Peter Rodgers / Counter Punch

FIFA Dünya Kupası, meşruiyetini katılımcılarının gücü, zenginliği veya siyasi etkisinden değil, “rekabet eşitliği” ilkesinden alan sayılı küresel etkinliklerden biridir. Dünyanın dört bir yanındaki milyonlarca insan bu turnuvayı takip ediyor; çünkü en azından sahada geçen doksan dakika boyunca uluslar arasındaki farkların ekonomik büyüklük, askeri güç veya jeopolitik ağırlıkla değil, futbol sahasındaki performansla belirlendiğine inanıyorlar. Dünya Kupası’nı dünyanın en önemli spor etkinliği haline getiren tam da bu eşitlik algısıdır. Ancak 2026 Dünya Kupası’nın arifesinde, küresel futbol için kritik bir soru gündeme geliyor: Eğer tüm takımlar sahaya eşit koşullar altında çıkmazsa, bu yarışma hâlâ adil kabul edilebilir mi?

Son günlerde Dünya Kupası’nda belirli takımlara getirilmesi düşünülen olası kısıtlamalarla ilgili tartışmalar, ilk bakışta sadece siyasi ya da idari bir anlaşmazlık gibi görünebilir. Ancak daha derin bir düzeyde bakıldığında, bu konu küresel spor yönetişiminin en temel ilkelerinden birine dokunmaktadır. Asıl mesele, bir ülkenin başka bir ülkeyle siyasi anlaşmazlıklar yaşaması ya da belirli oyuncuların daha kısıtlayıcı giriş veya ikamet koşullarıyla karşı karşıya kalması değildir. Asıl mesele, ilk kez, ev sahibi ülkenin resmi yarışma kurallarını değiştirmeden farklı takımlar için rekabet ortamını asimetrik bir şekilde şekillendirebileceği yeni bir emsal ortaya çıkmaya başladığına dair işaretlerin görülmesidir.

Siyaset bilimi ve kamu hukukunda, herhangi bir rekabetin meşruiyeti “usul adaleti”ne dayanır. İnsanlar genellikle, sürecin tüm katılımcılar için eşit geçtiğine inandıkları zaman sonuçları kabul ederler. Bu ilke seçimler, mahkemeler, ihaleler ve hatta spor müsabakaları için de geçerlidir. Katılımcılar, bazı rakiplerin diğerlerinin erişemediği avantajlara sahip olduğuna inanırlarsa, resmi kurallar herkes için aynı görünse bile sonuca duyulan güven giderek azalır.

Modern profesyonel futbol da bu mantık üzerine kuruludur. Yaygın kanının aksine, rekabet adaleti sadece saha içindeki kurallarla sınırlı değildir. Profesyonel düzeyde maç, hakemin düdüğü çalınmadan çok önce başlar. Oyuncuların toparlanma kalitesi, seyahat kolaylığı, antrenman tesislerine erişim, psikolojik istikrar, fikstür tutarlılığı, konaklama koşulları ve hareket özgürlüğü; hepsi bir takımın rekabet sermayesinin parçasıdır. İşte bu nedenle kulüpler ve milli takımlar, hazırlık sürecinin en küçük ayrıntılarını optimize etmek için milyonlar harcıyor. Böylesi bir rekabet düzeyinde, fazladan bir uçuş, birkaç saatlik bir gecikme, idari bir kısıtlama ya da sürekli bir zihinsel yük, taktiksel bir hata kadar maçın sonucunu etkileyebilir.

Bu bakış açısıyla, 2026 Dünya Kupası ile ilgili gelişmeler incelenmelidir. Endişe, yalnızca bazı takımların vize sorunları ya da idari kısıtlamalarla karşılaşabileceği gerçeğinden ibaret değildir; asıl endişe, bu tür kısıtlamaların rekabet ortamının kendisinin bir parçası haline gelebileceğidir. Bir takım teknik hazırlık, antrenman ve dinlenmeye tamamen odaklanabiliyorken, bir diğeri enerjisinin bir kısmını ikamet sorunlarını çözmeye, izin yenilemelerine, seyahat kısıtlamalarına veya ev sahibi ülkeye yeniden girişle ilgili zorluklara ayırmak zorunda kalırsa, rekabet koşulları artık gerçek anlamda eşit değildir. Buradaki eşitsizlik, FIFA’nın resmi düzenlemelerinden değil, turnuvanın operasyonel ortamından kaynaklanmaktadır.

