Seri iş cinayetlerini araştırmak için Meclis'te kurulan ve geç de olsa çalışmalarına başlayan Meclis Araştırma Komisyonu, taslak raporunu önümüzdeki hafta Meclis Başkanlığı'na sunacak. İşçi sağlığı ve iş güvenliği önlemleri alınmadığı için tersanelerde yaşanan iş cinayetlerinin başında gelen taşeron sistemine dikkat çekilen taslak raporda, "Tersanede yapılan ana işler, tek tek belirlenmeli ve bu işler her ne ad altında olursa olsun taşeronlara verilmemeli. Alt işveren uygulaması, objektif kriterlere bağlanmalı" önerisinde bulunuldu.
Tersaneler ve taşeronlarda işçi sayısına bakılmaksızın işçi sağlığı ve iş güvenliği uzmanı bulundurulması gerektiğini belirten raporda, "İş güvenliği uzmanları, ücretlerini tersane sahibi yerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından almalı. İşveren, işçinin primleriyle birlikte bunun parasını Bakanlığa ödemeli" denildi. Taslak raporda, işçilerin sigortasız çalıştırılmasına izin verilmemesi, yasal mevzuata uygun önlemlerin alınması istendi. "Gemi inşa sanayindeki iş güvenliği ve çalışma şartlarının sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi" amacıyla kurulan komisyonun hazırladığı taslak raporda iş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçilerin yıllara göre rakamsal bilgileri ve ölümlere neden olan olayların bilgileri yer aldı. Raporda 2007 yılından bu yana çalışan işçi sayısı 33 bin 480 olarak belirtildi.
İş güvenliği alınmadığı için oluşan riskler
Taslak raporda tersaneler bölgesinde, işçi sağlığı ve iş güvenliği alınmadığı için bulunduğu kaydedilen tehlike kaynağı ve risklerin bazıları şöyle sıralandı: "Yetersiz çalışma alanı, (düzensiz iş yeri, hareket zorluğu, kaldırılan ve taşınan malzeme altında çalışma ve benzeri); Kapalı dar alanlarda çalışma, (zararlı maddelere yoğun şekilde maruz kalma, boya, gaz, kaynak kullanımı halinde yangın ve patlama riski ve benzeri); Yüksekte çalışma (düşme, malzeme düşmesi ve benzeri); Yoğun ve uzun süreli çalışma, (uygun olmayan çalışma yöntemi, yorgunluk, stres, motivasyon eksikliği); Kimyasallarla çalışma, oksijen, SPG, asetilen, çözücüler, boya, karbondioksit, karbonmonoksit, hidrojen sülfür kullanımı (Yangın, parlama, patlama); Yoğun olarak elektrikli iş ekipmanı kullanımı (düzensiz ve güvensiz enerji kabloları); Çok sayıda alt işveren (organizasyon, kontrol ve denetim eksikliği); Çalışanların sık değişmesi (eğitimsiz ve yeteneksiz işçi, kontrol zorluğu, kalifiye olmayan iş yerini ve risklerini tanımayan elaman); Ağır parçalarla çalışma (malzeme düşmesi/çarpması, sıkışma); Yoğun kaynak işleri (zararlı maddelere maruz kalma, gaz/duman/zararlı ışın, yangın).
Denetimsizlik tespit edildi
Taslak raporda, tersaneler bölgesinde yapılan teftişlere de yer verildi. Son yıllarda yapılan teftişlerde, iş güvenliği yönünden en çok saptanan eksikliklerin başında risk değerlendirmesi yapılmaması, iş yerlerinde yeterli eğitim yapılmaması ve yıllık eğitim programı hazırlanarak uygulanmaması geliyor. Bunları meslek hastalığına yol açabilecek olan işlerde çalışan işçilerin sağlık kontrolünün yapılmaması, iş yerlerinde yangın ekibi kurulmaması ve yangın tahliye tatbikatının yapılmaması, yüksekte çalışmalar ve düşmelere karşı gerekli önlemlerin alınmaması, kaldırma araçlarının periyodik kontrollerinin yaptırılmaması, elektrik tesisatının ve topraklama tesisatının kontrolünün yaptırılmaması, seyyar elektrik kabloların dış etkenlere karşı korunmaması, elektrik panolarının zeminlerinin yalıtkan malzemeyle kaplanmaması, kompresörlerin periyodik kontrollerinin yaptırılmaması izliyor.
