“İnsan, aceleci bir tabiatla yaratılmıştır. Yakında size delillerimi göstereceğim. Onları benden acele istemeyin.” (Enbiya: 37)

Acelecilik insanın tabiatında ve yapısında vardır’. Her zaman bulunduğu anın ötesine gözlerini diker, onu ele geçirmek ister. Aklına gelen her şeyin o anda gerçekleşmesini ister. Zararına da olsa, kendisine karşı da olsa söz verilen her şeyin hemencecik meydana gelmesini ister. Allah’a bağlanmadığı, O’na dayanıp güven duymadığı, gerçekleşmesi için aceleye kapılmadan Allah’a dayanmadığı sürece bu özelliğini korur. Çünkü iman; bağlılıktır, sabır ve güvendir.

İşte Rabbimizin buyurduğu gibi her zaman, her işimizde acele ediyoruz değil mi? Meselâ istiyoruz ki insanlar hemen kurtuluversinler.  Anlattığımız insanlar acele ve kolayca değişsinler. Veya dünyada yaptığımız kulluklar, iyilikler karşılığında acele mükafat bulalım. Dünyada acele zafer elde edelim. Bu ayette aceleden yana olmamızın anlamsızlığı anlatılıyor.  Dünya konusunda aceleci olmayacağız, ama âhireti kazandıracak bir konuda aceleci olacağız. Çünkü bakıyoruz ki Kur’an’da ve sünnette pek çok yerde hayır konularda acele etmemizin istendiğini görüyoruz. Hayırda acele edin diyor Allah’ın Resûlü. Öyleyse bize âhireti kazandıracak bir hayırda acele edeceğiz. Ama dünya konularında acele etmeyeceğiz.

Acele etmeyin, biz size âyetlerimizi göstereceğiz. Siz acele etseniz de Allah acele etmezdi ki. O’nun kimseden ne bir korkusu, ne de bir çekinmesi yoktur.

BASAİRUL KUR’AN

Zemahşerî’nin bu ayete yönelik tefsirinde öne çıkan temel noktalar şunlardır:

1. "Aceleden Yaratılmak" İfadesinin Mecazi Anlamı

Zemahşerî, "İnsan aceleden yaratılmıştır" (Hulikal-insânu min 'acel) ifadesindeki edebi sanata dikkat çeker. Ona göre bu ifade mübalağalı (abartılı) bir mecazdır.

Bir insanın bir vasıfla çok aşırı derecede donatıldığını anlatmak için Araplar "Sen adeta keremden/cömertlikten yaratılmışsın" veya "O, bütünüyle bir oyundan ibarettir" gibi ifadeler kullanırlar.

Zemahşerî, buradaki amacın insanın fıtratındaki, yapısındaki aceleciliğin ve sabırsızlığın ne kadar baskın olduğunu vurgulamak olduğunu söyler. Yani insan adeta "acele" maddesinden yoğrulmuş gibi sabırsız bir varlıktır.

2. Ayetin İniş Sebebi ve Müşriklerin Psikolojisi

Zemahşerî, ayetin hitap ettiği ilk kitlenin Mekke müşrikleri olduğunu belirtir. Müşrikler, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) uyardığı azabın bir an önce gelmesini isteyerek alay ediyorlardı ("Eğer doğru söylüyorsan bu azap ne zaman?" diyerek).

Ayetteki acelecilik, müşriklerin küfür ve inkardaki inatlarını, azabı hafife alarak bir an önce istemelerini ifade eder.

İnsanın fıtri bir özelliği olan acelecilik, burada müşriklerin inkarcı psikolojisi üzerinden somutlaşmaktadır.

3. "Ayetlerimi Size Göstereceğim" (Se-ürîkum âyâtî)

Zemahşerî, buradaki "âyât" (ayetler/alametler) kelimesini iki şekilde yorumlar:

Dünyevi Azap ve İntikam: Allah’ın inkarcılara vadettiği ve onların aceleyle istediği dünyevi cezalandırmalardır (Bedir Savaşı'ndaki mağlubiyet gibi).

Mucizeler ve Kudret Delilleri: Gelecekte gerçekleşecek olan ve İslam'ın zaferini ilan eden ilahi işaretlerdir.

Zemahşerî, ayetin sonundaki "Benden acele istemeyin" (felâ testa'cilûn) kısmını ise ilahi bir uyarı ve tehdit olarak okur: * Azap zaten kaçınılmazdır ve vakti geldiğinde mutlaka gerçekleşecektir, dolayısıyla bunu aceleyle istemenin onlara hiçbir faydası yoktur.

EL KEŞŞAF TEFSİRİ