Libya’nın doğusunda Hafter güçlerinin kontrolündeki bölgelerde, gizli askeri mahkemelerde yargılanarak ölüm cezasına çarptırılan en az 30 kişi infaz edildi. Uluslararası Af Örgütü, sanıkların işkence altında “itiraf” vermeye zorlandığını ve bu ifadelerin daha sonra mahkemelerde delil olarak kullanıldığını bildirirken, en az 50 kişinin daha yakın zamanda infaz edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı.
Uluslararası Af Örgütü’nün verilerine göre, Libya’nın doğusundaki fiili yönetimin silahlı gücü olan Libya Arap Silahlı Kuvvetleri (LAAF), 23 Ağustos’tan bu yana en az 30 kişiyi infaz etti. Söz konusu infazlar, askeri mahkemelerde gerçekleştirilen gizli ve ağır biçimde adaletsiz yargılamaların ardından geldi. Örgüt, bu davalarda işkence iddialarının da bulunduğunu bildirdi.
İnfaz edilenlerin ve halen ölüm cezası altında bulunan bazı kişilerin, 2014-2018 yılları arasında LAAF ile silahlı muhalif gruplar arasında yaşanan çatışmalarla bağlantılı cinayet ve terör suçlarından mahkûm edildiği belirtildi.
Ancak Amnesty International, yargılamaların temel adil yargılanma güvencelerini karşılamadığını vurguladı.
İşkence altında alınan “itiraflar” delil olarak kullanıldı
Uluslararası Af Örgütü, bazı tutukluların gözaltına alındıktan sonra LAAF ile bağlantılı silahlı gruplar tarafından işkence gördüklerini bildirdi.
Örgüte göre bazı tutuklular, kendilerinden “itiraf” almak amacıyla işkenceye maruz bırakıldı ve bu ifadeler daha sonra davalarda sanıkların aleyhine “delil” olarak kullanıldı.
Amnesty’nin daha ayrıntılı bulgularında, bazı tutukluların elektrik verilmesi, yakılma ve kalın plastik borularla dövülme gibi kötü muamele biçimlerine maruz kaldıkları ve gerilimli pozisyonlarda asılı tutulduklarına ilişkin iddialara yer verildi.
Örgüt, doğu Libya’daki LAAF yetkililerine tüm infazları derhal durdurma çağrısı yaptı.
Amnesty ayrıca adil yargılanma koşullarının ihlal edildiği davalarda verilen mahkûmiyet ve ölüm cezalarının yeniden incelenmesini ve uluslararası hukuk standartlarına uygun yeni yargılamalar yapılmasını istedi.
En az 50 kişi daha infaz riski altında
Amnesty International, doğu Libya’da ölüm cezasına çarptırılmış en az 50 erkeğin daha yakın infaz riski altında bulunduğunu açıkladı.
Örgüt, cinayet ve terör suçlamalarıyla yargılanan sivillerin askeri mahkemeler yerine bağımsız ve tarafsız sivil mahkemelerde, uluslararası adil yargılanma standartlarına uygun biçimde yargılanması gerektiğini belirtti.
Ayrıca uluslararası gözlemcilerin doğu Libya’daki Gernada ve diğer gözaltı merkezlerine erişimine izin verilmesi çağrısında bulundu.
Ailelere cenaze hakkı da engellendi
İnsan hakları savunucuları, infaz edilen bazı kişilerin ailelerinin cenazeleri teslim almasına ve yakınlarını defnetmesine de izin verilmediğini bildirdi.
Amnesty’ye göre bazı ailelerin cenazeleri teşhis etmelerine izin verildi ancak cenaze töreni düzenlemeleri engellendi.
Örgüt, Birleşmiş Milletler organlarının daha önce bu tür uygulamaları zalimane, insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele olarak nitelendirdiğini belirtti.
BM’den Hafter güçlerine çağrı
Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu (UNSMIL), doğu Libya’da son haftalarda 30’dan fazla kişinin infaz edildiğine ilişkin ciddi endişe duyduğunu açıkladı ve yeni infazların derhal durdurulması çağrısı yaptı.
UNSMIL, infaz haberlerinin ortaya çıkmasının ardından doğu Libya’daki yetkililerle siyasi ve teknik düzeyde temas kurarak infazların durdurulmasını ve dosyaların Libya’nın ulusal ve uluslararası insan hakları yükümlülükleri doğrultusunda güvenilir biçimde incelenmesini istediğini bildirdi.
BM misyonu, davaların adil yargılanma ve usule ilişkin güvencelere uygun şekilde yeniden incelenmesi gerektiğini vurguladı.
Askeri mahkemeler sivilleri yargıladı
Amnesty International, doğu Libya’daki askeri mahkemelerin sanıkların adil yargılanma haklarını defalarca ihlal ettiğini belirtti.
Örgüte göre sanıkların avukata erişimi, savunma hazırlamak için yeterli süreye sahip olma, susma hakkı ve bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde kamuya açık yargılanma gibi temel hakları ihlal edildi.
Amnesty ayrıca doğu Libya’daki askeri savcı ve hâkimlerin LAAF veya onunla bağlantılı silahlı gruplarla ilişkili olmaları nedeniyle bağımsız olmadıklarını savundu.
2017’de Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, terörizmle ve “askeri bölgelerde” işlenen suçlarla suçlanan sivillerin askeri mahkemelerde yargılanmasına imkân veren bir yasa çıkarmıştı. Söz konusu yasa daha sonra Libya Anayasa Dairesi tarafından anayasaya aykırı ilan edilmişti.
İnfazlar Libya’daki fiili moratoryumu sona erdirdi
İnfazların yeniden başlaması, Libya’da yaklaşık 15 yıldır devam eden fiili ölüm cezası moratoryumunu sona erdirdi.
İnfazlar, Birleşmiş Milletler öncülüğünde Libya’nın rakip kurumlarını birleştirme ve ülkede ulusal seçimlerin önünü açma çabalarının sürdüğü bir dönemde gerçekleştirildi. UNSMIL, infazların durdurulması ve adil yargılanma güvencelerine uyulması çağrısını yineledi.
Libya, halen rakip yönetimler arasında bölünmüş durumda. Uluslararası tanınırlığa sahip Ulusal Birlik Hükümeti ülkenin batısını kontrol ederken, Hafter güçleriyle bağlantılı yönetim doğu ve güneyin geniş bölümünde etkinliğini sürdürüyor.
Hafter güçlerinin doğu Libya’daki hakimiyeti
Hafter güçlerinin doğu Libya’daki hakimiyeti, General Halife Hafter’in 2014’te Bingazi’den başlattığı “Onur Operasyonu” ile güçlendi.
Hafter güçleri, silahlı gruplarla mücadele iddiasıyla başlatılan operasyonun ardından doğu Libya’nın geniş kesimleri üzerindeki kontrolünü giderek pekiştirdi.
İnsan hakları kuruluşlarının son infazlara ilişkin açıklamaları ise bu yönetim anlayışının yargı süreçleri, gözaltılar ve ölüm cezası uygulamaları bakımından ağır eleştirilerle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Amnesty International, doğu Libya’daki yetkililerden infazları durdurmalarını ve işkence ile diğer kötü muamele iddialarına ilişkin bağımsız ve tarafsız soruşturmalar yürütmelerini istedi.
