YUSUF YARGIN

İhmalden ikmale ince bir konu

İnsanın topraktan yaratıldığına dair inancımız bir gerçeği ifade ediyor iken, söz konusu bu insanın her an çamurlaşabileceğine dair ihtimal, müşahede ettiğimiz bir diğer gerçeği işaret etmektedir. Bu anlamda tarih boyunca peygamberler; hak, hakkaniyet, merhamet ve adalet temelinde bozulup çamurlaşan insan ilişkilerine müdahale ederek, insandaki ilahi cevherin gelişimine zemin hazırlamıştır. Nitekim her nerede bir toplum var olmuşsa Allah, o topluma peygamberler vasıtasıyla müdahale etmiş; insanı, olma ve olgunlaşma serüveninin içine doğru sürüklemiştir. Toplumsal karakteri ‘Allah’ın yasalarına saygı ve yarattıklarına merhamet’ ilkesi temelinde inşa etmeye çalışan peygamberler bu işe, önce bireylerden başlamış. Bireyi hem inanç hem de ruhsal ve bedensel davranışlar bağlamında nakış nakış işleyerek ‘ince bir kişilik’ vücuda getirmeye gayret göstermiş.

Peygamberlerin çabası her ne kadar bu yönde olmuş olsa da toplumun, Müslümanlık ve teslimiyet algısı, daha çok akaid ve ibadet ritüelleri konularına odaklanmakla sınırlı kalmıştır. Bunun yanı sıra; nezaket, letafet, temizlik, estetik, ince ruhlu olmak, düşünceli ve de hikmete matuf davranmak, munis bir kişilik sergilemek, empatiyi ahlakın temel ilkelerinden biri saymak gibi konular genellikle ihmal edilmiştir. İlk zamanlarda bedevilikle özdeşleştirilen kaba saba ve görgüden ırak davranışları maalesef modern zamanların Müslüman tiplerinde de sıkça görmek alışa geldiğimiz bir enstantane olmuştur.

İlmin akademik değeri, ibadetin meşakkati ve takvanın sebatı önemli bir değere tekabül eder iken; Müslümanlığı bunlarla sınırlamak, eksik bir düşüne biçimidir. Çünkü Müslümanlık, sadece ibadetleri yerine getirmek değil; aynı zamanda diliyle, kalbiyle, tutum ve edasıyla çevresine güven ve huzur veren, gönül insanı olabilmektir. Özellikle İslam alimleri, imanın olgunluğunu edep ve zarafetle birlikte ele almaya çalışmışlardır. Güzel olan Allah, güzeli sever ilkesinden yola çıkarak; estetik ve temizliğe önem vermişlerdir.

Müslüman, başkalarının dert ve kederinden bir parça da kendine ayıran, birinin huzurunu kaçırmayı veya vaktini çalmayı bile kul hakkı çerçevesinde değerlendiren, kabalığı ve hoyratlığı bir kenara bırakarak bir melek saffetine bürünen kişidir. Zira insanın kaba olanı, köpek gibidir ve herkes tarafından taşlanır. Rabbimiz, mü’minlerin hayatlarında; yürüyüşlerinden konuşmalarına, bakışlarından yüzlerindeki ifadeye kadar ‘ince bir kişiliğin’ hâkim olmasını ister. Resulullah (a.s.), mü’minlerin karakterine dair emarelere işaret ettiği hadislerin birinde şöyle demektedir: “Mü’min cana yakındır. İnsanlarla yakınlık kuramayan ve kendisiyle yakınlık kurulamayan kimsede hayır yoktur.” (İbn Hanbel, ll, 400.)

Müslüman bir kişiliği inşa etme süreçlerindeki Kur’an’ın dokunuşlarına baktığımız zaman, olan ile olması gerekenlerin farklı olduğunu görebiliriz. Nitekim bir ayette Rabbimiz: “Yürüyüşünde ölçülü ol, sesini yükseltme; çünkü seslerin en çirkini eşeğin anırmasıdır.” (Kur’an-ı Kerim: Lokman Suresi,19) şeklinde buyurmaktadır. Görüldüğü üzere Rabbimiz, nezaket ve tevazuya davet ederek, yürüyüşümüze bir ayar vermeyi istemekle birlikte sesimizin desibeline, tonlamasına bile müdahale ediyor. Yere, duruma, ölçüye ve muhataba göre konuşmaya davet ediyor. Yine bir başka ayette: “Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler; yoksa şeytan aralarına girer. Kuşkusuz şeytan insanların apaçık düşmanıdır.” (Kur’an-ı Kerim: İsra Suresi, 53) Ayette kullanılan kelimelere dikkat ederseniz, ‘güzel’ ifadesiyle yetinilmemiş; özellikle ‘en güzelini söyle’ denilmiştir. Yani kaba, alaycı, laf sokan olma ki şeytan sizi birbirinize düşürmesin, denilmektedir.

Bugün biz Müslümanların sokağı, çer çöp içerisinde ise bu durum; çevreyle ve varlıkla olan ilişkilerimizi yeniden değerlendirmemiz gerektiği anlamına geliyor. Şayet Müslümanlar olarak; nezaket, temizlik, letafet, ince ruhluluk, düşünceli davranış ve hoş bir insan olmak gibi meziyetlerden uzak kalır isek, bu durumda şu yakıştırmalar ile karşı karşıya kalmamız kaçınılmaz olacaktır:

Dindar ama kaba biri; çok kitap okumuş ama hala Gündizmin etkisinde; şehirde yaşıyor ama ilkel biri, kardeşiz diyor ama mezhep ve meşrep ayrımı yapıyor; “Temizlik imandandır.” levhasının altında çevreyi kirletiyor; İslam’dan bahsediyor fakat boş bir adam…(1)

Takdir edersiniz ki İslam; boş adamlardan, hoş adamlar inşa etmek istiyor. Yaratıldığı toprağın alçaklığından, kendisine lütfedilen ruhun yüceliğine doğru bir yolculuğa çıkarmak istiyor.


1-Gundizm: Kürtçe gündi/ köylü kelimesinden türetilmiş bir yakıştırma olarak kullanılmıştır. Değişime karşı direnen, dar bakış açısına sahip, kurallı toplumsal yaşama uyum sağlamakta zorlanan tipleri temsil eden yaşam felsefesine tekabül eder. Bu kişilerin varlığı sadece köyle sınırlı olmayıp şehirlerde de varlık gösterdikleri vaki bir gerçekliktir.

YAZIYA YORUM KAT
Önceki ve Sonraki Yazılar
YUSUF YARGIN Arşivi