İran Seçimlerine İlişkin Bir Değerlendirme

İran'da Seçim Sonuçlarına İlişkin Bir Değerlendirme
Fatih ÇAYABATMAZ

Seçim sonuçlarına tepki olarak yapılan gösteriler devam ediyor, ancak seçim kurulu başkanının belirttiğine göre henüz kurula yazılı olarak, delilleri ile birlikte hangi yöntemle hile yapıldığını gösteren hiç bir hukuki itiraz ulaşmadı. Seçim kurulu başkanının televizyonda bütün iddialara açıklıkla cevap verip her türlü itiraza açık olduklarını, hile yapıldığı iddia edilen sandıkları saymaya hazır oldukları beyan etmesine rağmen, itiraz cephesi hukuki adım atmaktan ziyade gösteri yapmayı tercih ediyor.

Seçim kurulu başkanının belirttiğine göre: Yaklaşık 45.000 seçmen sandığına

Musevi'nin 40.676 sandık görevlisi

Ahmedi Nejat'ın 32.000 sandık görevlisi

Kerrubi'nin 13.000 sandık görevlisi

Rızai'nin 5.000 sandık görevlisi atamasına ve sayım gecesi hiçbir sandık başında itiraz, kavga veya usulsüzlük iddiası olmamasına rağmen sayım sonrası Musevi'nin taraftarlarının gösterilerini nasıl açıklamak lazım?

Yapılan gösterilerin amacı eğer yeniden sayımı kabul ettirmek idiyse kuşkusuz başarıya ulaşmış durumda. Ama bu gösteriler daha çok rejime karşı biriken öfkenin dışa vurumu ve seçim sonrası hukukun önüne gelecek olan yolsuzluk dosyalarına karşı yapılacak ön hesaplaşma olarak yorumlanıyor.

30 yıllık İnkılap tarihinde 30'a yakın seçim şeffaf ve hilesiz geçerken neden bu seçimde hile ayyuka çıktı?

Ana başlıklar halinde iddiaları şu şekilde sıralamak mümkün:

-Rejim muhaliflerinin ve onlara destek veren dış güçlerin seçim öncesinden başlayan hazırlıkları ve rekor katılımla düzenlenen seçim başarısını gölgelemek istemeleri:

Polisin yaptığı açıklamaya göre ele geçirilen bazı göstericilerden çıkan silahlar patlayıcı maddeler karakollara yapılan organizeli silahlı saldırılar bankaların, otobüslerin ateşe verilmesi hazırlıkların önceden yapıldığının ve seçim sonuçlarının bahane olarak kullanıldığının delilleri.

Ayrıca gösterilerin devam etmesi çağrıları yapan 6 yabancı ülkenin büyükelçilerinin İran  Dış İşleri Bakanlığınca uyarılması ve ülkenin iç işlerine karışılmaması tavsiyesi yapılması içerdeki muhalif gurupların dış desteklerini ortaya koymaktadır.

-Musevi taraftarlarının kendilerine olan aşırı güvenleri:

Musevi'nin seçim çalışmaları daha organizeli ve mali olarak daha güçlü olduğu izlenimi uyandırdı. Bastırılan posterler dağıtılan yeşil bandajlar gönüllü gençlerin çokluğu ve coşkusu büyük şehirlerde seçime yaklaşıldıkça Ahmedi Nejat taraftarlarında endişeye ve rekabete sebep oldu. Katılımı arttıran en önemli unsur da bu rekabet olsa gerek, hatta 800 seçmenli bir köyde 800 kişinin de seçime katılması manidar bulundu.

Seçim öncesi halkın görüşlerini öğrenmek için kurulan serbest kürsülerde Musevi taraftarlarının rakiplerine yaptıkları ağır eleştiriler ve çoğundaki protestolar seçim sonrası hazımsızlığın habercisi idi.

Özellikle öğrenci yurtlarında ve Pazar esnafı arasında Musevi'ye oy vermeyenlerin hakarete varan derecede aşağılanmaları ve baskı altına alınmaları seçim sonuçları karşısında şok geçirmelerini tetikleyen etkenler arasında idi.

-Seçim öncesi adayların televizyonda yaptıkları münazaraların çok çetin geçmesi seçim sonuçlarına itirazları besleyen en önemli unsur idi. İran siyasetinde pek görülmeyen bir şekilde Ahmedi Nejat'ın Musevi'nin arkasında Haşimi Rafsancani'nin olduğunu, Haşimi Rafsancaninin oğlu ve Natık Nurinin yolsuzluk dosyalarının elinde olduğunu ve bunları açıklayacağını yüksek sesle soylemesi Ahmedi Nejat'ın rakiplerinin seçim sonrasına ilişkin endişeye kapılmalarına ve sertleşmelerine neden oldu. Gerçi halk arasında devrime yaptığı büyük hizmetler inkar edilemez olan Haşimi Rafsancaninin etrafının yaptığı söylenen işler hep konuşulan sözler idi ama bunun İranlıların pek alışık olmadıkları bir tarzda bir Cumhurbaşkanı tarafından ve televizyonda dile getirilmesi,  perde gerisinde hesaplaşmanın Ahmedi Nejat ile Musevi arasında değil Haşimi arasında olduğu izlenimini uyandırdı. Ahmedi Nejat'ın bu münazaralarda Cumhurbaşkanlığı döneminde menfaat şebekelerinin zincirlerini bir bir kırdığını iddia etmesi de bu iddiayı destekler nitelikte idi.

