Mehmet Garip Tanyıldızı / Akşam
Teorik yanılgı
Klasik sekülerleşme teorisi, modernleşmeyle birlikte dinin toplumsal hayattaki etkisinin giderek azalacağını ve maddi süreçlerin dinin sosyal ve siyasal belirleyiciliğini zayıflatarak son kertede ortadan kaldıracağını öngörüyordu.
Bu teoriye göre modern toplum, kaçınılmaz biçimde seküler bir topluma dönüşecekti. Din zamanla bireysel vicdan alanına çekilecek, kamusal görünürlüğünü ve toplumsal işlevini kaybedecekti.
Ancak tarih bu tezi doğrulayan tek yönlü bir akış ortaya koymadı.
Dünyanın farklı coğrafyalarında dinin toplumsal ve siyasal hayatta yeniden görünürlük kazanması, modernleşmenin zorunlu olarak sekülerleşmeyle sonuçlanacağı iddiasını tartışmalı hâle getirdi.
Özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren sekülerleşme teorisinin karşısına "dine dönüş" veya "dinin geri dönüşü" tezleri çıktı.
Aslında burada daha temel bir problemin altını çizmek gerekiyor. Aydınlanma düşüncesinin tarihi tek yönlü, doğrusal ve kaçınılmaz bir akış olarak okuma hastalığı insanoğlunu bu yanılgıya sürükledi.
Şunu görmek gerekir ki, dinin toplum hayatı için tamamen ortadan kalkması mümkün değildir. Ancak etkisinin artıp azalması söz konusu olabilir.
Bu da, büyük ölçüde siyasal kararların ve toplumsal tercihlerin şekillendirdiği bir süreçtir.
Osmanlı-Türk modernleşmesi tecrübesine bu açıdan bakmak gerekir.
Devleti kurtarmak amacıyla ortaya çıkan tarz-ı siyaset ekolleri arasında Batıcılığın iktidarı elde etmesi sonucunda katıksız sekülerleşme doğrultusunda bir karar verildi.
Ve bu karar, toplum muhalefete karşı metazori yöntemlere başvurularak tatbik edilmeye çalışıldı.
Fakat Türkiye'de yaşanan tarihsel süreç sekülerleşme teorisinin öngördüğü sonucu teyit etmedi. Aynı şekilde mevcut toplumsal ve siyasal yapının "dinin geri dönüşü" tezlerini de tam anlamıyla doğrulamadığını ifade etmek durumundayız.
Tarihin kendisi, bize tarihin ne geriye dönük ne de ileriye dönük kesin hükümlerle teorize edilemeyeceğini açıkça gösterdi.
Modernleşme tecrübesinin bir aşamasında sekülerleşme meselesinde verilen siyasal karar toplumsal tercihle çatıştı. Bugün hâlâ bu çatışmanın muhasebesini yapıyoruz.
İçinde bulunduğumuz süreçte, yeni bir siyasal kararın ve yeni bir toplumsal tercihin eşiğindeyiz.
Tarih, bizim karar ve tercihlerimizden ibaret değildir elbette. Küllî irade, cüzî iradeden bittabi daha büyüktür.
Ancak biz kendi karar ve tercihlerimizden mesulüz.
