PHP saldırıları, yapay zekâ yasakları üzerinden “yeni-sömürgecilik ve broligarşi”
Prof. Dr. İsmail Ermağan / Star Açık Görüş
Bir yazılım açığı dünyayı alarma geçirebilir mi? İngiltere'den Japonya'ya veya dünyanın farklı bir noktasına uzanan-uzanabilecek gelişmeler bize artık bu sorunun cevabının evet olduğunu gösteriyor. İnternet sitelerinin erişime kapatılması, kamu kurumlarının sunucularını dış dünyaya kapatması ve güvenlik önlemlerinin artırılması, dijital dünyanın ne kadar kırılgan bir zeminde ilerlediğini bir kez daha ortaya koydu.
Olayların merkezinde PHP adı verilen yazılım altyapısında tespit edilen güvenlik açıkları bulunuyor. Kişisel verilerden kamu kayıtlarına, kurumsal sistemlerden kritik altyapılara kadar geniş bir alan tehdit altında kalabiliyor.
Wordpress kullanımlarının da etkisiyle yüzde 70'lik bir risk-etki alanından bahsediyoruz. O sebeple dünyayı sallayan bu yazılım açığı vasıtasıyla dikkat çekilmesi gereken kırılma hatları;
- dijital dünyanın birkaç teknoloji şirketinin, yazılım altyapısının ve veri merkezinin kontrolüne ne ölçüde girdiği,
- bu teknolojik üstünlük-egemenlik yarışının dünya siyasetini ve toplumları derinden etkileyen tekno-oligarklar ürettiği ve
- yeni teknoloji derebeylerinin illa ki broligarşi düzeni oluşturmayı deneyerek kendi kazançlarını yükseltme fütursuzluğuyla dünyayı birbirine katması ve insanlığı tehlikeye sokması ve
- bunun karşısında devletlerin neler yapabileceği ve yapması şart olan aksiyonlardır.
Dijital dünyanın yeni kırılganlığı: Bir açık, milyonlarca risk
Bugün siber saldırılar, geleneksel savaşların yanına eklenmiş tali bir güvenlik başlığı değildir. Kara, deniz ve hava sahalarının yanına uzay ve siber uzay da eklenmiştir. Artık bir ülkenin güvenliğini değerlendirirken sadece ordusuna, tankına, uçağına ve donanmasına bakmak yeterli değildir. Enerji hatları, internet kabloları, veri merkezleri, yazılımlar, uydu sistemleri ve dijital ödeme altyapıları da ulusal güvenliğin temel unsurlarıdır.
Düşününüz: Bir ülkenin bankacılık sistemi çalışmazsa ne olur? Hastanelerin dijital kayıtlarına erişilemezse? Havalimanlarının, demiryollarının veya enerji dağıtım merkezlerinin yazılımları devre dışı kalırsa? Devletin vatandaşına hizmet sunma kapasitesi bir anda zayıflayabilir.
Bu nedenle siber güvenlik artık sadece teknik uzmanların meselesi değil, doğrudan yüksek siyasetin konusudur.
Yapay zekâ: Savunma aracı mı, yeni nesil saldırı silahı mı?
Diğer bir büyük kırılma ise yapay zekâ ile yaşanıyor.
Eskiden bir siber güvenlik açığını bulmak, analiz etmek ve kullanmak ciddi teknik bilgi, zaman ve uzmanlık gerektiriyordu. Bugün yapay zekâ destekli sistemler yazılımları tarayabiliyor, güvenlik açıklarını tespit edebiliyor, saldırı senaryolarını test edebiliyor ve insan müdahalesine ihtiyaç duymadan belirli işlemleri gerçekleştirebilen ajanlar geliştirebiliyor.
Burada önemli bir paradoks var: Aynı teknoloji bir taraftan sistemleri korumak için kullanılırken diğer taraftan kötü niyetli aktörlerin elinde saldırı kapasitesini artırabiliyor.
PHP örneğinde tartışılan da tam olarak bu. Yapay zekâ destekli analizlerin güvenlik açıklarını tespit edebilmesi önemli bir imkân. Fakat aynı kapasitenin saldırganların eline geçmesi durumunda sonuçları çok daha ağır olabilir.
Bir başka ifadeyle, eskiden kapıyı açmak için anahtara ihtiyaç duyuluyordu. Şimdi yapay zekâ kapının kilidini analiz edebiliyor, zayıf noktayı bulabiliyor ve farklı giriş yöntemlerini çok daha hızlı deneyebiliyor.
Yarın bu kapasiteyi sadece internet sitelerinde değil, bankalarda, enerji santrallerinde, savunma sistemlerinde ve devletlerin kritik altyapılarında da görebiliriz.
Neden kimi devletler yapay zekâya "ban" getiriyor?
İlginç gelişmelerden biri de yapay zekâyı üreten ve geliştiren ülkelerin dahi bu teknolojinin kullanımına sınırlamalar getirmeye başlamasıdır.
Özellikle İsveç'te kamu kurumlarının yapay zekâ kullanımına ilişkin gündeme gelen kısıtlamalar, devletlerin veri güvenliği ve dijital egemenlik konusundaki hassasiyetini gösteriyor. Buradaki ana kaygı, kamu çalışanlarının hassas bilgileri yabancı şirketlerin kontrolündeki yapay zekâ sistemlerine aktarması ve bu verilerin ülke dışına çıkabilmesidir.
