Yaqeen Institute
Çeviri: Barış Hoyraz
1. Bölüm
Allah gerçekten var mı? Allah’ın varlığının kanıtı Kur’an ve Sünnet’te yer alır ve hem kalbe (sezgiyle) hem de akla (akılcı düşünceyle) hitap eden delillere dayanır.
Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla
İnançlı insanlar, genellikle Allah’ın varlığını bir gerçek olarak kabul ederler. Bir Müslümanın günlük yaşamında defalarca teyit edilen gerçek dini deneyim, Allah’a olan inancı o kadar doğal kılar ki, bu inanç kendiliğinden kabul edilir. Ancak Allah’a inanmak ve varoluşsal gerçeği aramak, pek çok insan için kolay bir iş değildir; özellikle de inancın batıl inanç, hayalperestlik, hatta tehlikeli bir fantezi olarak alay konusu edildiği bir sosyal ortamda.
İslam geleneğinde, Allah’ın varlığına dair argümanlar, hem rasyonel temelleri hem de hayatımıza kattığı amaç, anlam, teselli ve rehberlik açısından sağlamdır. Kur’an, insanın iç yaşamının unsurlarına, yani kalbe ve akla hitap ederek inanç uyandırır. Sezgi ve deneyim, mantık ve akıl ile birlikte işleyerek imanda bir kesinlik durumuna ulaşılmasını sağlar.
İnançla ilgili bu anlayış, modern bilimsel kavramlarla da pekiştirilmektedir. Örneğin, bilişsel bilimci Justin Barrett, Allah’a olan inancın —ve daha genel olarak inançların— iki yolla oluştuğunu ve kazanıldığını göstermektedir:
1) deneyimden kaynaklanan, düşüncesiz, sezgisel inançlar
2) düşünceden kaynaklanan, bilinçli inançlar.1
İnsan, doğal olarak bu iki kaynaktan inançlar oluşturur. Benzer şekilde, Kur’an ve Sünnet’te Allah’ın varlığına dair argümanlar da her iki inanç kaynağını içerir: sezgiye dayalı, kalpten gelen çağrılar ve akla dayalı, rasyonel düşünceye dayanan çağrılar.
Kalbe, sezgiye ve deneyime hitap eden nedenler
Doğal İçgüdü – Fıtratullah
İnsanlar, kendilerine rehberlik edecek peygamberlik vahyi olsun ya da olmasın, saf içgüdüyle Allah’ın varlığını –ya da daha yüksek bir güç olarak algıladıkları şeyi– hissederler. Bu sensus divinitatis’in (Çev.Notu: (Tanrı/Tanrıısallık Duyusu), insanın doğuştan/fıtraten Tanrı'nın varlığını sezme, hissetme ve algılama yetisine sahip olduğunu savunan Latince felsefi ve teolojik bir kavramdır) ifadeleri, zaman, coğrafya ve dil bakımından birbirinden çok uzak olmalarına rağmen, dünyanın dört bir yanındaki kültürlerde ve dinlerde ortaya çıkmıştır. İslami manevi terimlerle ifade etmek gerekirse, bunun nedeni, dünyanın yaratılmasından önce Allah’ın her insanla, Yaratan’ı tanıyacaklarına dair ilkel bir antlaşma yapmış olmasıdır.
