"Ey Harun" demişti. "Onların saptıklarını gördüğün zaman seni (onlara müdahale etmekten) alıkoyan neydi?" "Niye bana uymadın, emrime baş mı kaldırdın?" (Taha:92-93)

Hz. Musa, kavmi ile konuşup onları, sapıklığa düştüklerinden dolayı azarladıktan sonra kardeşi Harun´a yönelmiş ve ona: "Bunların, Allah´ın dinin­den ayrılıp buzağıya taptıklarını gördüğün halde bana tâbi olmana mâni neydi Yoksa emrime karşı mı geldin " dedi.

Görüldüğü gibi, Hz. Musa, Hz. Harun´u kendisine itaat etmemekle suçla­maktadır. Halbuki Hz. Harun buzağıya tapanları uyarmıştı. O halde, Hz. Musa onu neden bu şekilde suçluyor

Abdullah b. Abbas diyor ki: "Hz. Musa, kardeşi Hz. Harun'un, buzağıya tapmayanlarla birlikte, buzağıya tapanları bırakıp peşinden gelmeleri icabettiğine işaret etmekte ve bu sebeple de Hz. Harun'u suçlamaktadır. Hasan-ı Basri di­yor ki: "Hz. Musa kardeşi Harun´un, buzağıya taparak sapıklığa düşen İsrailoğullarını düzeltmesi gerektiğine işaret etmiştir. Bu sebeple "Neden vazifeni yap­madın Yoksa emrime isyan mı ettin " demiştir.

Ey Harun, onların sapıklıklarını gördüğün zaman, onlar böyle seni dinlemeyip buzağıya tapınma sapıklığına düşünce niye arkamdan gelip bana haber vermedin?

Niçin iman edenlerle birlik olup bu sapıklarla savaşmadın? Niye ben varken yapacaklarımı sen yapmadın? Benim emrime isyan mı ettin? Bu arada Mûsâ (a.s) kardeşinin sakalından tutar. Şiddetle silkeler.

BASAİRUL KUR’AN

İşte Zemahşerî’nin bu ayetlere dair temel yaklaşımları:

Zemahşerî 92. Ayetteki Hz. Musa’nın "seni ne engelledi" ifadesine odaklanır.

Sorumluluk ve Otorite: Musa, Harun’u kendi yerine halife (vekil) olarak bırakmıştı. Zemahşerî’ye göre Musa’nın buradaki hiddeti, "Benim sana verdiğim talimatı uygulamaktan seni alıkoyan nedir?" sualidir.

Müdahale Biçimi: Zemahşerî, Musa’nın Harun’dan beklediği şeyin sadece nasihat olmadığını, gerekirse müdahale ederek bu sapkınlığın önüne geçmesi gerektiğini ima ettiğini savunur.

93. Ayet: "Bana uymaktan (seni ne alıkoydu)? Yoksa emrime karşı mı geldin?"

Bu ayet, diyaloğun en can alıcı ve sert kısmıdır. Zemahşerî burada şu nüansları öne çıkarır:

1. "Bana Uymak" (En lâ tettebianî)

Zemahşerî’ye göre buradaki "bana uymak" ifadesi iki şekilde yorumlanabilir:

Mekânsal Takip: "Neden peşimden gelip durumu bana haber vermedin?"

Yöntemsel Takip: "Benim batıla karşı takındığım tavrı neden takınmadın, neden benim yolumdan gitmedin?"

2. İtaatsizlik Suçlaması

"Emrime karşı mı geldin?" sorusunda Zemahşerî, Musa’nın "Sana onlara sahip çıkmanı ve ıslah edici olmanı söylemiştim" hatırlatmasına vurgu yapar. Ona göre Musa, Harun’un sessiz kalmasını veya engel olamamasını bir tür "emir komuta zincirinde kırılma" olarak değerlendirmiştir.

3. Belagat ve Dil İnceliği

Zemahşerî, Hz. Harun’un suçsuz olduğunu ancak Hz. Musa’nın "Allah için duyduğu öfkenin" (gayretullah) onu bu kadar sert konuşmaya ittiğini belirtir. Harun’un buradaki pozisyonunu savunurken, onun aslında fitne çıkmasından ve İsrailoğulları’nın tamamen bölünmesinden korktuğu için beklediğini, Musa’nın ise bunu "pasiflik" olarak yorumladığını ifade eder.

Özetle Zemahşerî der ki: Musa’nın bu çıkışı, bir kardeş kavgası değil; dinin aslına (tevhîd) yönelik bir saldırı karşısında, emanetçi olan liderin (Harun) gösterdiği reflekse dair bir sorgulamadır. Musa’nın sakal ve saçtan tutma eylemi (A'râf suresiyle paralel) bu ayetlerdeki sorunun ciddiyetini ve Musa’nın celalli tabiatını yansıtır.

EL KEŞŞAF TEFSİRİ