Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar'ın Rohingyalılara karşı soykırım işlediği yönündeki kararı, İsrailli yetkililer ve hukuk uzmanları arasında endişeye yol açtı; uzmanlar, kararın bulgularının Güney Afrika'nın Gazze'deki soykırım davası için önemli sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Birleşmiş Milletler'in en yüksek mahkemesi, Perşembe günü verdiği dokuza altılık kararla, Myanmar'ı kuzey Rakhine eyaletindeki Müslüman azınlığa karşı yürüttüğü askeri harekat sırasında soykırımdan doğrudan sorumlu tuttu. Mahkeme, mağdurlar için tazminat ödenmesini ve daha fazla ihlalin önlenmesi için önlemler alınmasını emretti.
Ynet'in haberine göre, üst düzey İsrailli yetkililer kararı "tehlikeli bir emsal" olarak nitelendirerek, mahkemenin yaklaşımının İsrail aleyhindeki davaları etkileyebileceğini kabul etti.
Rapora göre yetkililer, "Bu, İsrail'e doğrudan uygulanamayacak parametreler ve standartlar belirliyor, ancak kapıyı aralıyor" dedi. "Öncelikle, bir devletin soykırımdan sorumlu tutulabileceği ve soykırım niyetinin kanıtlanabileceği ilkesini ortaya koyuyor."
Soykırım Niyetini Kanıtlamaya Yönelik Bir Emsal
Kararın önemi, Myanmar aleyhindeki bulgunun ötesine uzanmaktadır. Mahkemelerin, bireysel eylemleri ayrı ayrı incelemek yerine, bir devletin davranışlarının bütünleşik kanıtlarından nasıl soykırım niyeti tespit edebileceğini açıklığa kavuşturmaktadır.
Hakimler, soykırım niyetinin kanıtlardan çıkarılabilecek "tek makul sonuç" olması gerektiği yönündeki mevcut şartı korudular. The Guardian'ın analizine göre, karar bu eşiği düşürmedi, ancak kitlesel vahşet kampanyasını değerlendirirken nasıl işlemesi gerektiğini açıkladı.
Daha da önemlisi, mahkeme, bir nüfusu yerinden etme veya cezalandırma gibi diğer amaçların, soykırım niyetini mutlaka dışlamadığını tespit etti. Bu tür güdüler, koruma altındaki bir grubu yok etme niyetiyle birlikte var olabilir.
Hakimler, Myanmar'ın yürüttüğü harekatla ilgili tüm kanıtlar ışığında, soykırım niyetinin tek makul sonuç olduğu sonucuna vardılar.
Kudüs İbrani Üniversitesi'nde profesör olan Yuval Shany, kararın İsrail'i endişelendirmesi gerektiğini, çünkü niyet değerlendirme yaklaşımının bu yönde olduğunu söyledi.
Guardian gazetesine göre, "Soykırımı kanıtlamak için kullanılan metodolojide bir değişiklik var; tüm koşulların bütüncül bir şekilde incelenmesine ve bunlardan çıkarılabilecek tek makul sonuca doğru bir yönelim söz konusu," dedi.
İsrail Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nde avukat olan Tammy Caner de benzer şekilde, kararı İsrail'e karşı yürütülen davalar için potansiyel sonuçları olan önemli bir emsal olarak nitelendirdi.
Güney Afrika, 29 Aralık 2023'te İsrail'i Gazze'deki askeri harekatıyla 1948 Soykırım Sözleşmesini ihlal etmekle suçlayarak dava açtı. Yargılama süreci devam etmektedir; Myanmar mahkemesinin kararı, sürecin sonucunu belirlememektedir.
Çocuklar, Üreme Sağlığına Zarar Verilmesi ve Yıkılan Topluluklar
Mahkemenin değerlendirmesi, Myanmar'ın yürüttüğü operasyon sırasında öldürülen yaklaşık 10.000 kişinin ötesine uzandı. Kuzey Rakhine'de hedef alınan 815.000 Rohingya nüfusunun tamamını ve hayatta kalanlar üzerindeki fiziksel ve psikolojik sonuçları da dikkate aldı.
Bunlar arasında cinsel şiddet yoluyla verilen ruhsal zarar ve kampanyanın Rohingya topluluğu içindeki üreme üzerindeki etkisi yer alıyordu.
