İşsiz sayısı ise eylülde geçen yılın aynı dönemine göre 295 bin kişi artarak 2 milyon 548 bin kişiye yükseldi. Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) ilk dokuz ayda sabit fiyatlarla geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3 artışla 77 milyar 547 milyon YTL oldu. Üçüncü çeyrekte sabit fiyatlarla GSYH ise yüzde 0.5 artarak 27 milyar 934 milyon YTL'ye ulaştı. Cari fiyatlarla dokuz aylık dönemde 731 milyar 277 milyon YTL olan GSYH üçüncü çeyrekte 266 milyar 474 milyon YTL olarak belirlendi.
Büyük düşüş yaşandı
Sabit fiyatlarla GSYH'de üçüncü çeyrekte yaşanan 0.5'lik artış, geçen dönemlere göre ciddi gerilemeye işaret etti. Çeyrekler itibariyle 2007'de sabit fiyatlarla GSYH gelişme hızları sırasıyla yüzde 8.1, yüzde 4.1, yüzde 3.3, yüzde 3.6 olmuş, bunun sonucunda 2007'de GSYH gelişme hızı yüzde 4.6 olarak gerçekleşmişti.
Bu yılın ilk çeyreğinde sabit fiyatlarla yüzde 6.7 gelişme hızı gösteren GSYH'de ikinci çeyrekte bu oran yüzde 2.3'e inmişti. Üçüncü çeyrekte gelişme hızının yüzde 0.5'e kadar inmesiyle sabit fiyatlarla dokuz aylık GSYH yüzde 3 artışla 77 milyar 547 milyon YTL oldu. 2007 yılında GSYH sabit fiyatlarla 101 milyar 208 milyon YTL olarak gerçekleşmişti. Cari fiyatlarla GSYH üçüncü çeyrekte yüzde 13.7 büyüyerek 266 milyar 474 milyon YTL oldu. Dokuz aylık GSYH cari fiyatlarla yüzde 15.6 artış göstererek 731 milyar 277 milyon YTL olarak gerçekleşti. 2007'de cari fiyatlarla GSYH 853 milyar 636 milyon YTL olmuştu.
Üretim ve ticarette küçülme
Sektörlere göre sabit fiyatlarla GSYH'de gelişme hızlarına bakıldığında üçüncü çeyrekte imalat sanayi yüzde 1.1, inşaat yüzde 4.3, toptan ve perakende ticaret yüzde 1.8 küçülme yaşadı. Tarım, avcılık ve ormancılıkta yüzde 2.2 büyüme görüldü.
Aynı verilere dokuz aylık dönemde bakıldığında; inşaatta yüzde 1.1 küçülme, imalatta yüzde 3.2 büyüme, ticarette yüzde 3.6, tarımda yüzde 0.7 büyüme görüldü.
İç tüketim 535 milyar YTL
Yerleşik ve yerleşik olmayan hane halklarının yurtiçi tüketimi üçüncü çeyrekte cari fiyatlarla 190 milyar 732 milyon YTL oldu. Dokuz aylık dönemde bu rakam 535 milyar 463 milyon YTL olarak gerçekleşti. Dokuz aylık dönemde gıda, içki ve tütüne 140 milyar 569 milyon YTL, giyim ve ayakkabıya 32 milyar 491 milyon YTL, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlara 105 milyar 208 milyon YTL, mobilya, ev aletleri ve ev bakım hizmetlerine 40 milyar 570 milyon YTL, sağlığa 21 milyar 503 milyon YTL, ulaştırma ve haberleşmeye 94 milyar 806 milyon YTL, eğlence ve kültüre 21 milyar 161 milyon YTL, eğitime 6 milyar 922 milyon YTL, lokanta ve otellere 33 milyar 138 milyon YTL, çeşitli mal ve hizmetlere 39 milyar 90 milyon YTL harcandı.
Kişi başına gelir şimdilik 13 bin 488 YTL
GSYH üçüncü çeyrek itibariyle yıllık bazda cari fiyatlarla 952 milyar 116 milyon YTL olurken, kişi başı gelir 13 bin 488 YTL olarak belirlendi. TÜİK'in açıkladığı GSYH verilerinden yapılan belirlemeye göre, üçüncü çeyrek itibariyle yıllık bazda GSYH cari fiyatlarla 952 milyar 116 milyon YTL oldu. 2007 sonu itibariyle nüfusun 70 milyon 586 bin 256 kişi olduğu dikkate alındığında kişi başına düşen gelir 13 bin 488 YTL olarak gerçekleşti. Sabit fiyatlarla bakıldığında üçüncü çeyrek itibariyle yıllık bazda GSYH ise 103 milyar 455 milyon YTL oldu. Ancak, nüfus bilimciler 2008 yılında doğum hızını yüzde 2.2 öngörerek nüfusun 71 milyon 375 bin 724 kişiye çıkacağını tahmin ediyor. Bu öngörünün gerçekleşmesi halinde ise 2008'de kişi başına milli gelir 13 bin 339 YTL'ye gerilemiş olacak.
295 bin kişi daha işsizler ordusunda
Küresel krizin reel sektörde yarattığı izler işsizlik rakamlarında da ortaya çıktı. Eylülde işsiz sayısı geçen yılın aynı ayına göre 295 bin kişi artarak 2 milyon 548 bin kişiye, işsizlik oranı da 1 puan artışla yüzde 10.3'e yükseldi. Kentlerde bu oran 0.5 puan artışla yüzde 12.3'e, kırsal bölgelerde ise 1.5 puan artışla yüzde 7.1 ulaştı. 1.5 puan artan tarım dışı işsizlik oranı da yüzde 13.3'e çıktı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Hanehalkı İşgücü Anketi'nin Eylül 2008 dönemi (Ağustos, Eylül, Ekim) sonuçlarını açıkladı. Buna göre, kurumsal olmayan sivil nüfus 766 bin kişilik artışla 69 milyon 819 bin kişiye, kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus 769 bin kişi artışla 50 milyon 142 bin kişiye yükseldi.
İstihdam edilenlerin sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre 331 bin kişi artarak 22 milyon 213 bin kişiye çıktı. Bu dönemde tarım sektöründe çalışan sayısı 140 bin kişi, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı ise 191 bin kişi arttı.
İnşaat ve hizmet sektörü geriledi
Eylül 2008'de istihdamın yüzde 27.6'sı tarım, yüzde 19.7'si sanayi, yüzde 6'sı inşaat, yüzde 46.7'si hizmetler sektöründe yer aldı. Geçen yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, tarım ve sanayi sektörlerinin istihdam paylarının 0.3 puan arttığı, buna karşılık inşaatın payının 0.3 puan, hizmetler sektörünün payının ise 0.2 puan azaldığı belirlendi.
Bu dönemdeki işsizlerin yüzde 70.6'sını erkek nüfus oluşturdu. Yüzde 55.3'ü lise altı eğitimli olan işsizlerin yüzde 27.8'inin bir yıl ve daha uzun süredir iş aradığı belirlendi. Eylül 2008 döneminde 1 milyon 653 bin kişi işe yeni başladı veya değiştirdi, bunun toplam istihdam içindeki oranı yüzde 7.4 oldu. İşsizlerin 409 bin kişi yani yüzde 16.1'ini bu dönemde işten ayrılanlar oluşturdu. (TARAF)
