TRT'nin tam gün Kürtçe yayın yapan kanalı TRT-6'nın ardından ikinci Kürtçe açılımı Adalet Bakanı Mehmet Ali Şahin'den geldi. Vatan'ın haberine göre, Bakan Şahin, cezaevlerindeki Kürtçe yasağını kaldırmak üzere bürokratlarına talimat verdi. Böylece bir zamanlar sokakta konuşulduğu zaman para cezası verilen Kürtçe, kamusal hayatta daha çok duyulmaya başlanacak.
12 Eylül döneminin en katı uygulamalarından biri olan cezaevlerinde Kürtçe konuşma yasağının dayanağı olan mevzuatı değiştirmek için düğmeye basan Adalet Bakanı Şahin, mahkumların Türkçe bilmeyen aileleriyle konuşmasına engel olan tüzüğün de değiştirilmesi için talimat verdi.
Cezaevlerinden gelen şikayet mektupları üzerine harekete geçen Şahin, Kanunlar Genel Müdürlüğü'ne talimat vererek, cezaevindeki görüşlerde ve telefon görüşmelerinde Türkçe dışında bir dilin kullanılmasını şartlara bağlayan düzenlemenin değiştirilmesi talimatı verdi. Tüzük değişikliği Danıştay onayından geçerse yürürlüğe girecek.
Yasak 12 Eylül döneminde sertleşti
Türkiye'deki Kürtçe yasağının kökeni tek parti dönemine dayanıyor. Şeyh Said İsyanı'ndan sonra yaygınlaşan "Vatandaş Türkçe Konuş" kampanyaları sonucu aralarında Diyarbakır Belediyesi'nin de olduğu bazı belediyeler sokakta Kürtçe konuşan vatandaşlara para cezası veriyordu.
Kürtçe müzik ve yazı yasağı da uzun yıllar sürdü. Ancak Kürtçe yasağının en katı biçimde uygulanması 12 Eylül döneminde oldu.
12 Eylül Anayasası'na eklenen, "Düşüncelerin açıklanması ve yayılmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz" ifadesi ve 1983'te çıkarılan Türkçeden Başka Dillerde Yapılacak Yayınlar Hakkında Kanun, Kürtçeyi neredeyse tamamen eve hapsediyordu.
Kanun, Türk vatandaşlarının anadilinin Türkçe olduğunu ve Türkçeden başka dillerin anadil olarak kullanılmasına ve yayılmasına yönelik her türlü faaliyette bulunmanın yasak olduğunu düzenliyordu. Bu yasak nedeniyle Kürtçe müziğe yönelik yasaklar sert biçimde uygulandı. Polis yaptığı aramalarda bulduğu Kürtçe kasetleri topladı, dinleyenlere ceza kesildi.
Özal döneminde 12 Nisan 1991'de Türkçeden Başka Dillerde Yapılacak Yayınlar Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılırken, Anayasa'nın 26. ve 28. maddeleri 3 Ekim 2001'de anadille ilgili yasaklamalardan arındırılarak değiştirildi.
Annesi "Kamber Ateş"le konuşabilecek
12 Eylül döneminde Kürtçe üzerindeki baskılar yoğunlaştı. Çıkarılan yasaların yanı sıra cezaevlerindeki sert uygulamalardan Kürtçe de nasibini aldı.
O dönemde Türkçe bilmeyen bir mahkum annesinin oğluyla görüşebilmek için bütün görüş boyunca, oğluna defalarca ezberlediği, "Kamber Ateş nasılsın?" diye seslendiğini anlatan yaşanmış öykü, cezaevlerindeki Kürtçe yasağının simgesi olmuştu. Öykünün kısa filmi de çekilmişti.
Kürtçe Genelkurmay Başkanı böyle söylenecek: Serok Erkanê Herîmezin Başbuğ
Kürtçe TRT 6 (TRT Şeş), önceki gün resmen yayına başladı. Kanalın açılışında Başbakan Erdoğan'ın banttan yaptığı konuşma Kürtçe dublajla yayınlandı.