Çocukların hedef alınması özellikle önemliydi. Mahkeme bunu grubun "temeline" darbe olarak nitelendirerek, beş yaşın altındaki 2.109 Rohingya çocuğunun öldürüldüğünü belirtti.
Guardian gazetesi, savaş sırasında beş yaşın altındaki 5.000'den fazla Filistinli çocuğun öldürüldüğü Gazze ile bir karşılaştırma yaptı.
Hakimler ayrıca, Rohingya köylerinin yıkılmasının ardından arazilerin buldozerlerle düzleştirilmesi ve geniş çaplı temizlenmesi ile güvenlik tesisleri de dahil olmak üzere yeni tesislerin hızla inşa edilmesini inceledi. Guardian, bu durumun Gazze'de İsrail işgali altındaki bölgelerin yıkımı ve askeri dönüşümüyle paralellikler taşıdığını tespit etti.
Middlesex Üniversitesi'nde uluslararası hukuk profesörü ve soykırım uzmanı olan William Schabas, "Bu karar İsrail'e yönelik mesajlarla dolu," dedi. "Elbette bariz farklılıklar var, kanıtlar farklı olacak, ancak Myanmar kelimesini İsrail ile değiştirirseniz, kararda çok fazla değişiklik yapmanız gerekmez."
Altı muhalif yargıç, çoğunluğun gerekçelendirmesinin önemli yönlerinin tartışmalı olduğunu vurguladı. Davaya dahil olan avukatlar, kararın İsrail aleyhine soykırım kararı verilmesini garanti etmediği ve İsrail'in davasının kendi delillerine dayanacağı konusunda uyardı.
Soykırım Sözleşmesi Kapsamında Hesap Verebilirlik
Haberlere göre, bu karar, Uluslararası Adalet Divanı'nın bir devleti soykırım suçundan doğrudan sorumlu tuttuğu ilk örnek olma özelliğini taşıyor.
Mahkeme, Bosna Hersek ile ilgili 2007 tarihli kararında, Sırbistan'ın Srebrenitsa soykırımını önleyemediğini ancak soykırımı doğrudan işlemekten sorumlu tutmadığını tespit etti. Hırvatistan tarafından açılan davada da Sırbistan, doğrudan soykırım işlemekten aklandı.
Myanmar'daki davalarda Gambiya'nın hukuk ekibinde görev yapan Philippe Sands için, yeni karar Soykırım Sözleşmesi'ne pratik bir güç kazandırıyor.
"Bence bu, soykırım sözleşmesini hayata geçiren bir karar," dediği bildirildi. "Sözleşmeye pratik, gerçek bir anlam kazandırıyor."
Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, kararı "hayatta kalanlar, mağdurlar ve aileleri için nadir bir adalet anı" olarak nitelendirdi.
Bu kararın etkileri, Nikaragua'nın Almanya'ya karşı açtığı ve Berlin'i Gazze'deki soykırımı kolaylaştırmak ve önlememekle suçladığı davayı da kapsayabilir. Karar ayrıca, ayrı bir kurum olan Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin bireylere karşı olası soykırım suçlamalarını nasıl değerlendireceğine de ışık tutabilir.
Karardan önce, ABD'nin BM Büyükelçisi, Uluslararası Adalet Divanı'nı soykırım için yasal eşiği düşürmemesi konusunda uyarmış ve bunun Amerikan ve müttefik askerlerine karşı kullanılabileceğini savunmuştu. Hakimler, diğer güdülerin mutlaka soykırım niyetini ortadan kaldırdığı fikrini reddederken, belirlenmiş eşiği korudular.
Guardian'a göre Gazze'deki yargılamaların en az üç yıl daha sürmesi bekleniyor. Bu arada, İsrail güçleri Ekim 2025 ateşkesine rağmen ölümcül saldırılar düzenlemeye devam ediyor.
Gazze Sağlık Bakanlığı, Perşembe günü itibarıyla İsrail'in ateşkes ihlalleri sonucu 1.662 Filistinlinin öldüğünü ve 6.007'sinin yaralandığını açıkladı. Ekim 2023'ten bu yana toplam ölü sayısı 74.000'i, yaralı sayısı ise 175.000'i aştı.
(PC, AA, The Guardian, YNet)

