Türkiye’de yine yılın o malum günü geldi çattı. 10 Kasım tarihinde kurucu lider figürü etrafında tüm ülke benzer ritüelleri sergilemek zorunda kalıyor. 10 Kasım dokuzu beş geçe sirenler çalıyor, herkes saygı duruşuna geçiyor ve tabir-i caizse hayat durduruluyor. Bu seremonin büyük bir sevgi şovu olduğuna şüphe yok. Ancak her sevgi gönüllük esasına dayanmıyor… Kimi sevgiler yıllarca devlet imkânlarıyla sürdürülen eğitim seferberliği ve ideolojik dayatmalardan güç alıyor!
Sevginin zorunluluktan gönüllüğe evirilmesi imkânsız değildir. Joseph Goebbels’e atfedilen "Bir yalanı yeterince sık söylerseniz, insanlar ona inanmaya başlar." sözü bu durumu özetliyor aslında. Türkçedeki veciz ifadesiyle "bir adama kırk gün deli dersen deli, akıllı dersen akıllı olur; ne dersen o olur."
Kafa Dergisinin Kasım sayısı kapağına 10 Kasım’ı taşımış. Mustafa Kemal’e dönük birçok övgü ve özlem dolu mesajın yer aldığı derginin bir sayfasında ise Atatürk sevgisinin “organikliğine” dikkati çekmek için şu ifadeler yer alıyor:
Biz her kasım aynı masaya otururuz. Aynı soruyu sorarız: Bu sene onu nasıl kapağa taşıyacağız? Fotoğraflara bakarız. Uzun uzun. Birini seçeriz, sonra vazgeçeriz, sonra yine ona döneriz. Kapak olur, poster olur. Sonra dergi baskıya girer, raflara çıkar ve elimizden gider. Nereye gittiğini pek bilemeyiz. Bu sayıda bunu öğrenmek istedik. Dinçer İşgel, İstanbul'da yola çıktı. Üsküdar'da bir kahvehane. Kadıköy'de bir yorgancı, bir öğretmen, bir dövmeci. Eminönü'nde isli bir atölye, bir kalemkâr, bir dikiş makinesi. Kız kulesine bakan bir balıkçı teknesi... Hangi kapıyı çaldıysa o oradaydı. Mavi pencerelerin arasında. Yorgan yığınlarının yanında. Bakır kazanların üstünde. Kara tahtadaki '10 Kasım' yazısının hemen tepesinde. Bir çocuk onu eski bir ahşap evin duvarına tutturuyordu, parmak uçlarında. Bir emekli pencereye bayrağını asıyordu. Bazılarını tanıdık. Bizimdi onlar. Bir seramikçinin tozlu duvarında, çayı yanında duran bir emeklinin elinde. Bir zamanlar masamızda 'bu mu, şu mu?' diye tartıştığımız fotoğraflar. Şimdi birinin her sabah dükkânı açarken ilk baktığı yerde. Biz onu yılda bir kez kapağa koyuyoruz. Onlar her gün duvarlarında taşıyor. Ama biliyoruz ki hepimiz onu her zaman kalbimizde taşıyoruz, yaşıyor ve yaşatıyoruz. (KAFA Dergisi Kasım 2026)
Türkiye’de Atatürk adının yer almadığı köy-kasaba bile bulmak neredeyse imkânsızdır. Her yerde Atatürk’ün varlığını gösteren işaretlere şahit olunur. Bir lise, meydan, cadde… Bazen heykeller ve bayraklarla bazen marşlarla bir şekilde bu imge canlı tutulur. Kafa Dergisinin organik, gönüllü olduğunu vurgulamak için muhabirini sokaklara yollamasına gerek yoktu. Eğitim müfredatı hala bu “sevgi” üzerine kuruluyken söz konusu sevgi bağını göstermek için Kafa’nın fazla kafa yormaması lazım yani…
Esra Özyürek, Modernlik Nostaljisi kitabından Kemalistlerin ideolojik sembolleriyle kurdukları ilişkinin anatomisini yapar. Özyürek’e göre giderek artan sevgi şovu derinde yatan bir korkunun dışavurumundan ibarettir:
“Nostaljik Kemalizm Türkiye'de 1930'lara yoğun bir ilgiyi ifade etmesine karşın, klasik anlamda Kemalist ilkelerin hegemonyasının sonuydu. Nostalji söylemi kuruluş yıllarını her şeyin saf ve temiz olduğu ve yurttaşların atalarının etrafında toplandıkları ulusun çocukluk yılları olarak tanımlıyordu. Nostaljik yurttaşlar, bunu kabul etmekle, tıpkı çocukluk dönemi gibi kuruluş çağının da bir daha geri dönmemek üzere gittiğini biliyorlardı. Kemalizm artık kadir-i mutlak ve hegemonik değildi, aksine yurttaşlarının korumasına ihtiyaç duyan güçsüz bir ideolojiydi. Bu noktada Kemalist yurttaşlar, artık Kemalist ilkelere göre hareket etmediğine inandıkları yozlaşmış devlet görevlileri tarafından kirletilmesini engellemek için ideolojilerini, ritüellerini ve sembollerini kurumlarının ve evlerinin mahrem alanlarına taşıdılar.”
