Göklerde ve yerde bulunan hiçbir kimse yoktur ki (Kıyamet gü­nü) rahman olan Allah´ın huzuruna bir kul olarak çıkmasın. Şüphesiz Allah, onları ilmiyle kuşatmış, kendilerini ve yaptıkları­nı bir bir saymıştır. Kıyamet günü onların her biri Allah´ın huzuruna tek başına çıka­caktır. Meryem 93-94-95

Andolsun ki Allah; onların adedini bilmiş, ilmiyle, kudretiyle kullarının tamamını kuşatmıştır. Göklerde ve yerde olan hiçbir şey O’nun ilminden gizli kalamaz. 

İnsanların, yaratıklarının ihtiyaçlarını en güzel bilen Allah’tır. Onların nasıl yaşamaları gerektiğini, hayatlarını nasıl tanzim etmeleri gerektiğini, hangi kurallara uymaları gerektiğini en iyi bilen Allah’tır. Yâni kullarına nasıl bir kitap göndereceğini, nasıl bir sistem göndereceğini, onları nelerle sorumlu tutacağını en güzel bilen Allah’tır. O’nun emirleri, Onun kanunları bir ilme ve hikmete dayanmaktadır. Onda yanlışlık, onda yanılma kesinlikle yoktur. O Allah ki insanların sadece eylemlerini, amellerini değil aynı zamanda niyetlerini de bilmektedir. 

Herkes yalnız başına gelecektir Onun huzuruna. Tek başına hesaba çekilecektir. 
     

BASAİRUL KUR’AN

Zemahşerî, meşhur tefsiri el-Keşşâf'ta Meryem Suresi'nin bu ayetlerini, Allah'ın birliği (tevhid) ve O'nun her şeyi kuşatan mutlak hâkimiyeti çerçevesinde açıklar. 

​İşte Zemahşerî’nin perspektifiyle bu üç ayetin açıklaması:

​Meryem 93: Kulluk ve Boyun Eğme

​Zemahşerî burada "Rahman’a kul olarak gelmek" ifadesini, mülkiyet ve zorunlu boyun eğiş üzerinden açıklar:

​İstisnasız Mülkiyet: Göklerde ve yerde kim varsa (melekler, insanlar, cinler), hepsi Allah’ın mülkü altındadır. Zemahşerî’ye göre kul (abd), sahibinin tasarrufu altında olandır.

​Zorunlu Teslimiyet: Kıyamet günü hiç kimse bir "evlat" veya "ortak" sıfatıyla değil, efendisine karşı en aşağıda duran bir kulun tevazusuyla O’nun huzuruna çıkacaktır. Bu, Hristiyanların veya müşriklerin uydurduğu "yakınlık" iddialarını kökten çürütür.

​Meryem 94: Sonsuz İlim ve İhata

​Zemahşerî bu ayetteki "ihsâ" (saymak) ve "add" (adetleme) kelimeleri arasındaki nüansa dikkat çeker:

​Tam Kuşatma: Allah, yarattıklarının sadece toplam sayısını değil, her birinin özelliklerini, durumlarını ve amellerini tek tek bilir. Hiçbir şey O’nun bilgisinden kaçamaz.

​Düzen ve Kontrol: Zemahşerî der ki; "saymak" tabiri, Allah'ın kulları üzerindeki tam hakimiyetini ve kimsenin kalabalıklar içinde kaybolup hesaptan kaçamayacağını temsil eder. Her varlık, O’nun katında bir "numara" veya "kayıt" gibidir; her şeyi yerli yerince yapmıştır.

​Meryem 95: Kıyametteki Yalnızlık

​Bu ayetin tefsirinde Zemahşerî, insanın dünyadaki dayanaklarından kopuşunu vurgular:

​"Ferd" Olmak: İnsanlar dünyaya bir aile, kabile veya topluluk içinde gelseler de, Allah’ın huzuruna ne bir yardımcı, ne bir aracı ne de bir mal varlığı ile çıkabileceklerdir.

​Yapay Bağların Kopuşu: Zemahşerî, müşriklerin "ilahlarımız bize şefaat edecek" veya "soyumuz bizi kurtaracak" şeklindeki yanlış inançlarına karşı, "ferd" (tek başına) kelimesinin bu sahte umutları paramparça ettiğini belirtir.

​Zemahşerî'nin Genel Değerlendirmesi

​Zemahşerî bu ayet grubunu tefsir ederken şu mantıksal silsileyi kurar:

​Eğer her şey O'nun kuluysa, kuldan evlat olmaz.

​Eğer her şey O'nun tarafından tek tek sayılıp biliniyorsa, hiçbir varlık O'ndan bağımsız hareket edemez.

​Eğer herkes huzura tek başına gelecekse, sorumluluk tamamen bireyseldir.

​Özetle: Zemahşerî'ye göre bu ayetler, yaratıcı ile yaratılan arasındaki keskin sınırı çizer. Allah; mutlak malik ve her şeyi bilendir, geri kalan her şey ise O'nun tasarrufu altında olan birer "ferdi" kuldur.
       

KEŞŞAF TEFSİRİ