Kişisel koruyucu donanımlarının kullanılmaması da saptanan eksiklikler arasında. Patlayıcı ortam oluşabilecek alanların sınıflandırılmaması, patlayıcı ortamlarla ilgili risk değerlendirilmesi yapılmaması, patlamadan korunma dokümanı hazırlanmaması, gaz tüplerinin taşınması ve depolanmasında güvenlik önlemlerinin alınmaması diğer eksiklikler arasında.
Raporun öneriler bölümü ise kurumsallaşma, tersaneler, yan sanayi, işçi sağlığı ve iş güvenliği, eğitim başlıkları altında toplandı. Öneriler bölümünde, şirketlerinin birleştirilmesiyle tersane alanlarının genişleyeceği ve sıkışıklığın ortadan kalkacağına dikkat çekildi.
İşçi sağlığı ve iş güvenliği önerileri
Taslak raporda belirtilen diğer öneriler ise özetle şöyle sıralanıyor:
* Tersanede yapılan ana işler, tek tek belirlenmeli ve bu işler her ne ad altında olursa olsun taşeronlara verilmemeli.
* İşçi sağlığı ve iş güvenliği ilgili tedbirleri yerine getirmeyen tersaneler faaliyetlerine izin verilmemeli ve bu önlemleri alıncaya kadar faaliyetten men edilmeli.
* Tersaneler ve alt işverenler, çalışan işçi sayısına bakılmaksızın işçi sağlığı ve iş güvenliği uzmanı bulundurmalı. Yine çalışan sayısına bakılmaksızın, tersanelerde işyeri hekimi istihdam edilmeli. İşyeri hekimleri, işçilere öncelikli olarak iş sağlığı ve koruyucu sağlık hizmetleri eğitimi vermeli.
* İş güvenliği uzmanları, ücretlerini tersane sahibi yerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından almalı. İşveren, işçinin primleriyle birlikte bunun parasını Bakanlığa ödemeli.
* Tersanelerde sigortasız işçi çalıştırılmamalı, işçilerin sigorta primleri gerçek ücretleri üzerinden gösterilmeli.
* Tuzla tersaneler bölgesinde, iş müfettişlerinin ve sosyal güvenlik kurumu müfettişlerinin sürekli istihdam edileceği bir birim kurulmalı ve bu müfettişler sadece Tuzla tersaneler bölgesinde görev yapmalı.
* Tersanelerde ölümle sonuçlanan kaza nedenleri (yüksekten düşme, elektrik akımına kapılma, patlama ve sıkışma gibi) dikkate alınarak, mevzuata uygun önlemler alınmalı.
* İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Danışma Kurulu oluşturulmalı. Tersanelerde yürütülen faaliyetlerden ""Sağlık Kuralları Bakımından 7,5 Saat ve Daha Fazla Çalışması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik"" kapsamında olan işlerde işçilerin 7,5 saatten fazla çalışmasının önüne geçilmeli.
Barınma önerileri
İşçilerin barınma sorununa ilişkin öneriler ise şöyle:
* Tersaneler bölgesinin tümü için seçilecek bir alanda lojman, sosyal konut veya yurt projelerinden biri veya bir kaçı, işveren katkısıyla yapılmalı. Çalışan işçi sayısına göre, tersanelerde genel olarak yetersiz olduğu görülen soyunma yeri, tuvalet, duş, dinlenme yeri, yemekhane gibi sosyal tesisler, standartlara uygun hale getirilmeli.
* Teknik liselerdeki gemi inşa bölümlerinin sayısı artırılmalı. Bu konuyla ilgili lise, meslek yüksek okulu ve üniversitelerdeki bölümlerin son sınıflarında öğrencilere iş güvenliği ve işçi sağlığı dersleri verilmeli.
* Tuzla gemi inşa sanayi bölgesinde kara ve deniz itfaiyesinden oluşan ve İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı özel bir itfaiye birimi kurulmalı.
* Tuzla ilçesinde de acil, mikro cerrahi, ortopedi ve travmatoloji, beyin cerrahisi gibi bölümlerin bulunduğu bir hastane kurulmalı.
