Malezya, Myanmar’daki askeri yönetimle yapılan tartışmalı anlaşma kapsamında yaklaşık 5 bin Myanmar vatandaşının ülkeye geri gönderilmesi sürecini başlattı. İlk kafilede yaklaşık 1.500 kişi Myanmar’a gönderilirken, insan hakları kuruluşları geri dönenlerin şiddet, zulüm ve zorla askere alınma riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
İlk kafilede 1.370 erkek, 79 kadın, 20 erkek çocuk ve 7 kız çocuğunun bulunduğu bildirildi. Yaşları 8 ila 60 arasında değişen kişiler iki Myanmar donanma gemisi ve bir hastane gemisiyle ülkeye gönderildi.
Malezya hükümeti geri dönüşlerin gönüllü olduğunu savunurken, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), sürecin belirlenmesine dahil olmadığını ve Myanmar’daki mevcut koşulların güvenli, onurlu ve sürdürülebilir bir geri dönüş için uygun olmadığını belirtiyor.
İnsan hakları kuruluşlarından sert tepki
İnsan hakları örgütleri, Myanmar’a gönderilen kişilerin devam eden iç savaş nedeniyle ciddi güvenlik riskleriyle karşılaşabileceğini belirtiyor.
Özellikle Rohingya Müslümanlarının Myanmar’a geri gönderilmesi halinde şiddet, zulüm ve zorla askere alınma tehlikesiyle karşı karşıya kalabilecekleri uyarısı yapılıyor. 160’tan fazla sivil toplum kuruluşu da 23 Eylül’de yayımladıkları ortak açıklamayla Malezya’ya geri gönderme planını durdurma çağrısında bulundu.
Malezya hükümeti ise geri dönüşlerin gönüllülük esasına dayandığını ve sürecin kimlik, vatandaşlık ve güvenlik kontrollerinin ardından yürütüldüğünü belirtiyor.
Rohingyaların geri dönüşü belirsiz
Malezya Başbakanı Enver İbrahim, ülkedeki geniş Rohingya nüfusuna yönelik toplumsal tepkinin arttığını ve hükümetin Myanmar yönetimiyle geri dönüş konusunda müzakere etmek zorunda kaldığını söylüyor.
Ancak ilk kafilede kaç Rohingyanın bulunduğu henüz netlik kazanmış değil. Malezya makamları gönderilen kişilerin etnik kimlikleri veya mülteci statüleri hakkında ayrıntılı bilgi paylaşmadı.
Myanmar ise Rohingyaları vatandaş olarak tanımıyor. Bu nedenle insan hakları kuruluşları, geri gönderilecek kişilerin ülkeye döndüklerinde hukuki statülerinin ve güvenliklerinin nasıl sağlanacağı konusunda ciddi soru işaretleri bulunduğunu belirtiyor.
Malezya’nın Rohingya politikasında değişim
Söz konusu karar, daha önce Rohingya mültecilerin haklarını savunan açıklamalarıyla öne çıkan Enver hükümetinin politikasında önemli bir değişime işaret ediyor.
Malezya’da son yıllarda özellikle Rohingyalara yönelik toplumsal tepkinin arttığı belirtiliyor. Ekonomik sıkıntılar, göçmen karşıtı söylemler ve sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler, Rohingya toplumuna yönelik baskının artmasına neden olan faktörler arasında gösteriliyor.
2026 yılında da sosyal medyada Rohingyaları hedef alan kampanyalar ve sınır dışı edilmeleri çağrıları gündeme geldi. Reuters'a göre Malezya’da kayıtlı yaklaşık 193 bin Myanmar mültecisi bulunuyor ve bunların yaklaşık üçte ikisi Rohingya.
Myanmar’da dönüş için güvenli alan tartışması
Myanmar’da 2021’deki askeri darbenin ardından başlayan iç savaş devam ederken, ülkenin özellikle Arakan/Rakhine eyaletinde çatışmalar sürüyor.
Rohingyaların önemli bölümünün geçmişte askeri operasyonlar nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldığı belirtilirken, geri dönecekleri bölgelerde güvenlik, barınma ve temel hizmetlere erişim konusunda ciddi sorunlar bulunuyor.
UNHCR, devam eden çatışmalar ve şiddet nedeniyle Myanmar’a güvenli ve sürdürülebilir bir geri dönüşün mevcut şartlarda mümkün olmadığını vurguluyor. Kurum, mültecilerin ancak bilgilendirilmiş, gönüllü, güvenli ve onurlu koşullarda geri dönmesi gerektiğini belirtiyor.
“Güvenli olduğu için dönmek istiyoruz”
Rohingya mülteci hakları savunucuları ise ülkelerine dönmeye karşı olmadıklarını, ancak dönüşün zorla değil güvenli koşullarda gerçekleşmesi gerektiğini ifade ediyor.
Rohingya hakları savunucusu Nur Sadek, “Bir gün evimize dönmenin hayalini hepimiz kuruyoruz; ancak güvenli olduğu ve kendi tercihimiz olduğu için dönmek istiyoruz, zorlandığımız için değil” diyerek geri gönderme sürecinde mültecilerin görüşlerinin dikkate alınması ve onurlarının korunması çağrısında bulundu.
