Fareed Taamallah / MEE
Her öğleden sonra tam saat 16.00’da, özenle planlanmış bir askeri karar, Ramallah ve el-Bireh’in çıkışlarını, araçların burun buruna yığıldığı, motorların rölantide çalıştığı ve öfkenin giderek arttığı bir açık hava trafik sıkışıklığına dönüştürüyor.
İsrail makamlarının dünyaya geçici “güvenlik önlemleri” olarak pazarlamaya devam ettikleri – işgal altındaki Batı Şeria’yı boğan demir kapılar, beton bariyerler, toprak setler ve silahlı kontrol noktaları – çoktan kasıtlı, kurumsallaşmış bir mekânsal ayrımcılık ve ırk ayrımcılığı mekanizmasına dönüşmüştür.
Bu kontrol mimarisi, gerçek tehditleri etkisiz hale getirmek için var değildir. Filistinli sivillerin hareketliliğinin günlük zirveye ulaştığı tam saatte, ortak ana yolları İsrailli yerleşimciler için boşaltmak amacıyla işler.
Yerli halkın kendi topraklarında seyahat etme temel hakkını kısıtlayarak, bu sistem bir gruba kalıcı öncelik tanırken, bir diğer grubu ise sadece bir günlük işin ardından evine dönmeye çalıştıkları için cezalandırıyor.
Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi (OCHA) ve insan hakları örgütü B’Tselem tarafından derlenen kapsamlı saha belgelerine göre, işgal altındaki Batı Şeria’nın coğrafyası 900’den fazla sabit ve aralıklı hareket engeliyle parçalanmış durumda.
Bunlar, 3,4 milyon Filistinlinin günlük yaşamını kısıtlayan ve yönlendiren, sürekli olarak personel görevlendirilen askeri kontrol noktaları, kısmi kontrol noktaları, uzaktan kumandalı demir kapılar, toprak setler, yol engelleri ve hendeklerden oluşmaktadır.
OCHA, yalnızca demir kapıların sayısını 232 olarak belirlemiştir; bunların en az 120’si 2025 yılında kurulmuştur. Duvarı ve yerleşim yerlerini izleyen Filistin komisyonu ise toplam sayıyı şu anda 942 olarak vermektedir.
Sadece Ramallah ve el-Bireh’in hemen yakınında bu tür kapatma noktalarından yaklaşık 160’ı bulunmaktadır; bu sayı yalnızca Hebron’da aşılmaktadır. Bu noktalar, valiliği Batı Şeria’nın kuzeyine, doğusuna ve güneyine bağlayan transit koridorlar boyunca sürekli birer darboğaz görevi görmektedir.
Güneyde ise Filistinlilerin araç trafiği, Kalandiya, Jaba ve Kudüs’ün kuzeyindeki erişim yolları üzerinden yönlendirilmektedir; bu bölgelerde yoğun yerel trafik, İsrail yerleşim yerlerini ayrım duvarının içindeki nüfus merkezlerine bağlamak üzere tasarlanmış çevre yollarıyla kesişmektedir.
Kuzeyde, hayati öneme sahip ana yollar Ein Siniya ve Atara kontrol noktalarından, Yabrud kavşağından ve Beyt El kontrol noktasından geçmektedir; bu kontrol noktası, yanında bulunan İsrail ordusuna ait Bölge Koordinasyon Ofisi’nin (DCO) adından dolayı yerel halk arasında DCO olarak bilinmektedir.
Yüzde 85’i Batı Şeria’nın içinde uzanan İsrail ayrım duvarı ve bununla iç içe geçmiş kontrol noktaları ağı, uzun zamandır sınır işlevi görmeyi bırakmıştır. İşgal altındaki toprakların derinliklerinde faaliyet gösteren bu sistem, yerleşim bloklarını ilhak etmek, Filistin topluluklarını parçalanmış bölgelerde izole etmek ve kamusal alanı yeniden şekillendirmek amacıyla coğrafyayı aktif olarak yeniden biçimlendirmektedir.