İşte tam da bu noktada mesele, siyasi anlaşmazlığın ötesine geçerek küresel futbol için yapısal bir zorluk haline geliyor. On yıllardır ev sahibi ülke, genellikle turnuvanın düzenleyicisi olarak görülmüştür. Rolü, altyapıyı sağlamak, güvenliği temin etmek, takımların girişini kolaylaştırmak ve tüm katılımcıların dışsal yükler olmadan rekabet edebileceği koşulları yaratmaktı. Ancak şu anda ortaya çıkan şey, bir paradigma değişikliği gibi görünüyor: Ev sahibi ülke artık sadece turnuvanın organizatörü değil, egemen idari yetkileriyle rekabet koşullarını şekillendirebilen bir aktör haline geliyor.

Asıl risk tam da burada yatıyor. Eğer böyle bir emsal kabul gören bir uygulama haline gelirse, sonuçları 2026 Dünya Kupası’nın çok ötesine uzanacaktır. Bu durumda, gelecekteki her ev sahibi ülke, siyasi, güvenlik, göç veya idari gerekçeler altında, katılımcı takımlar için farklı koşullar oluşturabilir. Bir ülke, belirli oyuncular için girişi zorlaştırabilir. Bir diğeri, belirli takımlara hareket kısıtlamaları getirebilir. Üçüncüsü ise, seçilmiş rakipler için katılımın dolaylı maliyetlerini artırmak amacıyla bürokratik mekanizmaları kullanabilir. Tüm bu durumlarda, yarışmanın resmi kuralları değişmeden kalacak, ancak rekabet eşitliği ilkesi kademeli olarak aşınacaktır.

İran’ın durumu, daha geniş bir eğilim içindeki sadece bir örnektir. Bir milli takımın oyuncularının veya üyelerinin, turnuva süresince zaman açısından acil ikamet veya idari kısıtlamalarla uğraşmak zorunda kaldığını hayal edin. Dinlenme ve toparlanma sürelerinin bir kısmının, hazırlıklardan ziyade ev sahibi ülkedeki yasal statüleriyle ilgili sorunları halletmeye ayrıldığını düşünün. Bu tür kısıtlamalar turnuva yönetmeliklerinde açıkça belirtilmemiş olsa bile, rekabet koşulları üzerindeki etkileri yadsınamaz. Böyle bir senaryoda takımlar artık sadece rakipleriyle rekabet etmekle kalmaz; aynı zamanda diğerlerinin karşı karşıya kalmadığı maliyetleri de üstlenirler.

Özellikle dikkat çeken nokta, bu gidişatın küresel futbolun on yıllardır savunduğu felsefeyle çelişmesidir. FIFA, futbolu her zaman uluslar arası evrensel bir dil olarak tanımlamış ve kapsayıcılık, eşitlik ve ayrımcılık yapmama gibi ilkeleri vurgulamıştır. Ancak bu ilkeler, ancak uygulamada güvence altına alındıklarında anlam kazanır. Rekabet eşitliği sadece bir tanıtım sloganı değildir; turnuvalara duyulan kamu güveninin temelidir. Bu güven zayıflarsa, en heyecan verici müsabakalar bile meşruiyetlerinin bir kısmını yitirir.

Sonuçta, bugün asıl mesele belirli bir takımın Dünya Kupası’nda vize sorunlarıyla karşılaşıp karşılaşmayacağı değildir. Asıl soru, küresel futbol camiasının, ev sahibi ülkenin bazı takımlara diğerlerinin karşılaşmadığı yükler yükleyebileceğini kabul etmeye istekli olup olmadığıdır. Cevap evet ise, o zaman söz konusu olan tek bir takımın ya da ülkenin kaderi değil, uluslararası sporun temel ilkelerinden birinin kademeli olarak aşınmasıdır.

Dünya Kupası her zaman tüm takımların aynı noktadan başladığı fikrini simgelemiştir. Bazı takımların daha iyi oyuncuları, daha deneyimli antrenörleri veya daha fazla kaynağı olabilir, ancak oyunun kuralları herkes için aynı kalır. Bugün söz konusu olan tek bir maçın sonucu ya da belirli bir takımın kaderi değil, bu temel ilkenin giderek aşınmasıdır. Bazı takımların sahaya çıkmadan önce diğerlerinin karşılaşmadığı engellerle yüzleşmesi gerekiyorsa, maç fiilen düdük çalınmadan önce başlamış demektir. Böyle bir senaryoda ev sahibi ülke artık sadece bir turnuva organizatörü olmaktan çıkar; oyunun dengesini etkileyen bir aktör haline gelir. Ve bu, küresel futbolun son on yıllarda karşı karşıya kaldığı en tehlikeli emsal olabilir.

* Peter Rodgers, Penn State Üniversitesi’nden uluslararası ilişkiler alanında mezun olmuş ve küresel meseleler ile siyasi analiz üzerine çalışan bağımsız bir gazetecidir.