قَالَ اَلْقِهَا يَا مُوسٰى ﴿١٩﴾

19- Allah: "At onu ey Musa." dedi.

فَاَلْقٰيهَا فَاِذَا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعٰى ﴿٢٠﴾

20- Böylece, o da onu attı; (bir de ne görsün) o hemen hızla koşan (kocaman) bir yılan (oluvermiş).

قَالَ خُذْهَا وَلَا تَخَفْ۠ سَنُع۪يدُهَا س۪يرَتَهَا الْاُولٰى ﴿٢١﴾

21- Bunun üzerine Allah şöyle dedi: "Al onu. Korkma. Biz onu, eski haline döndüreceğiz.

Olağanüstü bir mucize oldu. Canlanma mucizesi meydana geldi. Çünkü cansız değnek, yerde sürünen bir yılana dönüşmüştü. Oysa nice milyonlarca ölmüş ya da değnek gibi aslında cansız bir cismi oluşturan zerre her an canlı hücreye dönüşüyor. Fakat bu sayısız olaylar insanlara, Hz. Musâ’nın değneğinin yerde sürünen bir yılana dönüşmesi gibi çarpıcı gelmiyor. Çünkü insan, algılarının,duyu organlarının ve somut deneyimlerinin tutsağıdır. Düşüncelerinin çerçevesi duyu organlarının algılarını fazla aşmaz. Bir değneğin sürüngen bir yılana dönüşmesi; gözlerine çarpıcı gelen somut bir olaydır, bu yüzden sarsıcı bir şekilde dikkatini çeker.

Allah Teala, Hz. Musa´nın sağ elinde bulunan kuru âsâda mucizeler göstererek Hz. Musa´ya, onu yere atmasını emretmiş bunun üzerine âsâ hareket eden bir yılan haline gelmiştir. Hz. Musa bir insan olarak bunu görünce âsânın bu halinden korkmuş ve geri dönüp kaçmaya başlamıştır. Bunun üzerine Allah Teala Hz. Musa´ya, kaçmamasını, âsânın tekrar eski haline döneceğini bildir­miştir.

Evet, mucize meydana geldi ve Hz. Musâ’nın bundan ödü koptu, müthiş bir korkuya kapıldı. Devam edelim:

“Allah dedi ki; Al onu yerden; korkma, biz onu eski haline dönüştüreceğiz.”

Yani onu tekrar değnek haline getireceğiz.

Buradaki ayetler, başka bir surede hikâyenin bu noktasında yeralan ayrıntıya değinmiyor. (Neml Suresi, 10) O surede Hz. Musa’nın sürünen yılanı görünce “arkasına bakmadan dönüp kaçtı”ğı belirtilmişti. Burada Hz. Musa’nın kapıldığı korkuya sadece dolaylı bir şekilde değinmekle yetinilmiştir. Çünkü bu surenin egemen motifi, güven ve huzur motifidir ve bu motifin üzerine korku, seğirtme, uzağa kaçma gibi hareketlerin gölgesi düşürülmek istenmemiştir.

 FİZİLALİL KUR’AN

Tefsir-i Kebir’e Göre Ayetlerin Açıklaması
​Râzî, bu sahnede birkaç temel hikmet üzerinde durur:

​1. "At" Emrinin Hikmeti
​Râzî’ye göre Allah’ın Hz. Musa’ya elindeki asayı atmasını emretmesinin sebebi, mucizeyi doğrudan göstermekten ziyade Musa’yı bu büyük değişime hazırlamaktır.  Eğer asa, Musa’nın elindeyken aniden yılana dönüşseydi, korkusu çok daha şiddetli olabilir ve fiziksel olarak zarar görebilirdi.

​Yere atma emri, mucize ile Hz. Musa arasında bir mesafe bırakarak onun olayı gözlemlemesine imkan tanımıştır.

​2. Maddenin Hakikati ve İlahi Kudret

​Asanın (cansız odun) bir anda canlı, hareket eden bir varlığa dönüşmesi, Allah’ın "Kadir" sıfatının ve maddeler üzerindeki mutlak hakimiyetinin delilidir.

​İstihale (Dönüşüm): Normalde bir ağaç dalının yılana dönüşmesi için binlerce yıllık bir çürüme, toprağa karışma ve yeniden canlanma süreci gerekir. Allah, bu ayetle "zaman" unsurunu aradan çıkararak dilediği formu dilediği anda yaratabileceğini göstermiştir.

​3. "Hayye" ve "Sa'y" Kavramları
​Ayet metnindeki "Hayyetün tes'â" (koşan/hareket eden bir yılan) ifadesi üzerinde Râzî titizlikle durur:

​Hayye: Dirilik ve canlılık alametidir.

​Sa'y: Sadece hareket etmek değil, bir amaç doğrultusunda hızlıca ilerlemek demektir.
Râzî der ki; asanın sadece şekli değişmemiş, ona tam bir hayatiyet, irade ve hız da verilmiştir. Bu, sihirbazların göz boyamasından farklı olarak, asanın zatının/özünün değiştiğinin kanıtıdır.

​Korkunun Yenilmesi: Musa (a.s) önce korkmuş, ancak Allah’ın "Korkma" hitabıyla teskin edilmiştir. Bu, kulun Allah’a olan güveninin (tevekkül), en büyük korkuları (yılan/ejderha) bile dize getireceğine işarettir.

TEFSİR-İ KEBİR