Bütün bu çabalar akıl dışı bir sosyoloji ortaya çıkartmak dışında bir işe yaramıyor tabi ki. Türkiye’de dokuzu beş geçe saygı duruşuna geçmediği için hala birilerine saldırılıyor. Bu kaosa dâhil olmamayı tercih eden kimseler nefret objesi haline getiriliyor. Milyonlarca insan ise baskı ve dayatmayla inşa edilen bu sevginin korkusuyla kaosa dâhil oluyorlar. Türkiye’deki geniş kitlelerin Mustafa Kemal ile ne gibi bir ortak noktası olabilir ki böylesine manyakça bir sevgi bağı oluşabilsin. Milliyetçi ideoloji her dünyanın her yerinde kendi tanrısını icat etmek için yoğun bir uğraş verdi. Türk’ün tanrısı da Atatürk oldu! Uzun erimli muhafazakar iktidara dönük tepkinin bir neticesi olarak bugün bu sevgi şovu büyük oranda boş gösterene dönüşmüş durumda ama yine de insan şeref ve ahlakına aykırı olduğu için mide bulandırmaya devam ediyor!
https://www.haksozhaber.net/adanada-sehir-eskiyalarindan-saygi-durusu-zorbaligi-263442h.htm
10 Kasım öyle bir gün haline getirilmiştir ki Kemalistlerin rüyası Türkiye’nin kâbusu olmuş durumda. “Göreceksin, duruyor kalbimiz üstünde putun!” denilerek ilahlaştırılan Atatürk’ün ölümünden sonra -beklendiği üzere- hiçbir şey eskisi gibi olmadı…
Bauman ile bitirelim… Bauman, ulus-devletlerin oluşturmaya çalıştığı birliktelik ruhunun yapaylığına dikkati çekerken milliyetçiliğin Avrupa dışı dünyada anlaşılma biçimini de eleştirir. Nihayetinde ise ulus-devletlerin heykellerle, marşlarla ve bayraklarla oluşturmaya çalıştıkları kutsallık rüyasına rağmen modern insanın anlam krizine çare olamadıklarını vurguluyor:
“Kabul etmek gerekir ki eski-moda milliyetçilik, özellikle de sömürgelikten kurtulan dünyaya, çöken kapitalist ya da komünist imparatorlukların bıraktığı enkaz altındaki Afrika ya da Doğu Avrupa'ya henüz tam olarak uğramadı. Kaybedilenler ya da kafası karışanlar için bir yuva yaratan ulus düşüncesi buralarda hâlâ taptaze ve hepsinden önemlisi de denenmemiş bir şey. Bu düşünce geleceğe aittir ve bir kişinin umut ve özlemlerinin beslendiği doğal yer gelecektir.
Hâlbuki en önemli başarısı olan ulus-devletle birlikte milliyetçilik (sömürge-sonrası kısımları hariç) Avrupa'nın tamamen geçmişine ait bir şey. Milliyetçilik, bugün bir kere daha çözüm bekleyen sorunu geçmişte çözemedi. Bugün ikinci denemesinde daha başarılı olacağını beklemek aptalca olacaktır. Sömürgelikten kurtulan bölgelerin bilmediği ya da pek önemsemediği şu gerçeği Avrupa biliyor: Ulus-devletin işleri sağlam temel ve güvenli bir yuva idealine yaklaştıkça yuvadaki özgürlük azalıyor ve evin havası kaçıyor. İşte bunlardan ve başka yerlerde açıklamaya çalıştığım başka sebeplerden dolayı, günümüzdeki ulus-devletlerin yaptığı, yapabildiği ya da yapmak istediği hiçbir şey, postmodern bireyin ruhsal kaynaklarını yutan belirsizlik sıkıntısı karşısında yeterli gelmiyor.”
1- Özyürek, Esra, (2007) Modernlik Nostaljisi, İstanbul, Boğaziçi Yayınları, s. 30
2- https://www.haksozhaber.net/resmi-ideoloji-olarak-kemalizmin-entelektuel-kaynaklari-168286h.htm
https://www.haksozhaber.net/istemedigini-yapmamayi-secebilme-ozgurlugu-250609h.htm
3 Faruk Nafiz Çamlıbel’e ait olan bu şiir Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sitesinde yer alıyor: https://dosim.ktb.gov.tr/TR-317267/bizsiz-gidiyor--faruk-nafiz-camlibel.html
