"Eğer birşey yapacaksanız onu yakın da İlahlarınıza yar­dım edin."

Kavmi: "Eğer birşey yapacaksanız onu yakın da İlahlarınıza yar­dım edin." dediler. Enbiya / 68

Evet hak karşısında, hakkı ortaya koyan Allah elçisi karşısında kâfirlerin, müşriklerin başka yapabilecek bir şeyleri yoktur. Asmak, kesmek, öldürmek, susturmak, hapse atmak, tehdit etmek, korkutmak, ürkütmek. Diyorlar ki: Yakın onu ve İlâhlarınıza yardım edin.

İbrahim’e ve onun getirdiği mesaja aldırış etmeden hayatınıza devam edin. İlâhlarınıza bağlılık konusunda direnin. İlâhlarınıza sahip çıkarak yardım edin. Eğer siz İlâhlarınıza sımsıkı sarılırsanız, o peygamberin size karşı yapabileceği bir şey yoktur diyorlar.

Evet onların tümünün egemenliğini reddedip, sadece Allah’ın egemenliğini savunan İbrahim (a.s)’a karşı putlarına yaptığına misilleme olarak onu yakmayı öğütlüyorlar. Dağlar gibi ateş hazırlanır. Halk toplanır. O anda yeryüzünün en büyük olayı gerçekleşiyordu. Mezopotamya’nın Ur şehrinde dünyanın en büyük hadisesi gerçekleşecekti. Materyalist tarihin, putçu tarih kitaplarının unuttuğu, göz ardı ettiği, tek kelime, tek cümle bile söz etmediği bir hadise gerçekleşecekti. Yalancı tarihin, kendisini yıkacağından korktuğu için söz etmekten kaçındığı yeryüzünün en büyük hadisesi.

Yalancıdır tarih. Meselâ Mısır tarihinden söz edilir, ama hiçbir an, bir satır bile olsa, Mısır’ı Mısır yapan Hz. Yusuf’tan, Hz. Mûsâ’dan söz edilmezse yalancı değil de nedir bu tarih? Veya genel tarihten, insanlık tarihinden söz edilir, ama bu tarihin baş imâmları, baş mimarları olan peygamberlerden bir satır bile söz edilmezse, peygambersiz bir insanlık tarihi gündeme getirilirse baştan sona yalan değil de nedir?
Evet ateş yakılıyor, halk hazır, toplumun kıralı hazır. Ve Allah’ın elçisi Hz. İbrahim uzaktan bile yaklaşılamayacak derece yanan dağlar gibi ateşin içine atılarak cezalandırılacak.

Süddî diyor ki "Hz. İbrahim´e karşı çıkan kavim, bu sözleri üzerine Hz. İbrahim´i bir eve hapsettiler. Çevreye çokça odun yığdılar. Herkes odun taşımak için yarış ediyordu. Öyle ki hasta bir kadın, iyileştiği takdirde İbrahim´i yakmak için odun taşıyacağını adıyordu. Yığılan odunu tutuşturdular. Daha önce misli görülmemiş bir ateş meydana getirdiler. Bir kişinin telkiniyle Hz. İbrahim´i mancınığa koyarak ateşin içine attılar. Hz. İbrahim ise "Allah bana yeter o ne güzel vekildir." diye dua ediyordu.

Evet bir meydanda halk hazır, kral hazır, askerleri hazır, İbrahim (a.s) da hazır. Ve bakın Rabbimiz ateşe şu emri veriyor:

BASAİRUL KUR’AN

Fahruddin er-Râzî’nin bu ayetle ilgili izahlar şunlardır:

​1- ​Râzî, Hz. İbrahim’in (a.s.) putları kırmasından sonra kavmiyle girdiği münazarada mantıklı ve ikna edici deliller sunduğunu, kavminin ise fikren ve ahlaken hüccetsiz (delilsiz) kaldığını belirtir.

​Batıl ehli, akıl ve delil karşısında mağlup olunca son çare olarak kaba kuvvete, şiddete ve ateşe başvurmuştur.
​Hakikate karşı argüman üretemeyenlerin sığınağı her zaman tehdit ve baskı olmuştur.

​2. "Tanrılarınıza Yardım Edin" İfadesindeki İroni ve İllüzyon

​Râzî, bu cümledeki mantık çelişkisine dikkat çeker:

​Kendi kendilerini bile korumaktan aciz olan, kırıldıklarında ses çıkaramayan ve Hz. İbrahim'e engel olamayan nesnelere "tanrı" denmesi, üstelik aciz insanların bu "tanrılara yardım etmeye" çağrılması batıl inancın ne kadar büyük bir cehalet ve çelişki üzerine kurulu olduğunu gösterir.

​3- ​Âyette geçen “İn kuntum fâ'ilîn” (Eğer yapacaksanız / yapacak gücünüz varsa) ifadesi hakkında iki temel yorum yapılır:

​İntikamda Aşırılık: "Eğer ilahlarınızın intikamını almak ve onlara gerçekten hizmet etmek istiyorsanız, yapabileceğiniz en ağır ceza onu yakmaktır."

​Çaresizlik ve Kararsızlık: Hz. İbrahim’in ezici üstünlüğü karşısında ne yapacaklarını bilemeyen kavmin yaşadığı tereddüt ve şaşkınlığın dışa vurumudur.

TEFSİRİ KEBİR