Bu ayetle hitap tüm insanlaradır ve şu anlama gelir: "Ey insanlar, aslında siz bir tek topluluksunuz (ümmet), bir tek dininiz var ve bütün peygamberler aynı imanı tebliğ etmişlerdir. O da şudur: "Bütün insanların Rabbi Allah'dır. O halde insanlar sadece O'na ibadet etmelidirler"
Daha sonraları sayısız topluluk (ümmet) ve dinler ortaya çıkmıştır. Bu nedenle şu peygamber şu dinin, bu peygamber öbür dinin kurucusudur, diye belirlemelerde bulunmak tamamen yanlıştır. Zaman içinde çeşitli dönemlerde birçok dinin ortaya çıkmış olması, bu farklılıkları peygamberlerin meydana getirdiğini göstermez. Şu bir gerçektir ki, Allah'ın Rasulleri'nin farklı dinler icat etmiş ve kendilerine inananlara Allah'tan başkalarına tapmalarını öğretmiş olması imkansızdır.
Peygamberlerin tek bir ümmet olmasına, peygamberlerin insanlara sundukları mesajların temel dayanakları bir olmasına rağmen, peygamberleri izleyenler birbirleri ile ilişkilerini koparmış, herbiri bir tarafa çekilmiştir. Aralarında tartışmalar baş göstermiş, birçok konuda görüş ve inanç ayrılığına düşmüşler, aralarında bitmez tükenmez bir düşmanlık, bir kin almış yürümüştür. Bütün bunlar, aynı peygamberi izleyen toplumlar arasında meydana gelmiş, bu toplumlar inanç sistemi adına birbirlerini öldürecek duruma gelmişlerdir. Oysa inanç sistemi birdir. Bütün peygamberlerin ümmeti bir tek ümmettir.
Bunlar dünyada birbirleri ile ilişkilerini koparmışlar. Ama ahirette topluca Allah’ın huzuruna dönecekler.
“Ama hepsi sonunda bize döneceklerdir.”
Çünkü dönüş sadece O’nadır. Onları hesaba çekecek O’dur. Doğru yolda ya da sapıklıkta oluşlarını O bilir.
FİZİLALİL KUR’AN
İbn Kesîr’in bu ayete dair tefsirindeki öne çıkan vurgular şunlardır:
1. Peygamberlerin Ortak Davetinden Sapma
İbn Kesîr, bir önceki ayette (92. ayet) yer alan "Şüphesiz bu sizin ümmetiniz (dininiz) tek bir ümmettir..." ifadesini hatırlatarak başlar. Bütün peygamberlerin ortak dininin İslam ve Tevhid olduğunu, ancak milletlerin ve insanların zamanla bu tek hak dinden saptıklarını belirtir.
Ayetteki "Din işlerini parçaladılar" ifadesini, insanların birleşmesi gereken bu tek din üzerinde anlaşmazlığa düşerek fırkalara, gruplara ve farklı mezheplere/inançlara ayrılmaları şeklinde açıklar.
2. Hristiyan ve Yahudilerin Bölünmesine Atıf
İbn Kesîr tefsir metodolojisi gereği ayeti diğer ayetler ve hadislerle destekler. İnsanların dinlerini parça parça edip her grubun kendi elindekiyle övünmesini (Mü'minûn Sûresi 53. ayet ve Rûm Sûresi 32. ayet ile paralellik kurarak) Yahudi ve Hristiyanların peygamberlerinin ardından düştükleri ihtilaflarla örneklendirir. Her bir topluluk kendi uydurduğu yola tabî olmuş ve ümmet birliği bozulmuştur.
3. Ayetin sonundaki "Hepsi bize döneceklerdir" kısmını ahiretteki mutlak adalet ve hesap günüyle açıklar.
İbn Kesîr’e göre bu ifade açık bir uyarıdır: Dünyada dinlerini parçalayan, hak yoldan ayrılıp batıl fırkalara bölünen veya hakikate karşı çıkan kim olursa olsun, Kıyamet günü Allah'ın huzuruna gelecektir.
Allah, dünyada ne yaptıklarını, hangi konuda ayrılığa düştüklerini tek tek ortaya koyacak ve herkese ameline göre —ister azap ister mükâfat— hak ettiği karşılığı tam olarak verecektir.
Özetle İbn Kesîr; ayeti Kur'an'ın Kur'an'la tefsiri çerçevesinde ele alarak, insanoğlunun tevhid birliğini bozup fırkalara ayrılmasının acı sonucunu ve ahirette kaçınılmaz bir hesapla karşılaşacağını vurgular.
İBNİ KESİR TEFSİRİ