Bu yolsuzluk dosyalarının açıklanacağı beyanından sonra Haşimi Rafsancani adını kullanarak menfaat sağlayan ya da kanunsuz işler yapanlardan beri olduğunu ve yapılan olası yanlışların yapanlara ait olduğunu ilan etti. Yine Adalet Bakanlığına müracaat edip elinde delil olanların sunmasını talep etti ve yargılanmaya hazır olduğunu beyan etti. Buna karşın Ahmedi Nejat ise her kesin mal beyanında bulunmasına yönelik davete icabet etmek yerine kendisinden beklenilenleri es geçip Haşimi'nin Rehbere mektup yazması ve ailesinin aklanmasını Rehberden istemesini, aksi halde seçim sonrası ülkenin buhran ve karanlık içerisinde kalacağı iddia(tehdit)sında bulunmasını eleştirdi. Rehberin Haşimi Rafsancaninin mektubunu cevapladığı yönündeki telefon mesajlarını yalanlaması, kendisinin de bu konuda Ahmedi Nejat'a destek verdiği kanısını güçlendirdi.

Haşimi Rafsancani'nin, hem Rehberi seçen Şuranın (Hubrigan) başkanı olması, hem de Düzenin Yararını Tesbit Komisyonunun başkanı olmasına rağmen olayların kamu menfatini bozacak düzeye yükselmesine rağmen sesini yükseltmemesi, taraflara hiçbir beyanda bulunmaması, hatta aksine kızı Faize Haşimi'nin Musevi taraftarlarının düzenlediği gösteride konuşma yaparak, netice alana kadar gösterilere devam edilmesi çağrısı yapması, perde gerisindeki hesaplaşmanın delilleri olarak görülüyor.

Ahmedi Nejat seçim sonrası yaptığı teşekkür konuşmasında birilerinin inkılabı yapmış olmalarının kendilerini kanunlardan üstün görmeleri hakkını vermediğini herkesin, kanunlara uyması gerektiğini vurgulaması ve birilerinin de İmam Humeyni ile zamanında beraber olmalarının adalet çizgisinden ayrılmalarına bahane olamayacağı, her kesin adalete uyması gerektiğini vurgulaması Haşimi ve Kerrubi'ye açık mesaj olarak algılandı. Ayrıca gündeme getirdiği yolsuzluk iddialarının peşini seçim sonrasında da bırakmayacağının işareti olarak kabul edildi.

Ayrıca yarın (19 Haziran) kılınacak Cuma namazının da Rehber Ayetullah Seyit Ali Hamanei'nin imametinde kılınacağının ilan edilmesi, Rehberin de gösteriler karşısında geri adım atmaya niyetinin olmadığının ve Ahmedi Nejat'ı desteklediğinin işareti sayılmalı.

Ahmedi Nejat'ın Cumhurbaşkanlığı döneminde halkın beğenisini kazanan icraatları:

-Kırsal kesime yaptığı geziler ve kalkınma projeleri:

Kendinden önce hiçbir Cumhurbaşkanının yapmadığı halk tarafından takdir ile karşılanan rakipleri tarafından boşuna vakit kaybetme olarak eleştirilen Bakanları da yanına alarak kırsal kesime yaptığı 60'a yakın sefer ile halkın sorunlarını yakından dinlemesi ve yerinde çözümler üretmesi.

Bu gezilerin ilkini bölgelerin eksikliklerinin belirlenmesine ayırıp yol, fabrika, hastane, okul, spor kompleksi, baraj, sulama kanalı, petrokimya tesisleri gibi kırsal kesimin kalkınmasına vesile olacak projelerin belirlenmesine ayırdı.

İkinci seferi ise başlanılan projelerin hangi aşamaya geldiğinin denetlenmesi olmuştu ki halkın projelerin ciddiyetle denetlendiğini görmesi Ahmedi Nejat'a daha çok destek vermesine neden oldu.

- Adaletten pay alma projesi kapsamında petrol gelirlerinin bir kısmının devlet bütçesinden öncelikle köylerdeki fakir kesimden başlayarak şehirlere uzanarak yapılacak olan  nakdi yardım projesi.

-Fakir kesime yaptığı ayni ve nakdi yardımların yanında özellikle emekli kesimin ve çalışanların maaşlarındaki iyileşme.

-Atom enerjisinde 30 yıllık serüveni uranyumu zenginleştirmeye başlayarak sona ulaştırması

-Uzaya uydu fırlatarak bilim-teknikteki gelişmişliği göstermesi biyo ve nano teknolojideki ilerleme.