Allah şöyle buyurdu:
“[Ey Peygamber], Rabbin, Adem’in çocuklarının belinden soylarını çıkarıp onlara kendileri hakkında şahitlik ettirdiğinde, “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” dedi; onlar da, “Evet, şahitlik ederiz” dediler. Öyleyse kıyamet gününde, “Bundan haberdar değildik” diyemezsiniz.”2
El-Suddî (ö. 745), bu ayet hakkında şöyle yorumda bulunmuştur: “Bu nedenle, yeryüzünde Rabbinin Allah olduğunu bilmeyen kimse yoktur; O’na putlar eşlik eden kimse ise, ‘Atalarımın başka bir dine inandığını gördüm’ diyecektir.”3
İlk antlaşma, insanların içlerinde, hissedebildikleri yüce gücü arama yönünde doğuştan gelen bir dürtüye yol açar; tıpkı kayıtlı tarihin başından beri çeşitli şekillerde yaptıkları gibi. Hatta günümüzde bazı bilim insanları, Allah’a veya yüce bir güce olan inancın genlerimize kazınmış olduğunu savunmaktadır.4
Tüm gerçek ve vahiy kaynaklı dinler, Yaratan’ın içimize yerleştirdiği insan doğasını teyit eder ve ona uygundur. Kur’an-ı Kerim, insanın dini doğasına “fıṭratullah” olarak atıfta bulunur; bu, Allah’ın insanları yarattığı zaman onlara verdiği içgüdüsel ve doğuştan gelen eğilimdir.
Allah şöyle buyurmuştur:
“Öyleyse [Peygamber Muhammed], imanı saf olan bir kişi olarak, dine bağlılığında kararlı ve sadık kal. Bu, Allah’ın insanlığa yerleştirdiği doğal eğilimdir — Allah’ın yaratışında değişiklik yoktur — ve bu doğru dindir; ancak çoğu insan bunun farkında değildir.”5
Tüm insanlar Allah’a inanan olarak doğmuştur ve peygamberlerin vahiyleri, zaten içimizde bulunan bu eğilimi uyandırır ve pekiştirir. Birden fazla tanrıya ve ilaha inanan müşrikler bile, çoğu zaman hepsinin üzerinde daha yüce bir güç, daha büyük bir Allah olduğuna inanırlardı.
Allah şöyle buyurdu:
“Onlara gökleri ve yeri kimin yarattığını sorsan, mutlaka “Allah” derler. De ki: “Hamd Allah’a aittir,” ancak çoğu bunu anlamaz.”6
Ve Allah şöyle buyurdu:
“Eğer [Peygamber Muhammed] onlara kendilerini kimin yarattığını sorarsan, mutlaka “Allah” diyeceklerdir; öyleyse neden sapmış durumdalar?”7
Tüm insanlar daha yüce bir gücü hissedebildikleri için, tehlike anlarında içgüdüsel olarak Allah’a yönelirler. Her insan, hayatının bir noktasında, doğal bir tepki olarak dua etmeye yönelmesine neden olan yoğun bir deneyim yaşar. Ani bir ölümle yüz yüze gelip, bu olayın ardından dini geleneklerine daha bağlı hale gelen pek çok insan vardır.
Allah şöyle buyurdu:
“Ne zaman bir gemiye binseler, Allah’a dua ederler ve imanlarını yalnızca O’na adarlar; ancak O, onları sağ salim karaya çıkardığında, bakın O’na nasıl da ortaklar atfediyorlar!”8
Ve Allah şöyle buyurdu:
“[Ey Peygamber], de ki: “Siz, O’na alçakgönüllülükle ve gizlice, ‘Bizi bundan kurtarırsa, gerçekten şükredeceğiz’ diye yakardığınızda, sizi karanın ve denizin karanlık derinliklerinden kurtaran kimdir? De ki: ‘Sizi bundan ve her türlü sıkıntıdan Allah kurtarır; yine de O’nun dışında başkalarına tapınırsınız.’”9
Ve Allah şöyle buyurdu:
“İnsanlara bir musibet isabet ettiğinde, Rablerine yakarır ve O’na yardım dilerler; ancak O, onlara nimetini tattırır tattırmaz — bakın ki! — içlerinden bir kısmı, Rablerine ortaklar koşar ve onlara verdiğimiz nimetlere şükretmezler.”10