Erdoğan konuşurken ekranda yer alan KJ'de Başbakan da Kürtçe yazıldı: Serokwezîr. TRT 6'da devlet protokolü şöyle yayınlanacak:
Cumhurbaşkanı: Reisê Cumhur
TBMM Başkanı: Serokê Meclîsê
Başbakan: Serokwezîr
Ana Muhalefet Partisi Başk.: Serokê Muhalefeta Yekemin
Anayasa Mahkemesi Başk.: Serokê Qanuna Bingehî
Yargıtay Başk.: Serokê Darazandanî
Danıştay Başkanı: Serokê Serîlexistina Dadgehî
Bakanlar Kurulu: Tevgerê Wezareti
Kuvvet Komutanları: Serok Erkan
YÖK Başkanı: Serokê Dibistanê Herîbilind
Sayıştay Başkanı: Serokê Sayîştayê
TBMM: Meclîsa Mezina Gelî Tirkêyê
Milletvekili: Mebûs
Müşteşar: Şiwîrdar
Büyükelçi: Nuwenerê Mezin
AKP: Partiya Peşvaçun u Edlayî ye
MHP: Partiya Tevgera Neteweperastî
CHP: Partiya Cumhurîya Gel
DSP: Partiya Demoqrasi Çep
DTP: Partiya Demograsi Gel
TRT 6'nın açılışına sunucu Rojin ve Nilüfer Akbal'ın sürprizimiz diye çağırdıkları AKP Van milletvekili Gülşen Orhan damgasını vurdu. Orhan, programda Şivan Perver'in 'Dotmam' (Amca kızı) Kürtçe şarkısını söyledi.
Devlet partisinin reisi Baykal: "Çok tehlikeli işler bunlar"
CHP Genel Başkanı Deniz Baykal, devlet kanalından Kürtçe yayın yapılmasına karşı çıktı.
Herkesin kendi dilinde yayın yapabileceğinin altını çizen CHP lideri "RTÜK düzeni içinde nasıl özel televizyonlar varsa, Kürtçe yayın yapmak isteyen özel bir kanal çıkar ve yayın yapabilir. Ancak 70 milyonun parası sadece bir etnik ile ilgili kanala harcanamaz" dedi.
TRT'nin Kürtçe yayın yapmasını devletin etnik olarak kör olması gerektiğini söyleyerk eleştiren Baykal "Devlet etnik köken, mezhep ayrımı yapmamalı. Sonra Araplar, Çerkezler de isterse ne olacak? Devlet etnik ayrımı teşvik etmemelidir. Bunlar çok önemli işler. Bunlar ya ne yaptıklarını bilmiyorlar ya da biliyorlar. Çok tehlikeli işler bunlar" diye konuştu.
Kürtçe soruşturma konusu olmaya devam ediyor; Anayasa değiştirilecek mi?
DTP Şanlıurfa Milletvekili İbrahim Binici, Başbakan Erdoğan'a yönelttiği soru önergesinde, farklı dillerin önündeki yasal ve anayasal engeller kaldırılmadığı sürece TRT yayını başta olmak üzere Kürtçe faaliyet ve etkinliklerin sadece hükümet ve devlet açısından serbest olacağını belirterek, "Yasa ve yönetmeliklerde Türkçe dışındaki dillerin kullanılmasını engelleyen hükümlerin kaldırılmasına yönelik bir çalışmanız var mı?" diye sordu.
Binici, Meclis Başkanlığı'na sunduğu soru önergesinde, TRT-6'da Kürtçe dilinde yayına başlandığını ancak Kürtçe konuşmalar, çıkartılan gazete ve kitaplar ile davetiyelerin soruşturma ve dava konusu olmaya devam ettiğini söyledi. Binici, Başbakan Erdoğan'a Anayasa ve diğer yasalarda düzenleme yapılıp yapılmayacağını da sordu.
Önce Kürt edebiyatı ardından enstitü
Öte yandan YÖK, iki üniversitede 'Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü'nün ilk mezunlarını vermesi sonrasında, Kürt Enstitüsü kurulmasını planlıyor. Kürtçe için Fransa'dan akademisyen getirilecek.
YÖK Başkanı Yusuf Ziya Özcan, Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü açılacağını açıklarken, bir kaç yıl sonra da Kürt Enstitüsü kurulacak. YÖK Kürtçe için akademisyen eksiğini Kürdoloji eğitimi veren Paris Doğu Dilleri Enstitüsü'nden karşılamayı planlıyor. Özcan, Fransa'daki enstitüden öğretim üyesi getirilmesi yanında, Türk Dili Edebiyatı alanında Kürtçe bilen öğretim üyelerini de Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde görevlendirmeyi planladıklarını kaydetti.
YÖK'ün açılımı Mardin Artuklu Üniversitesi ve Dicle Üniversitesi Rektörlükleri'nin başvurusu üzerine gerçekleşirken, 5 yıl sonra Kürt Enstitüsü kurulması planlanıyor.