-Savunma sanayinde yapılan yeni ve ileri teknoloji ürünü silahlar.

-Dış politikada İsrail ve Amerika aleyhindeki atakları.

Ayrıca Birleşmiş Milletler'de, Cenevre'de, Kolombiya Üniversitesinde yaptığı cesur ve başarılı konuşmalar; karasularını ihlal eden İngiliz askerlerinin esir alınması olayındaki diplomatik başarısı, ABD'nin Irak sorununun çözümünde İran'dan yardım istemek zorunda kalması; Obama'nın İran ile şartsız görüşme masasına oturacağını ilan etmesi  gibi.

İranlı seçmen neden Ahmedi Nejat dedi?

Günlük hayatında oldukça sade bir yaşantısı olan, Cumhurbaşkanlığı sarayında evinden getirdiği sefer tasındaki yemeğini yiyen, üniversiteden aldığı maaş ile geçinen, uçağı hava muhalefeti ile uçamadığında otobüs ile başkente dönen, oğluna mescitte çok sade bir düğün düzenleyen, yaptığı gezilerde hayatlarında yakından cumhurbaşkanı görmeyen kırsal kesimin sorunlarını birebir dinleyip yüz yüze görüşen, halkın verdiği dilekçelerin hepsini cevaplayan, sade, muttaki ve halkın içinden biri olması geniş halk kitleleri tarafından benimsenmesine neden oldu. Ahmedi Nejat sermaye sahiplerine değil fakir halka yakın durdu ve kırsal kesime bakanları da yanına alarak 60 gezi düzenledi.

Bu seçimde Ahmedi Nejat'ı destekleyenler:

Muhafazakarlar, hizmetin az ulaştığı halkın alt ve orta kesimi, devrimin şiarlarına sıkı sıkıya bağlı şehit yakınları, besic, muhafızlar ordusu, din talebeleri, devlet memurlarının büyük bir kısmı ve kırsal kesim.

Musevi'nin Hatemi ve Rafsancani tarafından desteklenmesi sermaye sahiplerinin Musevi'yi desteklediği imajının pekişmesine ve alt-orta kesimin Musevi'den uzaklaşmasına neden oldu. Hatta Türklüklerine taassupla bağlı oldukları bilinen Azerbaycan bölgesi insanları bile hemşehrileri Musevi kadar desteklerini Ahmedi Nejat'tan esirgemediler. Oylarını yarıya böldüler. Azerbaycan'da dahi yarışı başa baş götüren Ahmedi Nejat'ı ülke genelinde Musevi'nin yenilgiye uğratması gerektiği inancını taşıyanların gerçeklerle yüzleşmekte sıkıntı yaşadıklarının göstergesi olarak yorumlamak yanlış olmasa gerek.

İranlı seçmen neden Musevi demedi?

Museviyi destekleyenler:

-Daha fazla özgürlük ve demokrasi talep eden reformistler ki Musevi'nin lehine seçimden çekilen Hatemi ve taraftarları

- Büyük sermayedar ve şehirlerin zengin kesimleri.

-Ahmedi Nejat'ın iktisat politikalarına karşı çıkan enflasyondan ve kredilerin kesilmesinden şikayetçi en önemlisi de günlerce kepenk kapatarak Ahmedi Nejat'ın başlattığı KDV uygulamasını protesto eden Pazar esnafı

-Öğrenciler

-Geçen seçimde Ahmedi Nejat'ın rakibi olan Haşimi ki Ahmedi Nejat'ın cumhurbaşkanlığı döneminde bürokraside Haşimi'nin kurduğu ekip ile Ahmedi Nejat'ın çekişmesi bunda etkili oldu.

Musevi'nin Ahmedi Nejat'ı başarısızlıkla suçladığı konular:

-Enflasyon-pahalılık

-Ev fiyatlarının ve kiraların artması

-İşsizlik

-Gençlerin evlenememesi

-Üretimin azalması

-İthalatın artması

-Dış politikada İran'ı zor durumda bırakan keskin sözlerinin ülkeye menfaatinin bulunmadığı

-Özgürlük ve insan hakları konusunda geride kalındığı çoğulcu katılımcılığın engellendiği vs. iddiaları

Musevi'nin başarısızlıkla suçladığı konular genelde doğru idi ama Musevi'nin de bu sorunların çözümü için seçmeni tatmin edecek çözümler sunamaması kendisinin sade bir yaşantısı olmasına rağmen destekçilerinin sermaye sahipleri olması alt ve orta kesimde şüphelere neden oldu. Seçim öncesi yapılan televizyondaki münazaralarda Ahmedi Nejat'a üstünlük sağlayamaması onu eleştirmekten öte projeler ortaya koyamaması seçim yenilgisinin başlıca faktörleri oldu.

Haksöz-Haber

TARTIŞMALI SEÇİMİN BÖLGE BÖLGE SONUÇLARI