Kimin, ne zaman ve hangi izin verilen yan yollardan seyahat edebileceğini belirleyerek, sistem mekânsal ayrıcalıklara dayalı kalıcı bir hiyerarşi oluşturmaktadır. Başlangıçta savunma gibi zayıf bir bahaneyle meşrulaştırılan bu sistem, sistematik ayrımcılık ve nüfus yönetiminin hesaplı bir aracına dönüşmüştür.
Mağdurları cezalandırmak
Bu yapısal ayrımcılığın işleyişi, her öğleden sonra Beyt El (DCO) kontrol noktasının her iki tarafında da yıkıcı bir tutarlılıkla hissedilmektedir. Ekim 2023’ten önce, bu stratejik geçiş noktası 24 saat boyunca hizmet veriyordu; bu durum saha gözlemcileri tarafından belgelenmiştir.
Ordu, 7 Ekim 2023’ten sonra kontrol noktasını tamamen kapattı ve Haziran 2024’te Filistinlilerin geçişine yeniden açtı; bu sırada İsrailli yerleşimciler kapıda arabalara taş atarak kontrol noktasının bize kapalı kalmasını talep ediyorlardı. Beyt El yerleşim konseyi başkanı, kontrol noktasının yeniden açılmasını “delilik” olarak nitelendirdi.
Eskiden 24 saat açık olan geçiş noktaları artık sabah ve akşam yoğun saatlerinde kapatılıyor. DCO’da, keyfi askeri emirler uyarınca, kontrol noktası saat 16.00’da tam olarak her iki yönde Filistinli araç trafiğine aniden kapatılıyor ve yerleşimcilere yol açmak amacıyla saat 21.00’a kadar kapalı kalıyor.
Bu zamanlama ne rastgele ne de yolun fiziksel kapasitesine bağlıdır. Bu zamanlama, binlerce işçi, öğrenci ve sakinin Ramallah ve el-Bireh’ten çıkıp çevredeki kasaba ve köylere dönmeye çalıştığı dönemle tam olarak örtüşmektedir. Aynı zamanda, bu zaman aralığında aynı bölgesel arterler üzerinden seyahat eden İsrailli yerleşimcilerin trafiğinde de artış görülmektedir.
Silahlı İsrailli yerleşimcilerin gecenin karanlığından yararlanarak Filistinli araçları sık sık durdurduğu, taşladığı ve saldırdığı bu güzergâhlardaki gerilimin asıl kaynağını ele almak yerine, işgal yetkilileri ısrarla toplu cezalandırma yöntemine başvurmaktadır.
Askeriye, saat 16.00’da kontrol noktasını Filistinli sürücülere kapatarak ana yolu boşaltmakta ve böylece yerleşimcilerin, aksi takdirde yolu paylaşarak algılanan bir trafik sıkışıklığına yol açabilecek Filistinli yolcuların varlığından rahatsız edilmeden tam bir özgürlük ve hızla seyahat etmelerine imkân vermektedir.
Güvenlik argümanı, sahada yapılan analizler karşısında çöküyor. Hayati öneme sahip bir ulaşım arterinin keyfi olarak kapatılması durumunda araç akışı ortadan kalkmıyor; aksine zorla dar tali yollara yönlendiriliyor. Bu durum, komşu kontrol noktalarında art arda darboğazlara yol açarak bölgesel krizi daha da ağırlaştırıyor ve tüm bir nüfusun günlük yaşamını öngörülemez askeri kararnamelere bağımlı hale getiriyor.
Aynı kararnameler artık daha geniş ölçekte uygulanıyor. 25 Eylül’den itibaren bir hafta boyunca, Yahudilerin Sukkot bayramı süresince İsrail, Batı Şeria’yı abluka altına aldı; Atara ve Ein Siniya kontrol noktaları ile Nabi Saleh ve Taybeh geçitleri kapatıldı; Jaba’da ise işe gidip gelenler geceyi arabalarında geçirdi.
