayacaktır.
Asıl mesele, her sistemin sırf daha akıllı hale geldiği için daha iyi olacağı varsayımıdır.
Hayat kurtaran ilaçların geliştirilmesi ile bir süpermarket dondurucusunun sıcaklığının yönetilmesi arasında bir yerde, politika yapıcıların, mühendislerin ve şirket yöneticilerinin daha sık sorması gereken bir soru yatıyor:
Aslında hangi sorunu çözmeye çalışıyoruz?
Avrupa’daki soğutma sistemlerine yönelik saldırıların ortaya koyduğu en önemli soru, hackerların buzdolaplarına nasıl ulaştıkları değildir. Asıl soru, buzdolaplarının savaş alanının bir parçası haline geldiği bir dünyayı neden yarattığımızdır.
Çünkü sıradan nesneler stratejik hedefler haline geldiğinde, siber çatışma altyapının ötesine geçmiştir.
Günlük hayata girmiştir.
* Karam Nama, İngiliz-Iraklı bir gazeteci ve yazardır. Londra merkezli Al-Arab gazetesinde genel yayın yönetmenliği görevini üstlenmiştir. “Unlicensed Weapon: Donald Trump, a Media Power Without Responsibility” ve “The Sick Market: Journalism in the Digital Age” dâhil olmak üzere altı kitap yazmıştır. Son kitabı ise “The False Promise: Don’t Ask AI for What You Don’t Deserve”dir.
