Zekeriyya'nın (a.s) kıssası, bütün peygamberlerin birer insan ve Allah'ın kulları olduklarını ve ilahlıkta hiçbir payları bulunmadığını vurgulamak için anlatılmıştır. Onlar başkalarına çocuk bahşetme kudresine sahip değildirler. Çünkü kendileri de çocuk sahibi olabilmek için Allah'a dua etmek zorundadırlar.
Hz. Zekeriyya’nın duasına doğrudan doğruya ve çabucak karşılık veriliyor:
“Biz de duasını kabul ederek kendisine Yahya’yı armağan etmiş, eşini geçimli ve doğurgan yapmıştık.”
Çünkü karısı kısırdı, doğum yapacak durumda değildi. Surenin akışı bütün bu ayrıntıları özetliyor ve en kısa yoldan yüce Allah’ın duaya verdiği karşılığı sunuyor:
“Bütün bu peygamberler iyi işler yapmaya koşarlar.”
Bu yüzden yüce Allah da dualarına çabuk karşılık veriyor.
“Umut ve korku içinde bize dua ederler.”
Allah’ın hoşnutluğunu umarak, öfkesinden korkarak yalvarıyorlardı. Çünkü kalpleri yüce Allah’a sağlam bir şekilde bağlıydı. Sürekli onunla iletişim halindeydi.
“Bize gönülden saygı beslerlerdi.”
Ne büyüklük taslarlardı, ne de zorbalık yaparlardı.
Zekeriyya da, eşinde ve Yahya da bulunan bu olumlu niteliklerden dolayı, ebeveyn, iyi bir oğulla ödüllendirilmeyi hakediyor. Bu mübarek aile yüce Allah’ın rahmetine kavuşuyor.
FİZİLALİL KUR’AN
Râzî, bu ayet-i kerîmeyi şu başlıklar çerçevesinde tefsir eder:
1. Duanın Kabulü ve Hz. Yahya’nın İhsan Edilmesi
Râzî, Hz. Zekeriyya’nın (a.s.) ilerlemiş yaşına ve eşinin kısır oluşuna rağmen gösterdiği samimi yakarışın Allah katındaki ivazsız kabulüne dikkat çeker.
Dua ile elde edilen nimetin büyüklüğü, sadece bir evlat sahibi olmak değil, peygamberlik müjdesiyle donatılmış Hz. Yahya gibi yüce bir şahsiyetin lütfedilmesidir.
2. "Eşinin Islah Edilmesi" (وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ)
Râzî, bu ifadedeki "ıslah" kelimesinin ne anlama geldiği hususunda şöyle der:
Kısırlığın Giderilmesi (Fiziksel Islah): Çoğunluk görüşe göre buradaki ıslah, kadının kısırlığının giderilip çocuk doğurmaya elverişli hale getirilmesidir. Yaşlı ve kısır olan eşin rahmine doğum yapabilme yeteneği verilerek mucizevi bir durum gerçekleşmiştir.
3. Duaların Kabul Olunma Sebepleri
Râzî, ayetin devamında gelen niteliklerin Hz. Zekeriyya ve ailesinin (ve genel anlamda peygamberlerin) dualarının kabul edilmesindeki hikmetleri açıkladığını vurgular:
a) Hayırlarda Yarışmak ("İnnehüm kânû yusâri'ûne fi'l-hayrât")
Onlar ibadet, taat ve hayırlı işleri ertelemez, aksine birbirleriyle yarışırcalarına bir çabukluk ve arzuyla yerine getirirlerdi.
Râzî'ye göre bu durum, kulun Allah'ın emirlerine koşmasının, Allah'ın da kulun dualarına icabet etmesinde büyük bir etken olduğunu gösterir.
b) Umut ve Korku Arasında Dua Etmek ("Ve yed'ûnenâ ragaben ve rehebâ")
Allah’ın rahmetine, sevabına ve cennetine duyulan derin arzu.
Reheb (Korku/Çekinme): Allah’ın azabından, celalinden ve mahrumiyetten duyulan korku.
Râzî, müminin ibadet ve duasında havf (korku) ile recâ (ümit) dengesini koruması gerektiğini, zira sadece korkuyla yapılan duada ümitsizlik, sadece ümitle yapılan duada ise gevşeklik tehlikesi bulunduğunu ifade eder. Bu peygamberâne tavır, dengeli bir kulluk şuurunu simgeler.
c) Derin Bir Saygı ve Tevazu ("Ve kânû lenâ hâşi'în")
Huşû: Kalbin Allah’ın azameti karşısında boyun eğmesi ve bunun organlara (tavır ve davranışlara) yansımasıdır.
Râzî, kibir ve gururdan uzak durarak, tevazu ve alçakgönüllülükle yapılan ibadetlerin Allah katındaki değerine işaret eder.
Özetle: Tefsîr-i Kebîr'e göre Enbiyâ Sûresi 90. ayet, imkansız gibi görünen durumlarda dahi samimi duanın gücünü gösterir. Ayet, duanın kabul olmasında hayırlarda acele etmenin, umut-korku dengesini korumanın ve huşû sahibi olmanın en temel manevi şartlar olduğunu beyan etmektedir.
TEFSİRİ KEBİR