27 Ekim’de Ramallah’a giden tüm girişler kapatıldı ve sakinlerin bu kısıtlamaları aşmak için kullandıkları alternatif yollara yeni kontrol noktaları kuruldu.
Aşağılanmanın mikro-fiziki
Filistinlilerin hareket özgürlüğünün sistematik olarak bastırılması, yalnızca yolların tamamen kapatılmasıyla değil, aynı zamanda faal kontrol noktalarında geçiş sürelerinin kasıtlı ve en ince ayrıntısına kadar hesaplanarak uzatılması yoluyla da gerçekleştirilmektedir. Askeri bir kontrol noktasından geçmek nadiren basit bir kimlik kontrolü sürecidir; bu süreç, insanları yormak, geciktirmek ve moralini bozmak amacıyla tasarlanmış, sıkıcı ve çok aşamalı bir ritüele dönüştürülmüştür.
Bir sürücü durma çizgisine yaklaşır, tamamen durur ve motoru kapatması istenir. Her türlü hava koşulunda araçtan inmek, zırhlı camın veya beton blokların arkasında konumlanmış silahlı bir askere doğru yürümek ve kimlik kartı ile araç ruhsatını ibraz etmek zorundadır.
Bunlar geri verildikten sonra, sürücüye araca dönmesi söylenir, ancak ardından ikinci bir kontrol bölgesine yönlendirilir. Orada, sürücünün bilgileri bilgisayar üzerinden doğrulanabilir, fotoğrafları kaydedilebilir veya kapsamlı geçmiş kontrolleri yapılabilir. Ancak bu tekrarlayan süreç tamamlandıktan sonra sürücü aracını yeniden çalıştırıp yoluna devam edebilir.
İdeal koşullar altında bile, bu yapay bürokratik engellerle tıkanan tek bir kontrol şeridi, saatte en fazla 12 ila 15 aracı işleyebilir. Binlerce araç tek sıra halinde kontrol kanallarına yönlendirildiğinde, idari aksaklıklar mil uzunluğunda kuyruklara ve saatlerce boşa harcanan zamana dönüşür.
Kaybedilen çalışma saatleri ve yakıtın yol açtığı muazzam ekonomik zararın ötesinde, bu kontrol noktaları sık sık can sıkılmış ve cesaretlenen askerler için gelişigüzel zulüm ve eğlence mekânlarına dönüşüyor. Önemsiz aşağılama eylemlerinin sistematik olarak normalleştirilmesi, temel günlük seyahatleri, tam bir boyun eğme durumunu pekiştirmek üzere tasarlanmış bir psikolojik yıpratma sürecine dönüştürüyor.
Bu parçalanma ve kontrol makro-yapısı yalnızca analitik bir kavram değil; son derece kişisel, yaşanmış bir gerçektir. Yaşadığım Ramallah ile doğduğum yer olan Salfit vilayetindeki Kira köyü arasında yaptığım düzenli yolculuklar sırasında, bu kontrol noktalarının fiziksel ve duygusal yükü çarpıcı bir şekilde kişisel bir hal alıyor.
Memleketimin manzaraları arasında 40 dakikalık basit bir araba yolculuğu olması gereken şey, askeri bariyerler, demir kapılar ve ani kapatmalarla dolu, öngörülemez bir engeller dizisine dönüşmüştür. Her yolculuk, sürekli bir belirsizlik ortamında yol almayı gerektiriyor; burada küçük usulî gecikmeler ya da keyfi kapı kapatmaları, rutin bir yolculuğu saatler süren bir çileye dönüştürebiliyor.
Bu yapay zorluk, Batı Şeria’daki yüz binlerce Filistinli tarafından paylaşılıyor ve günlük hayatı olabildiğince yorucu ve güvencesiz hale getirmeyi amaçlayan kurumsal bir talimatın her gün sürekli bir hatırlatıcısı işlevi görüyor.