Ve Allah şöyle buyurdu:
“İnsan bir sıkıntıya uğradığında Rabbine dua eder ve O’na yönelir; ancak Allah’tan bir nimet bahşedildiğinde, dua ettiği O’nu unutur ve başkalarını O’nun yolundan saptırmak için Allah’a rakipler koyar.”11
El-Gazali (ö. 1111), otobiyografisinde, kendisinin de deneyimlediği doğuştan gelen dini eğilimi, insanların “şeylerin gerçekliğini arama” dürtüsü olarak tanımlar.12
O, hakikate yönelik bu manevi özlemi, giderilmesi gereken bir “susuzluk” (ta’aṭṭash) olarak tanımlar. Bu, kalpteki bir boşluk ve ıssızlıktır; varoluşla ilgili bir tedirginliktir ve yaşamın anlamını ve amacını keşfederek doldurulması gerekir. Akıl, Allah’a iman etmek için önemli bir araç olsa da, yine de manevi yolda atılan sadece bir adımdır: “Aklın ötesinde, başka bir gözü açan başka bir seviye vardır; bu göz sayesinde kişi, diğer şeylerin yanı sıra, Gizli Olan’a ve gelecekte olacaklara dair iç görü kazanır.”13
Allah bilgisi öncelikle kalpte bulunur ve akıl tarafından pekiştirilir; ancak yalnızca akıl yoluyla elde edilemez ve sağlamlaştırılamaz. Gerçek bir dini deneyim, evrenin daha büyük bir amacı ve anlamı olduğunun kabulü ve manevi meyvelerin tadına varılması gerekir. Bu nedenle, İslam’ın ilk alimleri Allah bilgisini bir dizi gerçek ve argüman olarak değil, daha çok kalpteki bir ışık olarak tanımlamışlardır. İmam Malik (ö. 795) şöyle demiştir: “Bilgi, pek çok sözü bilmek değildir. Şüphesiz bilgi, yalnızca Allah’ın kalplere yerleştirdiği bir ışıktır.”14
İbn Rajab (ö. 1393) ise şöyle demiştir: “Bilgi, pek çok rivayeti veya sözü ezberlemek değildir; aksine, Allah’ın kalbe yerleştirdiği, kulun hakikati anlamasını ve onu batıldan ayırt etmesini sağlayan bir ışıktır.”15
Devam Edecek >>>
Dipnotlar:
1. Barrett, Justin L. Bilişsel Bilim, Din ve Teoloji: İnsan Zihninden İlahi Zihne. (West Conshohocken, PA: Templeton Press, 2011), 11.
2. Sûretü’l-A’râf 7:172; Abdel Haleem, M. A. Kur’an: İngilizce çeviri ve paralel Arapça metin. (Oxford: Oxford University Press, 2010), 174.
3. el-Taberî. Câmi’ el-Beyân ‘en Te’vil el-Kur’an. Beyrut: Mu’assasat el-Risâle, 2000), 10:561, ayet 7:172.
4. Hamer, Dean H. Allah Geni: İnanç Genlerimize Nasıl Kazınmıştır. (New York: Doubleday, 2004), 6.
5. Rum Suresi 30:30; Abdel Haleem, Kur’an, 408.
6. Lükmân Sûresi 31:25; Abdel Haleem, Kur’an, 414.
7. Zukhruf Sûresi 43:87; Abdel Haleem, Kur’an, 496.
8. Ankabût Sûresi 29:65; Abdel Haleem, Kur’an, 404.
9. En’am Suresi 6:63-64; Abdel Haleem, Kur’an, 136.
10. Rum Suresi 30:33-34; Abdel Haleem, Kur’an, 409.
11. Zumar Suresi 39:8; Abdel Haleem, Kur’an, 460.
12. el-Gazali, Abd el-Halim. el-Munkidh min el-Dalal. Kahire: Dâr el-Kutub el-Hadîthah, [1972]), 111.
13. el-Gazali, el-Munkidh min el-Dalal, 182.
14. İyad, [el-Kadi] Ebu el-Fadl. el-İlmâ’ ilâ Ma’rifet Usul. Kahire: Dār at-Turāt̲h, [1970]), 217.
15. İbn Rajab ve Muhammed N. Ajmaī. Bayān Faḍl ʻilm al-Salaf ʻalá ʻilm al-Khalaf. (Beyrut, Lübnan: Dār al-Bashāʼir al-Islāmīyah, 1995), 58.