Benzer şekilde Avrupa'da kamu kurumları, savunma kuruluşları ve kritik altyapı işletmeleri açısından yapay zekâ kullanımına ilişkin daha sıkı güvenlik politikaları tartışılıyor. ABD'de de bazı kamu kurumlarında ve savunma alanlarında belirli yapay zekâ araçlarına yönelik kısıtlamalar gündeme geldi.
Neden? Çünkü yapay zekâ artık kurumların karar alma süreçlerine, veri analizlerine, insan kaynaklarına, finans sistemlerine ve güvenlik mekanizmalarına da etki yapmaya başladı.
Artık hem hangi yapay zekâ uygulamasının kullanılacağı hem de o uygulamanın hangi verilere eriştiği, hangi ülkede barındırıldığı, kimin tarafından denetlendiği ve gerektiğinde kimin tarafından durdurulabileceği, tam da insanlığı sarsan stratejik boyut!
Yeni sömürgecilik: Teknolojiniz yoksa egemenliğiniz de tartışmalı
Teknoloji ve Uluslararsı İlişkiler İlişkisi isimli kitapta net olarak anlatıyorum; Uluslararası ilişkiler açısından bakıldığında teknoloji günümüzde oldukça girift ve komplike bir güç mücadelesini tetikliyor.
Birinci Sanayi Devrimi'nin lokomotifi buhar gücüydü. İkinci Sanayi Devrimi'nin lokomotifi seri üretim ve otomasyondu. Üçüncü Sanayi Devrimi bilgisayarlaşmayı getirdi. Dördüncü Sanayi Devrimi ise yapay zekâ, nesnelerin interneti, robotik, biyoteknoloji ve ileri dijital sistemleri aynı zeminde buluşturdu.
Bugün bu teknolojileri üretenler ile sadece tüketenler arasında yeni bir bağımlılık ilişkisi oluşuyor.
Yani teknolojik buluşlar-icatlar hem rahmet; sahip olursan, sömürgecilere denge getirirsin.
Hem de çile; sahip değilsen kölesin!
Bugünün yeni güç merkezleri arasında yapay zekâ şirketlerinin CEO'ları, uydu ağlarını yöneten teknoloji girişimcileri ve veri altyapısını kontrol eden küresel aktörler bulunuyor.
Bu nedenle yeni sömürgecilik sadece toprak işgaliyle açıklanamaz. Teknolojik bağımlılık da bir egemenlik sorunudur. Kendi yazılımını üretemeyen, verisini koruyamayan, yapay zekâsını geliştiremeyen ve siber güvenliğini sağlayamayan ülkeler geleceğin güç mücadelesinde geride kalacaktır.
Trump dönemi ABD siyasetinde teknoloji sermayesi ile siyasi iktidar arasındaki yakınlaşmayı tartışmak için özellikle bir kavram türedi: Broligarşi!
Böylece dünyanın dört bir yanında, dost veya düşman meclislerinde ya da devlet erkanlarında şu soru gündeme bomba gibi düşüyor, zaten yukarıda anlatılan olaylar da bunu kanıtlıyor:
21. yüzyılda dünyayı devletler mi yönetecek, yoksa devletlerin altyapısını, verisini, iletişimini ve yapay zekâsını kontrol eden teknoloji oligarkları mı?
Sonuç: Türkiye ne yapmalı?
Türkiye açısından bu gelişmeler önemli bir uyarıdır. Savunma sanayiinde elde ettiğimiz başarıları siber güvenlik, yapay zekâ, kuantum teknolojileri, uydu sistemleri ve yerli yazılım alanlarında da ileri taşımak zorundayız.
Baykar, ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi kuruluşlarımızın ortaya koyduğu teknolojik kapasite, bu yönde önemli bir birikim oluşturuyor. Ancak savunma sanayiindeki başarı, dijital egemenliğin bütün alanlarını kapsayacak bir stratejiyle tamamlanmalıdır.
Öncelikle kamu kurumlarının hassas verileri için güvenli ve denetlenebilir yerli altyapılar geliştirilmelidir. Kritik kurumlarda kullanılan yazılımlar düzenli güvenlik testlerinden geçirilmeli, yabancı sistemlere bağımlılık azaltılmalıdır. Yapay zekâ kullanımına ilişkin kurumsal standartlar oluşturulmalı; hangi verinin hangi sistemle paylaşılabileceği açık biçimde belirlenmelidir.
Bunun yanında çocuklarımızı ve gençlerimizi sadece teknoloji tüketicisi olarak değil, yazılım geliştiren, algoritma üreten, siber güvenlik uzmanı ve yapay zekâ mühendisi olarak yetiştirmeliyiz.
Acilen uyanalım: Önümüzde yeni bir dünya düzeni şekilleniyor.
Devlet, kamu kuurmları, belediyeler, üniversiteler, iş dünyası; kurtuluş savaşı vermeye var mıyız?
Unutmayalım; bu düzenin en önemli güç unsurları yalnızca petrol, doğal gaz, askerî kapasite veya finansal rezervler olmayacak. Veri, algoritma, yapay zekâ, kuantum işlem gücü ve dijital altyapı da ülkelerin geleceğini belirleyecek.
Geleceğin dünyasında güçlü olmak isteyen ülkeler, teknolojiyi sadece satın almayacak; onu üretecek, yönetecek ve gerektiğinde kendi imkânlarıyla koruyacaktır.