'Fiili egemenlik'
Şubat 2023’te, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun aşırı sağ koalisyonun başında göreve dönmesinden birkaç hafta sonra, hükümeti, maliye bakanı ve kendisi de bir yerleşimci olan Bezalel Smotrich’e, yerleşim planlaması ve Filistinlilerin yaşamını yöneten Sivil İdare dâhil olmak üzere işgal altındaki Batı Şeria üzerinde sivil yetki devretti.
Kontrol noktalarının sayısı katlanarak arttı. Ekim 2023’ten bu yana B’Tselem, 200’den fazla yeni kontrol noktası saydı; İsrail Sivil Haklar Derneği ise Yüksek Mahkeme’ye, bazı barikatların ilk olarak yerleşimciler tarafından kurulduğunu, daha sonra ordunun bunları devraldığını bildirdi.
Bu arada, yerleşimciler için yollar yeniden inşa ediliyor. Temmuz 2025’te Smotrich, İsrailli sürücülerin Filistin kasabalarını atlatabilmeleri için çevre yolları da dâhil olmak üzere Batı Şeria yollarına 918 milyon şekel (275 milyon dolar) ayrıldığını duyurdu. “Fiili egemenlik işte böyle sağlanır,” dedi. Mayıs 2026’da hükümet, 20 yerleşim yeri ve ileri karakolu birbirine bağlayan yollar için 270 milyon dolarlık ek bütçe ayırdı.
Bu yolları kullanan yerleşimciler hiç bu kadar şiddetli olmamıştı. OCHA’nın Ekim ayında kaydettiği 397 yerleşimci saldırısı, 2006’da sayımlara başladığından bu yana herhangi bir ayda kaydedilen en yüksek sayıdır.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, Ocak 2023’ten bu yana tamamen veya kısmen yerinden edilmiş 107 Filistin topluluğu saymaktadır. B’Tselem, Batı Şeria’ya ilişkin Eylül raporunda, kapalı bir kapıyı mülksüzleştirme ve ortadan kaldırmanın “bir aracı” olarak nitelemektedir.
Uluslararası hukuki çerçeveler ve insan hakları belgeleri, bu önlemleri meşru savunma tedbirleri olarak değil, hareket özgürlüğü temel hakkının ciddi ihlalleri olarak açıkça sınıflandırmaktadır. Uluslararası Adalet Divanı, 2004 yılında duvarın uluslararası hukuka aykırı olduğuna, 2024 yılında ise İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığının hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir.
Uluslararası Af Örgütü ve B'Tselem'in her ikisinin de belgelediği üzere, “güvenlik politikası” gibi yumuşatılmış bir etiket altında pazarlanan şey, kurumsallaşmış bir apartheid sisteminden başka bir şey değildir. Bu, Filistinlileri kendi toprakları üzerinde eşit haklara sahip insanlar olarak değil, ortadan kaldırılması gereken birer engel olarak gören İsrailli Siyonist ırkçı zihniyetin doğrudan bir ifadesidir.
Bu kontrol mekanizması her gün muazzam bir ıstırap yaratıyor ve haklı, yakıcı bir öfkeyi körüklüyor olsa da, nihayetinde asıl amacına ulaşamıyor. İşgal, yollarımızı tıkayabilir, zamanımızı çalabilir ve basit bir yolculuğu bile yorucu bir günlük mücadeleye dönüştürebilir; ancak varlığımızı asla silemeyecek ve kararlılığımızı asla kıramayacaktır.
Acı çekeceğiz, öfkeleneceğiz, ama buradan ayrılmayacağız. Dar geçitlerde bekleyen her Filistinli, köyüne geri dönüyor ve atalarının topraklarına kök salıyor; böylece, sadece burada kalmak gibi basit bir eylemi, sessizce yerinden edilmeye karşı sarsılmaz bir karşı duruşa dönüştürüyor.
* Fareed Taamallah, Ramallah’ta yaşayan Filistinli bir gazetecidir. Kendisi bir çiftçi olmasının yanı sıra siyasi ve çevre aktivistidir.
